Xã Việt Khê

Tổng quan

Xã Việt Khê là một điểm đặc biệt trên bản đồ hành chính mới của Hải Phòng: theo Wikipedia, đây là đơn vị hành chính nông thôn duy nhất của thành phố được bao quanh bởi các đơn vị đô thị – phía bắc là phường Nhị Chiểu và tỉnh Quảng Ninh, phía nam là phường Lê Ích Mộc và phường Nguyễn Đại Năng, phía đông là phường Lưu Kiếm, phía tây là phường Kinh Môn. Xã nằm ở góc tây bắc vùng Thủy Nguyên, giáp vùng Kinh Môn của Hải Dương cũ qua sông.

Xã rộng 30,98 km², dân số 37.936 người, mật độ khoảng 1.220 người/km²; quy mô dân số gấp hơn hai lần chuẩn tối thiểu của một xã. Trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Ninh Sơn (Phù Ninh cũ).

Tên gọi và ý nghĩa

Việt Khê là tên làng cổ được nâng lên làm tên xã. Theo Wikipedia, xã lấy tên Việt Khê vì vùng đất này là nơi phát hiện di chỉ khảo cổ Việt Khê thời kỳ Đông Sơn; bài về thành phố Thủy Nguyên cũng nhắc Tràng Kênh và Việt Khê như những di chỉ minh chứng phần đất núi của Thủy Nguyên có người ở từ rất sớm. Làng Việt Khê cùng làng Ngọc Khê nhập vào xã Phù Ninh năm 1952; nay Việt Khê và Ngọc Khê đều là thôn của xã mới.

Về chữ: Việt thường viết 越 (tên tộc Việt, cũng có nghĩa là vượt qua); khê trong tên làng thường là 溪 (khe, suối nhỏ). Các nguồn đã tra không ghi chữ Hán của tên làng, nên đây là cách viết thông dụng, chưa đối chiếu được với văn bản gốc.

Tên mới thay cho tên Ninh Sơn (2025) và Liên Xuân. Chữ Khê lặp lại ở nhiều làng quanh vùng – Ngọc Khê, Liên Khê, Thiểm Khê, Thụ Khê, Quỳ Khê – một lớp địa danh đặc trưng của tây bắc Thủy Nguyên. Cả nước chỉ có một đơn vị cấp xã tên Việt Khê.

Địa lý

Xã nằm ở phía tây bắc Thủy Nguyên; theo Wikipedia, địa hình Thủy Nguyên dốc từ tây bắc xuống đông nam, có núi đất, núi đá vôi xen đồng bằng. Hai điểm cực của thành phố Thủy Nguyên cũ nằm trong xã: cực tây trên sông Hàn (sông An Lưu) ở thôn Trại Sơn (xã Ninh Sơn cũ), và cực bắc ở ngã ba sông Kinh Thầy – sông Phi Liệt – sông Đá Bạc thuộc thôn Phi Liệt (xã Liên Xuân cũ).

Đất đai gồm ruộng lúa, bãi màu ven sông và đồi núi đá – nơi có nghề khai thác đá. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa đông lạnh hơn vùng ven biển.

Lịch sử

Theo Wikipedia, trước 1945 địa bàn Kỳ Sơn thuộc tổng Thượng Côi, An Sơn và Phù Ninh thuộc tổng Phù Lưu. Sau 1945 lập xã Ngũ Phúc từ 6 làng An Ninh Nội, An Ninh Ngoại, Phù Lưu Nội, Phù Lưu Ngoại, Trại Sơn, Ngọc Việt; năm 1948 xã Kỳ Sơn được lập từ Kỳ Khôi và Vũ Sơn. Năm 1952 hai làng Việt Khê, Ngọc Khê nhập vào xã Phù Ninh; năm 1955 Kỳ Sơn chia thành Kỳ Sơn và Lại Xuân; tháng 6/1956 Phù Ninh chia thành An Sơn và Phù Ninh. Từ 27/10/1962 các xã thuộc huyện Thủy Nguyên của thành phố Hải Phòng.

Ngày 1/1/2025, ba xã An Sơn (6,42 km²), Kỳ Sơn (8,31 km²), Phù Ninh (4,71 km²) hợp thành xã Ninh Sơn; Liên Khê và Lại Xuân hợp thành xã Liên Xuân.

Theo Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15, xã Việt Khê gồm (số liệu đề án, Wikipedia dẫn lại):

• toàn bộ xã Ninh Sơn (19,44 km², 25.792 người);
• một phần xã Liên Xuân (11,54 km², 12.144 người).

Phần còn lại của Liên Xuân thuộc phường Lưu Kiếm. Từ 1/7/2026 xã có 18 thôn: An Ngoại, An Nội, Doãn Lại, Dương Xuân, Hạ Côi 1, Hạ Côi 2, Ngọc Khê, Niêm Ngoại, Niêm Nội 1, Niêm Nội 2, Pháp Cổ 1, Pháp Cổ 2, Phi Liệt 1, Phi Liệt 2, Phù Lưu, Trại Sơn, Việt Khê, Vũ Lao.

Dân cư – xã hội

Dân cư sống tập trung theo 18 thôn, mỗi thôn là một làng cổ hoặc một phần làng. Tên thôn còn giữ tên tổng xưa (Phù Lưu) và tên làng (An Nội, An Ngoại từ An Ninh; Niêm Nội, Niêm Ngoại). Theo Wikipedia, Trường THPT Lê Ích Mộc đặt tại xã Ninh Sơn cũ. Đời sống tín ngưỡng xoay quanh đình, chùa, miếu làng.

Kinh tế

Wikipedia liệt kê một số sản vật, nghề của vùng: dưa chuột Kỳ Sơn, nghề khai thác đá, vật liệu xây dựng ở xã Ninh Sơn, nghề khai thác, làm đá Pháp Cổ (xã Liên Xuân cũ – thôn Pháp Cổ nay thuộc Việt Khê). Nông nghiệp lúa, rau màu, cây ăn quả vẫn là sinh kế chính; nhiều lao động làm ở các khu công nghiệp và đô thị của Thủy Nguyên, Kinh Môn.

Văn hóa – di tích

Di chỉ Việt Khê thời Đông Sơn là di sản khảo cổ làm nên tên xã. Cùng với di chỉ Tràng Kênh ở phía đông, đây là dấu tích cho thấy vùng đất núi Thủy Nguyên có cư dân cổ từ sớm. Các làng trong xã có đình, chùa và lễ hội làng theo nếp đồng bằng xứ Đông. Vùng tây bắc Thủy Nguyên cũng gần không gian trận Bạch Đằng 1288 – các bãi cọc được phát hiện năm 2019–2020 ở Liên Khê, Lại Xuân.

Giao thông

Xã kết nối với vùng Thủy Nguyên phía đông qua các tuyến đường liên xã, và với Kinh Môn, Quảng Ninh qua các sông Kinh Thầy, Đá Bạc, sông Hàn.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Việt Khê, thành phố Hải Phòng". Cư dân Ninh Sơn cũ (An Sơn, Kỳ Sơn, Phù Ninh) ghi trọn theo xã mới; cư dân Liên Xuân cũ cần kiểm tra thôn vì xã này chia với phường Lưu Kiếm.

Bản đồ Xã Việt Khê

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Việt Khê được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Thủy Nguyên trước đây

• Phường Bạch Đằng 51.633
• Phường Hòa Bình 47.168
• Phường Lê Ích Mộc 51.853
• Phường Lưu Kiếm 49.376
• Phường Nam Triệu 40.224
• Phường Thiên Hương 45.140
• Phường Thủy Nguyên 71.731