Xã Kẻ Sặt

Tổng quan

Xã Kẻ Sặt thuộc Thành phố Hải Phòng là đầu mối cũ của vùng Bình Giang: nơi Quốc lộ 5, Quốc lộ 38 và sông Sặt gặp nhau, nơi đặt huyện lỵ Bình Giang từ năm 1925 (trừ một thời gian ngắn) và trụ sở huyện cho tới năm 2025. Nay trụ sở xã đặt tại khu trụ sở cũ của Huyện ủy, HĐND, UBND huyện Bình Giang.

Xã rộng 24,67 km², dân số 39.554 người – đông nhất trong các xã thuộc vùng Bình Giang cũ – mật độ khoảng 1.600 người/km². Phía tây xã giáp tỉnh Hưng Yên. Kẻ Sặt nổi tiếng với làng nghề cơ khí Tráng Liệt và các làng mộc Phương Độ, Thượng Khuông, Ngọc Mai.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã kế thừa tên thị trấn Kẻ Sặt, lập ngày 19/9/1958. Đây là một tên Nôm: hai âm "kẻ" và "sặt" không có âm Hán Việt tương ứng. Trong địa danh cổ ở đồng bằng Bắc Bộ, "kẻ" là tiếng gọi làng, vùng dân cư (như Kẻ Chợ là Thăng Long); "Sặt" là tên con sông chảy qua – sông Kẻ Sặt (sông Sặt), nhánh của hệ thống thủy lợi bắt nguồn từ sông Hồng qua cống Xuân Quan, chạy dọc phía bắc vùng Bình Giang rồi thông sang sông Thái Bình ở Hải Dương. Vì nguồn gốc tên sông chưa có tư liệu giải thích, nghĩa chữ "Sặt" cũng chưa xác định.

Tên chữ (tên tự) của địa danh Kẻ Sặt là Tráng Liệt – 壯烈, từ điển nhà có mục Tráng Liệt. Tráng 壯 là mạnh mẽ, cường tráng; liệt 烈 là mãnh liệt, cương liệt. Ghép lại, "tráng liệt" thường hiểu là hùng tráng, oanh liệt. Tráng Liệt từng là tên một xã của huyện Bình Giang cho đến năm 2019, khi nhập vào thị trấn Kẻ Sặt.

Như vậy, vùng đất mang hai lớp tên song song – tên Nôm dân gian Kẻ Sặt và tên chữ Tráng Liệt – và cuối cùng tên Nôm được giữ cho xã mới. Cả nước chỉ có một xã Kẻ Sặt.

Địa lý

Xã ở phía bắc vùng Bình Giang cũ, bên sông Sặt. Theo mô tả địa giới phổ biến, phía bắc giáp các xã Cẩm Giàng và Mao Điền; phía đông giáp xã Bình Giang; phía nam giáp xã Đường An; phía tây giáp các phường Đường Hào và Thượng Hồng của tỉnh Hưng Yên.

Vùng Bình Giang được bao bởi sông ở cả bốn mặt: sông Kẻ Sặt phía bắc, sông Đình Hào phía đông, sông Cửu An phía tây, sông Cầu Lâm, Cầu Cốc phía nam. Địa hình đồng bằng phù sa thấp, nhiều kênh mương; khí hậu nhiệt đới gió mùa đồng bằng Bắc Bộ.

Lịch sử

Vùng đất thuộc huyện Đường An xưa, sau là huyện Năng An (1885) rồi Bình Giang (1898). Năm 1925, phủ lỵ Bình Giang dời từ thôn Ninh Bình, xã Hoạch Trạch lên khu Kẻ Sặt; năm 1962 huyện lỵ lại dời về chỗ cũ. Ngày 19/9/1958, Ủy ban hành chính khu Tả Ngạn tách khu phố An Quý, khu Đồng Xá và ấp Thanh Bình của xã Tráng Liệt để lập thị trấn Kẻ Sặt. Giai đoạn 1977–1997 Bình Giang hợp với Cẩm Giàng thành huyện Cẩm Bình; khi tái lập năm 1997 (Nghị định 11/NĐ-CP), huyện lỵ Bình Giang đặt tại thị trấn Kẻ Sặt.

• 2019 (Nghị quyết 788/NQ-UBTVQH14): nhập xã Tráng Liệt vào thị trấn Kẻ Sặt; hợp hai xã Vĩnh Tuy và Hưng Thịnh thành xã Vĩnh Hưng.
• 1/7/2025 (Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15): hợp thị trấn Kẻ Sặt (3,02 km², 13.547 người), xã Vĩnh Hưng (6,43 km², 8.838 người), xã Hùng Thắng (6,79 km², 6.225 người) và một phần xã Vĩnh Hồng (8,42 km², 10.944 người) thành xã Kẻ Sặt.

Phần nhỏ còn lại của Vĩnh Hồng (0,18 km²) thuộc xã Bình Giang. Vùng Vĩnh Tuy cũ (nay thuộc Vĩnh Hưng) là nơi từng có Văn miếu Vĩnh Lại – văn miếu trấn Hải Dương lập khoảng năm 1740, đến năm 1801 dời về Mao Điền.

Dân cư – xã hội

Dân số 39.554 người, tập trung đông ở khu phố Kẻ Sặt cũ (hơn 13.500 người trên khoảng 3 km²) và các làng nghề. Vùng Bình Giang có một bộ phận cư dân theo Công giáo (khoảng 4,8% dân số huyện cũ). Trên địa bàn xã có người được ghi nhận như Giám mục Giuse Vũ Văn Thiên, các chính khách Vũ Duy Hiệu, Vũ Oanh. Trường học, bệnh viện, cơ quan của huyện Bình Giang cũ đặt ở đây nên xã vẫn là trung tâm dịch vụ công của vùng.

Kinh tế

• Cơ khí Tráng Liệt và làng nghề cơ khí, dịch vụ Kẻ Sặt – hai cụm nghề cơ khí được ghi trong danh mục làng nghề của huyện Bình Giang cũ.
• Mộc: làng mộc, sơ chế gỗ Phương Độ, làng mộc Thượng Khuông, Ngọc Mai (vùng Vĩnh Hưng cũ).
• Thương mại – dịch vụ ở khu phố chợ Kẻ Sặt, nằm trên Quốc lộ 5 và Quốc lộ 38.

Vùng Bình Giang cũ có tỷ trọng công nghiệp cao; nông nghiệp – lúa, rau màu, chăn nuôi lợn, gia cầm – vẫn còn ở Hùng Thắng, Vĩnh Hồng cũ.

Văn hóa – di tích

• Đình Nhân Kiệt, đình Tuấn Kiệt – thờ tướng Đinh Điền thời Đinh, người theo truyền thuyết lập căn cứ luyện quân ở vườn Hồng Ba Đống, khai hoang lập xã Thanh Chung (nay là hai làng Nhân Kiệt, Tuấn Kiệt). Đình Tuấn Kiệt khởi dựng thời Hậu Lê, được phục dựng năm 2002 theo kiểu chữ Đinh (5 gian đại bái, 3 gian hậu cung) và xếp hạng di tích cấp tỉnh năm 2019.
• Đình Hồ Liễn – thờ Phạm Nhật Công, tướng nhà Đinh, và một công chúa thời Lý Cao Tông đi tu ở chùa làng Hồ.

Làng Tuấn Kiệt còn là quê tiến sĩ Phạm Đỉnh Chung thời Lê Dụ Tông.

Giao thông

Quốc lộ 5 và Quốc lộ 38 chạy qua xã; vùng Bình Giang còn có Quốc lộ 39B và đường cao tốc Hà Nội – Hải Phòng. Sông Sặt là tuyến thủy lợi và đường thủy nội địa. Từ Kẻ Sặt, Quốc lộ 5 đi về phía tây sang Hưng Yên, Hà Nội, về phía đông sang vùng Cẩm Giàng, Hải Dương cũ.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Kẻ Sặt, thành phố Hải Phòng". Cư dân thị trấn Kẻ Sặt, Vĩnh Hưng, Hùng Thắng cũ chuyển trọn về xã; cư dân Vĩnh Hồng cũ gần như toàn bộ thuộc Kẻ Sặt, trừ một phần nhỏ thuộc xã Bình Giang. Thủ tục hành chính làm tại bộ phận một cửa của xã hoặc trực tuyến.

Bản đồ Xã Kẻ Sặt

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Kẻ Sặt được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bình Giang trước đây

• Xã Bình Giang 32.925
• Xã Đường An 34.341
• Xã Nguyễn Lương Bằng 33.838
• Xã Thượng Hồng 24.584