Phường Chu Văn An

Tổng quan

Phường Chu Văn An thuộc Thành phố Hải Phòng là khu trung tâm của thành phố Chí Linh cũ: phường Sao Đỏ – huyện lỵ Chí Linh từ năm 1978 – cùng các phường xung quanh. Trụ sở phường đặt tại trụ sở cũ của Thành ủy, HĐND, UBND thành phố Chí Linh. Trên núi Phượng Hoàng trong phường có lăng mộ và đền thờ Chu Văn An (Phượng Sơn linh từ), cách khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc khoảng 4 km.

Phường rộng 40,86 km², dân số 56.251 người – đông nhất trong các phường thuộc vùng Chí Linh cũ – mật độ khoảng 1.380 người/km². Từ năm 2026 phường có 17 tổ dân phố: Chí Minh, Chùa Vần, Hùng Vương, Kiệt Đặc, Lạc Sơn, Mật Sơn, Nguyễn Trãi 1, Nguyễn Trãi 2, Ninh Chấp, Sao Đỏ, Thái Học 1, Thái Học 2, Thanh Hưng, Thượng Lộc, Trần Hưng Đạo, Trần Quốc Chẩn, Văn An.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên phường là tên mới, đặt theo danh nhân Chu Văn An. Theo đề án sắp xếp, phường lấy tên ông vì đền thờ thầy Chu Văn An tọa lạc trên núi Phượng Hoàng thuộc địa phận phường.

Chu Văn An (朱文安; 1292–1370), tên thật Chu An, hiệu Tiều Ẩn, tự Linh Triệt, người làng Quang, xã Quang Liệt, huyện Thanh Đàm (nay thuộc Hà Nội). Ông đỗ Thái học sinh nhưng không ra làm quan, mở trường dạy học ở Huỳnh Cung; sau làm quan cuối đời Trần, rồi chán nản treo ấn từ quan, về ở ẩn ở vùng núi Phượng Hoàng (Chí Linh), lấy hiệu Tiều Ẩn (người hái củi ở ẩn), dạy học, viết sách đến khi mất. Khi mất, ông được Trần Nghệ Tông truy phong Văn Trinh công – vì vậy có tên Chu Văn An. Hậu thế tôn ông là "Vạn thế sư biểu" (萬世師表) – người thầy của muôn đời; năm 2019 UNESCO thông qua việc vinh danh ông là Danh nhân văn hóa thế giới.

Vì là tên người nên ý nghĩa nằm ở nhân vật: văn 文 trong tước hiệu, an 安 là tên. Tổ dân phố Văn An còn giữ tên phường Văn An cũ – nơi có núi Phượng Hoàng. Cả nước chỉ có một phường mang tên Chu Văn An.

Địa lý

Theo mô tả địa giới phổ biến, phía bắc phường giáp phường Trần Hưng Đạo; phía nam giáp xã Hợp Tiến (qua sông Kinh Thầy) và phường Lê Đại Hành; phía đông giáp phường Trần Nhân Tông; phía tây giáp phường Chí Linh.

Địa hình chuyển tiếp: phía bắc là đồi thấp, núi Phượng Hoàng thuộc cánh cung Đông Triều; phía nam là đồng bằng phù sa ven sông Kinh Thầy. Vùng Chí Linh có khu "đồi bát úp" cao trung bình 5–60 m xen bãi bằng. Hồ Mật Sơn nằm trong khu đô thị. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa đông lạnh hơn vùng đồng bằng.

Lịch sử

Làng Kiệt Đặc trong phường là quê Nguyễn Thị Duệ (1574–1654), hiệu Diệu Huyền – người được ghi là nữ tiến sĩ duy nhất trong lịch sử khoa bảng Việt Nam; tương truyền bà giả trai thi Hội năm 1594 dưới tên Nguyễn Du và đỗ đầu khi vừa 20 tuổi. Đền thờ bà (đền bà Chúa Sao Sa) ở vùng Văn An cũ.

• 27/3/1978: lập thị trấn Sao Đỏ, huyện lỵ Chí Linh; 2009 công nhận đô thị loại IV.
• 12/2/2010 (Nghị quyết 09/NQ-CP): lập thị xã Chí Linh; Sao Đỏ, Chí Minh, Thái Học, Văn An, Cộng Hòa thành phường.
• 2019: lập thành phố Chí Linh (Nghị quyết 623/NQ-UBTVQH14); hợp Kênh Giang và Văn Đức thành phường Văn Đức.
• 1/7/2025 (Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15): hợp toàn bộ phường Sao Đỏ (4,92 km², 25.530 người), Văn An (15,03 km², 11.398 người), Chí Minh (11,66 km², 12.796 người), Thái Học (7,91 km², 5.727 người), một phần Cộng Hòa (0,18 km², 800 người) và Văn Đức (1,16 km²) thành phường Chu Văn An.

Dân cư – xã hội

Dân số 56.251 người, gần một nửa ở Sao Đỏ cũ. Là trung tâm đô thị của Chí Linh cũ, phường có Trường Đại học Sao Đỏ, bệnh viện đa khoa, chợ Sao Đỏ, Cung thiếu nhi Hồ Mật Sơn, các khu đô thị mới. Danh sách người nổi tiếng của phường có Nguyễn Thị Duệ và đại thần Nguyễn Phong (1561–1643) thời Mạc – Lê trung hưng.

Kinh tế

Thương mại – dịch vụ đô thị là chủ đạo: chợ Sao Đỏ, các khu đô thị, khách sạn, trường học. Nghề sản xuất vật liệu xây dựng ở Mật Sơn có tên trong danh mục làng nghề của Chí Linh – vùng có cao lanh, sét chịu lửa, đá, cát xây dựng. Quốc lộ 18 và Quốc lộ 37 giao nhau ở khu Sao Đỏ, thuận lợi cho kho vận, dịch vụ.

Văn hóa – di tích

• Đền thờ và lăng mộ Chu Văn An (Phượng Sơn linh từ) trên núi Phượng Hoàng – nơi ông ở ẩn, dạy học cuối đời.
• Đền bà Chúa Sao Sa – thờ Nguyễn Thị Duệ, cách khu Côn Sơn khoảng 5 km.
• Đền Quốc Phụ (vùng Chí Minh cũ) – thờ Huệ Vũ đại vương Trần Quốc Chẩn (1281–1328), hoàng thân, trụ cột triều Trần thời Minh Tông.

Vùng Phượng Hoàng được nhắc là "khu danh thắng Phượng Hoàng" trong danh mục danh thắng của Hải Dương cũ. Tên các tổ dân phố Trần Hưng Đạo, Trần Quốc Chẩn, Nguyễn Trãi gợi các danh nhân gắn với đất Chí Linh.

Giao thông

Quốc lộ 18 (Hà Nội – Quảng Ninh) chạy dọc theo hướng đông – tây qua trung tâm; Quốc lộ 37 từ Sao Đỏ đi Bắc Giang và về phía nam qua Nam Sách; Quốc lộ 183 nối Quốc lộ 5 với Quốc lộ 18. Các tuyến xe buýt Bắc Ninh – Sao Đỏ, Hải Dương – Uông Bí, Hải Dương – Bắc Giang đều qua phường Sao Đỏ cũ.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, phường Chu Văn An, thành phố Hải Phòng". Cư dân Sao Đỏ, Văn An, Chí Minh, Thái Học cũ chuyển trọn về phường; cư dân Cộng Hòa và Văn Đức cũ phần lớn thuộc các phường Trần Hưng Đạo, Trần Nhân Tông – cần kiểm tra tổ dân phố. Trụ sở phường đặt tại khu trụ sở thành phố Chí Linh cũ.

Bản đồ Phường Chu Văn An

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Chu Văn An được lập từ 6 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Chí Linh trước đây

• Phường Bắc An Phụ 22.780
• Phường Chí Linh 31.983
• Phường Lê Đại Hành 24.638
• Phường Nguyễn Trãi 16.098
• Phường Trần Hưng Đạo 35.932
• Phường Trần Nhân Tông 27.053