Xã Hòa Lạc

Tổng quan

Cuối Đại lộ Thăng Long, nơi đồng bằng gặp những đồi đá ong đầu tiên của chân núi Ba Vì, là xã Hòa Lạc – địa bàn của Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và khu đô thị đại học của Đại học Quốc gia Hà Nội. Đây là hạt nhân của đô thị vệ tinh Hòa Lạc trong quy hoạch Thành phố Hà Nội.

Xã rộng 35,37 km², dân số 20.815 người – mật độ chỉ khoảng 590 người/km², vì phần lớn đất dành cho khu công nghệ cao, trường đại học, sân bay quân sự và đồi rừng. Trụ sở UBND đặt tại Thôn 1 (xã Thạch Hòa cũ), Đảng ủy đặt tại thôn Mục Uyên (xã Tân Xã cũ). Một phần xã được xác định là đô thị loại II từ cuối năm 2025.

Tên gọi và ý nghĩa

Hòa Lạc không phải tên của xã cũ nào trong sáu đơn vị hợp thành. Theo Wikipedia, thời Pháp thuộc Hòa Lạc là tên một đồn lính khố xanh và một nút giao thông nối huyện lỵ Thạch Thất, thị xã Sơn Tây và đồn Xuân Mai; đến năm 2025 Hòa Lạc vẫn là tên một thôn của xã Bình Yên. Việc chọn tên này cho xã mới được giải thích là để kế thừa giá trị lịch sử, có tính nhận diện cao và gắn với Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. Tháng 11/2025, khu dân cư thôn Hòa Lạc cũ được ghép vào thôn 4 của xã.

Về chữ, tên thường được hiểu là 和樂: hòa 和 là hòa thuận, êm ấm; lạc 樂 là vui (chữ này còn đọc nhạc – âm nhạc, và nhạo). Ghép lại là "hòa thuận, vui vẻ". Âm lạc còn có các chữ 落 (rơi), 絡 (mạng, dây) nên chữ 樂 là cách hiểu thông dụng của một địa danh mang ý tốt lành, chưa đối chiếu được với văn bản gốc.

Hiện An Giang cũng có xã Hòa Lạc; trước 2025 còn có phường Hòa Lạc (Móng Cái), xã Hòa Lạc ở Hà Tĩnh, Lạng Sơn. Khi ghi địa chỉ cần kèm "Thành phố Hà Nội".

Địa lý

Theo mô tả ranh giới khi lập xã, Hòa Lạc giáp xã Hạ Bằng ở phía đông, xã Yên Bài ở phía tây, xã Yên Xuân và Phú Cát ở phía nam, xã Đoài Phương ở phía bắc.

Địa hình đa dạng: đồi gò thoải dần từ chân núi Ba Vì, xen các thung lũng và đồng ruộng. Phía bắc giáp hồ Đồng Mô; trong khu công nghệ cao có hồ Tân Xã (vùng hồ và đệm khoảng 150 ha) giữ vai trò điều hòa và cảnh quan. Đất chủ yếu là đất feralit đỏ vàng trên đá ong, phù sa cổ.

Lịch sử

Các xã cũ

Sau năm 1976, Bình Yên, Đồng Trúc, Hạ Bằng, Tân Xã thuộc huyện Thạch Thất; Cổ Đông thuộc huyện Ba Vì (về thị xã Sơn Tây năm 1982); Tiến Xuân thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hà Sơn Bình (sau là Hòa Bình). Xã Thạch Hòa được tách ra năm 1995. Năm 2008, khi Hà Tây nhập vào Hà Nội, xã Tiến Xuân cũng chuyển từ Lương Sơn (Hòa Bình) về Hà Nội và giao cho huyện Thạch Thất.

Khu Công nghệ cao

Khu Công nghệ cao Hòa Lạc được thành lập theo Quyết định 198/1998/QĐ-TTg (12/10/1998) trên khoảng 1.586 ha của các xã Thạch Hòa, Tân Xã, Hạ Bằng, Đồng Trúc; nằm trong chuỗi đô thị Miếu Môn – Xuân Mai – Hòa Lạc – Sơn Tây. Quy hoạch được điều chỉnh năm 2008 và 2016.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15, xã Hòa Lạc gồm một phần xã Tiến Xuân, Thạch Hòa; phần còn lại của xã Cổ Đông (sau khi cắt sang Đoài Phương) và của các xã Bình Yên, Hạ Bằng, Tân Xã (sau khi cắt sang Hạ Bằng mới). Phần khác của Thạch Hòa sang xã Yên Bài, Yên Xuân; phần khác của Tiến Xuân sang xã Yên Xuân. Sau sắp xếp xã chia thành 9 thôn; năm 2026 tổ chức lại thành 7 thôn đánh số từ 1 đến 7.

Dân cư – xã hội

Dân số 20.815 người theo số liệu sắp xếp, gồm cư dân làng cũ và các khu tái định cư (trụ sở xã đặt tại khu tái định cư Bắc Phú Cát). Lượng người làm việc, học tập tại khu công nghệ cao và các trường đại học lớn hơn nhiều con số này: Wikipedia ghi từ năm học 2026–2027 khoảng 15.000 sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội học tại Hòa Lạc; quy hoạch cơ sở rộng hơn 1.113 ha cho khoảng 65.000 sinh viên. Trường Đại học FPT cũng đặt cơ sở tại đây. Các làng cũ vốn là làng nông nghiệp trung du; nhiều hộ đã chuyển sang tái định cư khi giải phóng mặt bằng cho khu công nghệ cao và khu đại học.

Kinh tế

Khu Công nghệ cao Hòa Lạc là khu công nghệ cao quốc gia đầu tiên và lớn nhất Việt Nam, quy hoạch theo mô hình thành phố khoa học với khu phần mềm, khu nghiên cứu – triển khai, khu công nghiệp công nghệ cao, khu giáo dục – đào tạo, khu nhà ở. Theo Wikipedia, đến cuối năm 2025 khu đã thu hút 109 dự án với tổng vốn đăng ký khoảng 116 nghìn tỷ đồng; hạ tầng một phần dùng vốn vay ODA Nhật Bản. Ban quản lý cũng nêu các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và giải phóng mặt bằng.

Ngoài khu công nghệ cao, kinh tế hộ gồm dịch vụ cho sinh viên và người lao động (nhà trọ, ăn uống), thương mại dọc quốc lộ 21 và nông nghiệp đồi gò.

Văn hóa – di tích

Wikipedia ghi trên địa bàn xã có các di tích được xếp hạng cấp quốc gia như đền Mỹ Tự và chùa Thấp; lễ hội truyền thống của các làng vẫn được tổ chức hằng năm. Văn hóa vùng là văn hóa xứ Đoài giáp ranh xứ Mường: nhà đá ong, đình làng thờ thành hoàng, tín ngưỡng Tản Viên.

Sân bay Hòa Lạc là sân bay quân sự có ba đường băng dài khoảng 2.200 m, nằm trên đất Thạch Thất và Sơn Tây cũ; năm 2010 dùng làm nơi diễn tập diễu binh cho Đại lễ 1000 năm Thăng Long.

Giao thông

• Đại lộ Thăng Long nối trực tiếp trung tâm Hà Nội với Hòa Lạc; ngã tư Hòa Lạc là nút giao với quốc lộ 21 và đường Hồ Chí Minh.
• Đường Hồ Chí Minh chạy qua phía tây, đi Xuân Mai và các tỉnh phía nam.
• Quốc lộ 21 nối Sơn Tây với Xuân Mai.
• Tuyến cao tốc Hòa Lạc – Hòa Bình bắt đầu từ khu vực này.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Hòa Lạc, Thành phố Hà Nội". Tất cả sáu xã cũ chỉ nhập một phần hoặc phần còn lại, nên cư dân cần kiểm tra thôn mới (đánh số 1–7) của mình. Tên "Hòa Lạc" còn dùng cho khu công nghệ cao, sân bay và ngã tư Hòa Lạc – không phải tất cả đều nằm trong địa giới xã.

Bản đồ Xã Hòa Lạc

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Hòa Lạc được lập từ 6 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thị xã Sơn Tây, Huyện Thạch Thất trước đây

• Phường Sơn Tây 71.301
• Phường Tùng Thiện 42.052
• Xã Đoài Phương 39.828
• Xã Hạ Bằng 38.721
• Xã Tây Phương 99.874
• Xã Thạch Thất 57.645
• Xã Yên Bài 21.416
• Xã Yên Xuân 29.375