Xã Tân Minh

Tổng quan

Xã Tân Minh ở phía tây nam vùng Tiên Lãng, được sông Thái Bình bao ở phía tây và nam – bờ bên kia là vùng Vĩnh Bảo, quê Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm. Còn trong xã, ở Kiến Thiết, là quê ngoại của ông: cụm di tích họ ngoại Trạng Trình với từ đường dòng họ Nguyễn – Nhữ và mộ ông bà ngoại. Vùng này cũng là đất trồng thuốc lào nổi tiếng của Tiên Lãng và có khu du lịch suối khoáng nóng.

Xã rộng 33,0 km², dân số 36.598 người, mật độ khoảng 1.110 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở cũ của UBND xã Cấp Tiến.

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Tiên Lãng ở phía bắc; Vĩnh Am và Nguyễn Bỉnh Khiêm ở phía nam qua sông Thái Bình; Tiên Minh ở phía đông; Vĩnh Bảo và Vĩnh Thuận ở phía tây qua sông Thái Bình.

Tên gọi và ý nghĩa

Xã giữ tên Tân Minh – tên xã lập ngày 1/1/2025 từ ba xã Bạch Đằng, Quang Phục, Toàn Thắng. Nửa năm sau, xã Tân Minh ấy bị chia: phần Bạch Đằng cũ (khoảng 4,79 km², gần 6.940 người – số liệu trùng khớp với diện tích, dân số của xã Bạch Đằng trước 2025) vào xã Tân Minh mới, còn phần Quang Phục – Toàn Thắng sang xã Tiên Minh. Wikipedia ghi xã Tân Minh mới "không bao gồm toàn bộ" xã Tân Minh trước đó.

Tên Tân Minh còn sâu hơn thế: theo Wikipedia, huyện Tiên Lãng xưa từng có tên Tân Minh (cùng các tên Bình Hà, Tiên Minh) trước khi triều Nguyễn đổi gọi là Tiên Lãng vào cuối thế kỷ XIX. Năm 2025, hai tên xưa của huyện – Tân Minh và Tiên Minh – được dùng cho hai xã mới liền kề nhau.

Nghĩa Hán Việt thông dụng: tân là 新 (mới), minh là 明 (sáng). Theo hai chữ ấy, "Tân Minh" là cái sáng mới. Các nguồn đã tra không ghi chữ Hán của tên huyện xưa, nên đây là cách hiểu theo âm thông dụng. Trong nước còn xã Tân Minh ở Lâm Đồng và Ninh Bình; khi ghi địa chỉ cần kèm "thành phố Hải Phòng".

Địa lý

Xã là đồng bằng phù sa bên bờ bắc sông Thái Bình – ranh giới tự nhiên phía nam của vùng Tiên Lãng, ngăn với Vĩnh Bảo. Đất phù sa ven sông được Wikipedia nhắc đến như yếu tố tạo nên chất thuốc lào Tiên Lãng. Dưới lòng đất vùng Bạch Đằng cũ có nguồn nước khoáng nóng, được khai thác làm khu du lịch. Khí hậu nhiệt đới gió mùa ven biển.

Lịch sử

Quê ngoại Trạng Trình

Theo Wikipedia, ông ngoại Nguyễn Bỉnh Khiêm là quan Tiến sĩ Thượng thư Nhữ Văn Lan, thân mẫu là bà Nhữ Thị Thục; phần mộ hai người cùng từ đường dòng họ Nguyễn – Nhữ ở xã Kiến Thiết được nhân dân địa phương gìn giữ hơn 400 năm. Thuốc lào trồng trên đất An Tử Hạ (thôn An Tử, xã Kiến Thiết) xưa dùng tiến vua và được ghi trong Dư địa chí của Nguyễn Trãi.

Các xã cũ

Cấp Tiến, Kiến Thiết, Đoàn Lập, Bạch Đằng có tên trong danh sách 19 xã của huyện Tiên Lãng khi về Hải Phòng năm 1962. Ngày 1/1/2025, Bạch Đằng, Quang Phục, Toàn Thắng hợp thành xã Tân Minh.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15, xã Tân Minh mới gồm (số liệu đề án, Wikipedia dẫn lại):

• toàn bộ xã Cấp Tiến (7,43 km², 7.690 người);
• toàn bộ xã Kiến Thiết (12,20 km², 12.718 người);
• toàn bộ xã Đoàn Lập (8,58 km², 9.253 người);
• một phần xã Tân Minh (4,79 km², 6.937 người).

Dân cư – xã hội

Dân cư sống theo làng, phần lớn làm nông nghiệp; vùng Kiến Thiết có truyền thống trồng và chế biến thuốc lào. Theo Wikipedia, khu vực trồng, chế biến thuốc lào nhiều nhất trải "từ cầu phao cũ đến cầu Đăng" thuộc xã Kiến Thiết. Sinh hoạt văn hóa gắn với đình, chùa và từ đường dòng họ.

Kinh tế

• Thuốc lào Tiên Lãng – đặc sản của Hải Phòng, trồng nhiều ở Kiến Thiết; Wikipedia dẫn câu ca "Nhớ ai như nhớ thuốc lào, đã chôn điếu xuống lại đào điếu lên".
• Du lịch suối khoáng nóng Tiên Lãng tại xã Bạch Đằng cũ – theo Wikipedia cách trung tâm Hải Phòng khoảng 18 km về phía nam, thường được du khách ghé sau khi viếng đền thờ Trạng Trình ở Vĩnh Bảo.

Ngoài ra là lúa, rau màu và chăn nuôi – sinh kế chung của vùng mà Wikipedia mô tả là "thuần nông".

Văn hóa – di tích

• Cụm di tích họ ngoại Trạng Trình (Kiến Thiết) – từ đường dòng họ Nguyễn – Nhữ, mộ Tiến sĩ Thượng thư Nhữ Văn Lan và bà Nhữ Thị Thục.
• Đền Khai Quốc – theo bài xã Tân Minh trên Wikipedia, thờ ba vị tướng nhà Đinh Trương Phương, Trương Tề, Trương Tụy cùng Thần Thiên Quan Bình Lãng và Bạt hải Đại vương – "ngũ vị đẳng thần" giữ biển Đông.

Với đền thờ Trạng Trình ở bờ nam sông Thái Bình (xã Nguyễn Bỉnh Khiêm) và quê ngoại ở bờ bắc, hai bờ sông tạo thành một tuyến tham quan về danh nhân Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Giao thông

Sông Thái Bình là tuyến thủy chính; các tuyến đường liên xã nối xã với trung tâm Tiên Lãng phía bắc và qua sông sang Vĩnh Bảo. Quốc lộ 10 chạy qua vùng Tiên Lãng cũ.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Tân Minh, thành phố Hải Phòng". Cư dân Cấp Tiến, Kiến Thiết, Đoàn Lập và vùng Bạch Đằng cũ ghi theo xã Tân Minh mới; cư dân vùng Quang Phục, Toàn Thắng (thuộc xã Tân Minh đầu năm 2025) nay thuộc xã Tiên Minh.

Bản đồ Xã Tân Minh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tân Minh được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Tiên Lãng trước đây

• Xã Chấn Hưng 26.092
• Xã Hùng Thắng 26.877
• Xã Quyết Thắng 22.560
• Xã Tiên Lãng 40.446
• Xã Tiên Minh 36.236