Xã Mao Điền

Tổng quan

Xã Mao Điền thuộc Thành phố Hải Phòng nằm giữa vùng Cẩm Giàng cũ, trên trục Quốc lộ 5 Hà Nội – Hải Phòng. Tên xã lấy từ Văn miếu Mao Điền, nơi thờ Khổng Tử và vinh danh các tiến sĩ Nho học Hải Dương, được coi là văn miếu có quy mô và lịch sử đứng thứ hai miền Bắc sau Văn Miếu – Quốc Tử Giám.

Xã rộng 24,37 km², dân số 43.333 người – đông nhất trong các xã của vùng Cẩm Giàng cũ – mật độ khoảng 1.780 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở cũ của xã Tân Trường. Bên cạnh di sản khoa bảng, Mao Điền ngày nay là vùng công nghiệp với các khu công nghiệp Phúc Điền, Tân Trường dọc quốc lộ.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã không kế thừa tên xã cũ nào trong ba đơn vị Tân Trường, Cẩm Đông, Phúc Điền. Theo đề án sắp xếp năm 2025, xã lấy tên một địa danh trên địa bàn: Văn miếu Mao Điền. Mao Điền vốn là tên vùng, tên tổng thời Lê (làng Đông Giao ở xã Cẩm Giàng láng giềng xưa thuộc tổng Mao Điền), và là nơi đặt lỵ sở trấn Hải Dương trong thế kỷ XVIII (Dinh Dậu, Mao Điền) trước khi lỵ sở dời về Thành Đông năm 1804.

Chữ điền là 田, ruộng. Âm mao có nhiều chữ – thường gặp là 茅 (cỏ tranh) hay 毛 (lông, cỏ cây mọc) – và nguồn tra được không ghi chữ Hán gốc của địa danh, nên chưa thể khẳng định nghĩa "ruộng cỏ tranh". Tên "Mao" còn là tên một khu dân cư dọc Quốc lộ 5, bên cạnh khu Ghẽ.

Văn miếu thuộc làng Mậu Tài. Cả nước chỉ có một xã Mao Điền; tên xã gắn liền với văn miếu nên dễ tra cứu.

Địa lý

Xã nằm ở trung tâm vùng Cẩm Giàng cũ. Theo mô tả địa giới phổ biến, phía bắc giáp xã Cẩm Giang; phía tây giáp xã Cẩm Giàng; phía đông giáp phường Tứ Minh và Việt Hòa; phía nam giáp các xã Kẻ Sặt, Bình Giang và Yết Kiêu.

Địa hình đồng bằng phù sa bằng phẳng; trước văn miếu là cánh đồng Tràn, nơi xưa sĩ tử dựng lều chõng mỗi kỳ thi. Quốc lộ 5 vượt sông ở cầu Ghẽ (lý trình km 39+831). Khí hậu nhiệt đới gió mùa đồng bằng Bắc Bộ.

Lịch sử

Trường thi và lỵ sở trấn Hải Dương

Từ giữa thế kỷ XV, nhà Lê sơ cho lập trường thi Hương Mao Điền. Khoảng năm 1740, trấn lỵ Hải Dương dời từ Dinh Lệ (Mặc Động, Chí Linh) về Dinh Dậu (Mao Điền), và văn miếu trấn lập ở Vĩnh Lại (huyện Đường An). Năm 1801, thời Tây Sơn, văn miếu được dời về Mao Điền cùng trường thi Hương trấn Hải Dương. Năm 1804, nhà Nguyễn dời lỵ sở về ngã ba sông Thái Bình – sông Sặt (Thành Đông); kỳ thi Hương cuối ở Hải Dương diễn ra năm 1807, nhưng văn miếu vẫn giữ vai trò thờ tự tới năm 1945.

Thế kỷ XX

Năm 1948, quân Pháp chiếm Mao Điền, biến văn miếu thành căn cứ, xây lô cốt; chiến tranh và trận bão năm 1973 tàn phá nặng di tích. Giai đoạn 2002–2004, văn miếu được tu bổ lớn. Ngày 12/3/2017 khánh thành 14 tấm bia ghi tên 637 tiến sĩ Nho học Hải Dương thời phong kiến.

Các đơn vị hợp thành

Năm 12/2024, xã Phúc Điền được lập từ hai xã Cẩm Phúc và Cẩm Điền (Nghị quyết 1250/NQ-UBTVQH15). Theo Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15, xã Mao Điền gồm toàn bộ xã Tân Trường (8,44 km², 16.149 người), Cẩm Đông (7,10 km², 8.714 người) và một phần xã Phúc Điền (8,83 km², 18.470 người), hoạt động từ 1/7/2025. Phần nhỏ còn lại của Phúc Điền (1,01 km²) thuộc xã Cẩm Giàng.

Dân cư – xã hội

Dân số 43.333 người, cao nhất vùng Cẩm Giàng cũ, do dân cư tập trung dọc Quốc lộ 5 và quanh các khu công nghiệp. Ngoài cư dân làng, nhiều công nhân từ nơi khác đến thuê trọ. Ở Tân Trường đang triển khai khu đô thị mới. Cư dân chủ yếu là người Kinh; truyền thống hiếu học gắn với văn miếu là niềm tự hào của địa phương.

Kinh tế

Công nghiệp là động lực chính: khu công nghiệp Phúc Điền và Tân Trường nằm trong vùng Cẩm Giàng cũ, dọc Quốc lộ 5 và đường sắt. Nghề truyền thống: làm bột lọc ở thôn Quý Dương (Tân Trường cũ), nghề mộc ở thôn Lê Xá (Phúc Điền cũ). Nông nghiệp – lúa, rau màu vụ đông – thu hẹp nhưng vẫn là sinh kế của nhiều hộ. Thương mại, dịch vụ phát triển ở các điểm dân cư Mao, Ghẽ ven quốc lộ.

Văn hóa – di tích

Văn miếu Mao Điền là di tích quốc gia đặc biệt. Khu văn miếu rộng khoảng 3,6 ha, kiến trúc kiểu chữ Nhị với hai tòa nhà lớn bảy gian, hai dãy giải vũ (Đông vu, Tây vu), gác chuông, gác trống, nghi môn, tháp Bút, đài Nghiên, Thiên Quang tỉnh, khu Khải Thánh thờ cha mẹ Khổng Tử; sân có cây gạo cổ thụ hàng trăm năm và hai hồ nước phía trước. Bia tiến sĩ ghi tên 637 vị đại khoa của Hải Dương.

Xưa vào ngày Đinh đầu tháng hai và tháng tám âm lịch, trấn Hải Dương tế Khổng Tử tại đây; hằng năm vào tháng hai âm lịch, hội Văn miếu thu hút người Hải Dương khắp nơi về dâng hương, báo công. Ngày nay nhiều đoàn học sinh, giáo viên và khách du lịch đến tham quan văn miếu.

Giao thông

Quốc lộ 5 chạy qua xã, qua các khu dân cư Mao, Ghẽ; văn miếu nằm ngay cạnh quốc lộ, cách khu Hải Dương cũ khoảng 15 km về phía tây. Đường sắt Hà Nội – Hải Phòng chạy song song phía bắc vùng Cẩm Giàng cũ. Các đường tỉnh nối sang vùng Bình Giang, Kẻ Sặt phía nam.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Mao Điền, thành phố Hải Phòng". Cư dân Tân Trường, Cẩm Đông cũ chuyển trọn về xã; cư dân Phúc Điền cũ phần lớn thuộc Mao Điền, một phần nhỏ thuộc xã Cẩm Giàng – cần kiểm tra thôn. Thủ tục hành chính làm tại bộ phận một cửa của xã hoặc trực tuyến.

Bản đồ Xã Mao Điền

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Mao Điền được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Cẩm Giàng trước đây

• Phường Tứ Minh 30.416
• Phường Việt Hòa 31.001
• Xã Cẩm Giàng 34.025
• Xã Cẩm Giang 34.523
• Xã Tuệ Tĩnh 27.202