Xã Vĩnh Am

Tổng quan

Xã Vĩnh Am ở phía đông nam vùng Vĩnh Bảo cũ, phía bắc là sông Thái Bình (bờ bên kia là xã Tân Minh), phía nam giáp các xã Đông Thụy Anh, Bắc Thụy Anh của tỉnh Hưng Yên. Vùng đất có truyền thống khoa bảng lâu đời: làng Cổ Am có nhiều tiến sĩ thời Lê và rất nhiều nhà khoa học, văn nghệ sĩ thế kỷ XX; làng Hội Am có Bảng nhãn Đào Công Chính. Xã còn có nghề trồng thuốc lào Liên Am và nghề vớt cá bột Hội Am.

Xã rộng 27,34 km², dân số 34.562 người, mật độ khoảng 1.260 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở cũ của UBND xã Tam Cường.

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Nguyễn Bỉnh Khiêm ở phía đông, Vĩnh Bảo và Vĩnh Hải ở phía tây.

Tên gọi và ý nghĩa

Vĩnh Am là tên mới. Về mặt chữ, Vĩnh là chữ chung của sáu xã mới vùng Vĩnh Bảo cũ, còn Am trùng với chữ cuối tên nhiều làng, xã trong vùng: xã Cổ Am, xã Liên Am, làng Hội Am (xã Cao Minh). Theo Wikipedia, chữ Am cũng có trong tên các tổng Thượng Am, Đông Am, Ngải Am của huyện Vĩnh Lại – ba tổng góp đất lập huyện Vĩnh Bảo năm 1838 – và tổng Hạ Am nhập vào năm 1890; làng Trung Am của Trạng Trình ở xã Nguyễn Bỉnh Khiêm láng giềng cũng mang chữ này. Các nguồn đã tra không ghi lời giải thích chính thức về việc chọn tên.

Về chữ Hán, âm am thường ứng với 庵 / 菴 (am, nhà tranh nhỏ, chùa nhỏ) – như trong hiệu Bạch Vân am cư sĩ của Nguyễn Bỉnh Khiêm; nhưng chưa có nguồn xác nhận chữ Hán trong tên các làng "Am" của vùng này. Vĩnh thường là 永 (lâu dài).

Cả nước chỉ có một đơn vị cấp xã tên Vĩnh Am.

Địa lý

Xã là đồng bằng phù sa ven bờ nam sông Thái Bình – theo Wikipedia, sông này là ranh giới giữa vùng Vĩnh Bảo và vùng Tiên Lãng. Đất đai gồm ruộng lúa, bãi ven sông, ao hồ. Khí hậu nhiệt đới gió mùa ven biển.

Lịch sử

Đất Vĩnh Lại xưa

Các làng "Am" thuộc huyện Vĩnh Lại cũ. Theo Wikipedia, vùng đất này trước thuộc huyện An Định, thời Lý – Trần là huyện Đông Lại, sau thời Lê Thánh Tông đổi thành Vĩnh Lại; năm 1811 Vĩnh Lại sáp nhập với Ninh Giang, đến năm 1838 ba tổng Thượng Am, Đông Am, Ngải Am được cắt về huyện Vĩnh Bảo mới lập. Tên làng Đông Lại (xã Cao Minh cũ) trùng với tên huyện thời Lý – Trần.

Làng khoa bảng

Theo bài huyện Vĩnh Bảo trên Wikipedia:

• Làng Hội Am (tên Nôm là Cối, Cõi), huyện Vĩnh Lại, nay thuộc xã Cao Minh cũ: Hoàng giáp Phạm Đức Khản (khoa Mậu Thìn 1448), tiến sĩ Nguyễn Cối (1478), Bảng nhãn Đào Công Chính (1639–1709, đỗ năm 1661, đi sứ nhà Thanh năm 1673, tham gia khảo đính Đại Việt sử ký toàn thư; tác phẩm có Bắc sứ thi tập 53 bài, Bảo sinh diên thọ toát yếu, Nam Sơn thực lục).
• Làng Đông Lại (xã Cao Minh cũ): tiến sĩ Nguyễn Duy Tiếu (1475).
• Làng Cổ Am, huyện Vĩnh Lại: tiến sĩ Trần Lương Bật (1664), tiến sĩ Trần Công Hân (1733), Phó bảng Lê Duy Thái (1848).

Các xã cũ

Ngày 1/1/2025 (Nghị quyết 1232/NQ-UBTVQH15), hai xã Cổ Am (3,41 km², 5.597 người) và Vĩnh Tiến (3,41 km², 4.541 người) nhập vào xã Tam Cường. Theo Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15, xã Vĩnh Am gồm toàn bộ (số liệu đề án, Wikipedia dẫn lại):

• xã Tam Cường (13,11 km², 18.488 người);
• xã Cao Minh (7,62 km², 9.216 người);
• xã Liên Am (6,61 km², 6.858 người).

Dân cư – xã hội

Truyền thống học hành tiếp nối sang thời hiện đại: Wikipedia liệt kê nhiều nhà khoa học, nhà giáo, văn nghệ sĩ quê Cổ Am – như GS.TS Đào Trọng Thi (nguyên Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội), GS. Trung tướng Hoàng Phương, GS.TS Trần Bảng (nguyên Giám đốc Nhà hát Chèo Trung ương, con nhà văn Trần Tiêu), GS.TSKH Đào Trọng Đạt, đạo diễn NSND Trần Đắc. Mẹ nhà cách mạng Nguyễn Đức Cảnh – bí thư đầu tiên Thành ủy Hải Phòng – là bà Trần Thị Thùy ở thôn Tràng Thọ, xã Cổ Am. GS.TSKH Đặng Văn Bát (Giải thưởng Hồ Chí Minh) quê xã Vĩnh Tiến; Trần Quang Riệu (1902–1930), một lãnh đạo khởi nghĩa Yên Bái tại Hải Dương, được Wikipedia ghi là danh nhân của xã.

Kinh tế

Theo Wikipedia, trong xã có hai nghề của huyện Vĩnh Bảo cũ:

• Nghề trồng và chế biến thuốc lào Liên Am – một phần của thương hiệu thuốc lào Vĩnh Bảo.
• Nghề vớt cá bột, nuôi cá giống Hội Am (xã Cao Minh cũ).

Ngoài ra là lúa, rau màu, chăn nuôi – nền nông nghiệp của vùng được Wikipedia gọi là trọng điểm nông nghiệp thành phố.

Văn hóa

Làng Cổ Am và Hội Am, với nhiều người đỗ đại khoa thời Lê và nhiều trí thức thời hiện đại, là nét văn hóa nổi bật của xã. Các làng có đình, chùa, nhà thờ họ và lễ hội làng. Xã liền kề quần thể đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (xã Nguyễn Bỉnh Khiêm) – di tích quốc gia đặc biệt.

Giao thông

Sông Thái Bình ở phía bắc là tuyến thủy chính; các tuyến đường liên xã nối Vĩnh Am với trung tâm xã Vĩnh Bảo và xã Nguyễn Bỉnh Khiêm, sang Hưng Yên ở phía nam.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Vĩnh Am, thành phố Hải Phòng". Toàn bộ cư dân Tam Cường (gồm Cổ Am, Vĩnh Tiến), Cao Minh, Liên Am cũ ghi theo xã mới.

Bản đồ Xã Vĩnh Am

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Vĩnh Am được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Vĩnh Bảo trước đây

• Xã Nguyễn Bỉnh Khiêm 24.575
• Xã Vĩnh Bảo 45.332
• Xã Vĩnh Hải 37.574
• Xã Vĩnh Hòa 28.176
• Xã Vĩnh Thịnh 26.382
• Xã Vĩnh Thuận 28.879