Xã Bình Nguyên

Tổng quan

Xã Bình Nguyên nằm ở góc tây bắc vùng Kiến Xương cũ, giáp ngay phường Trần Lãm – vùng đô thị của Thái Bình cũ. Xã có đình Bình Trật (vùng An Bình cũ), di tích lịch sử – văn hoá cấp quốc gia từ năm 1984, gắn cùng giếng đình với nhiều sự kiện trong lịch sử giữ nước.

Diện tích 17,21 km², dân số 19.268 người, mật độ khoảng 1.120 người/km². Trụ sở xã đặt tại thôn Quân Hành. Xã là một trong những đơn vị nhỏ về diện tích của vùng Kiến Xương cũ và thuộc tỉnh Hưng Yên từ năm 2025.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã kế thừa tên xã Bình Nguyên cũ, một trong ba xã hợp thành; hai xã kia là An Bình và Thanh Tân. Cả ba tên đều có trong danh sách 32 xã của huyện Kiến Xương sau năm 1945. Trong các tên này, chữ "Bình" xuất hiện ở cả Bình Nguyên và An Bình.

Về chữ, bình nguyên trong tiếng Việt là từ Hán Việt quen thuộc chỉ đồng bằng, với chữ 平 bình – phẳng, yên – và 原 nguyên – cánh đồng, vùng đất rộng. Theo cặp chữ này, tên xã có nghĩa "đồng bằng rộng phẳng" – phù hợp với địa hình đồng bằng châu thổ của vùng. Tuy nhiên các nguồn đã tra không ghi chữ Hán chính thức hay lý do đặt tên xã, nên đây là cách hiểu theo nghĩa thông dụng của từ.

Tên Bình Nguyên trùng với xã Bình Nguyên của tỉnh Phú Thọ; khi viết địa chỉ cần ghi "xã Bình Nguyên, tỉnh Hưng Yên". Tên làng Bình Trật – nơi có đình di tích quốc gia – là một tên làng cổ khác của xã.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp các xã Lê Lợi và Trà Giang ở phía đông; phường Trần Lãm ở phía tây; xã Quang Lịch ở phía nam; các xã Đông Quan (vùng Đông Hưng cũ) và Tây Thái Ninh (vùng Thái Thụy cũ) ở phía bắc.

Địa hình đồng bằng thấp của hạ lưu sông Hồng – sông Trà Lý; tài liệu tỉnh cho biết địa hình toàn tỉnh thấp dần từ tây bắc xuống đông nam, vùng ven biển phía đông có cốt đất thấp nhất. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa đông lạnh, nửa cuối mùa đông thường có mưa phùn.

Số liệu quan trắc của tỉnh Thái Bình cũ, được Wikipedia dẫn trong các bài về xã vùng Kiến Xương, cho lượng mưa trung bình năm 1.400–1.800 mm, nhiệt độ trung bình khoảng 23,5 °C, 1.600–1.800 giờ nắng mỗi năm, độ ẩm tương đối 85–90%; mùa nóng mưa nhiều từ tháng 5 đến tháng 10, mùa lạnh khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau.

Lịch sử

Vùng Kiến Xương thời Lê Trung Hưng là huyện Chân Định, phủ Kiến Xương, trấn Sơn Nam; năm 1832 thuộc tỉnh Nam Định; năm 1889–1890 đổi gọi huyện Trực Định và về tỉnh Thái Bình mới lập; sau năm 1945 đổi thành huyện Kiến Xương. An Bình, Thanh Tân, Bình Nguyên là xã của huyện từ đó đến năm 2025. Đình Bình Trật – theo tài liệu huyện – cùng giếng đình gắn với nhiều sự kiện trong lịch sử giữ nước của dân tộc.

Theo Nghị quyết 1666/NQ-UBTVQH15, từ 1/7/2025 xã Bình Nguyên gồm toàn bộ các xã Thanh Tân, An Bình và Bình Nguyên.

Khi thực dân Pháp lập tỉnh Thái Bình năm 1890, huyện Trực Định (sau là Kiến Xương) là một trong các huyện tách khỏi Nam Định để lập tỉnh mới; phủ lỵ Kiến Xương về sau là hạt nhân của thị xã Thái Bình (1895). Ngày nay Bình Nguyên giáp phường Trần Lãm – một phần của vùng đô thị hình thành từ thị xã ấy – nên là xã vùng Kiến Xương cũ nằm sát trung tâm Thái Bình cũ. Thái Bình cũng là tỉnh chịu tổn thất nặng nhất trong nạn đói Ất Dậu 1945 với khoảng 280.000 người chết.

Dân cư – xã hội

Dân số 19.268 người, sống theo các thôn làng như Quân Hành (nơi đặt trụ sở), Bình Trật. Xã giáp trực tiếp phường Trần Lãm, phường đông dân nhất tỉnh Hưng Yên mới (92.136 người). Đời sống tín ngưỡng theo nếp chung vùng Kiến Xương với đình, chùa, miếu và một bộ phận theo Công giáo (khoảng 6% dân số huyện cũ theo số liệu năm 2008).

Kinh tế

Kinh tế dựa chủ yếu vào nông nghiệp lúa nước – thế mạnh của châu thổ Thái Bình. Tài liệu huyện Kiến Xương không ghi làng nghề riêng cho ba xã cũ; các nghề phụ nổi tiếng của vùng nằm ở các xã lân cận như chạm bạc Đồng Xâm (Trà Giang), dệt đũi Nam Cao (Lê Lợi).

Văn hóa – di tích

Đình Bình Trật (An Bình cũ) – di tích lịch sử – văn hoá cấp quốc gia năm 1984, gồm đình và giếng đình. Theo Wikipedia tiếng Việt, tính đến hết năm 2025 tỉnh Hưng Yên mới có 303 di tích xếp hạng quốc gia, trong đó 125 di tích thuộc Thái Bình cũ; đình Bình Trật là một trong số đó. Lễ hội làng theo nếp vùng Thái Bình có phần lễ tế thành hoàng và phần hội với trò chơi dân gian như kéo co, đánh đu, bơi trải, hát chèo.

Giao thông

Xã nằm gần trục nối thành phố Thái Bình cũ với trung tâm Kiến Xương cũ và vùng ven biển; Quốc lộ 37B đi qua vùng Kiến Xương cũ. Từ phường Trần Lãm kề bên dễ dàng ra Quốc lộ 10, Quốc lộ 39.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Bình Nguyên, tỉnh Hưng Yên". Cư dân An Bình, Thanh Tân cũ chuyển trọn sang xã mới.

Bản đồ Xã Bình Nguyên

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Bình Nguyên được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1666/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Kiến Xương trước đây

• Phường Trần Lãm 92.136
• Xã Bình Định 22.133
• Xã Bình Thanh 24.517
• Xã Hồng Vũ 23.172
• Xã Kiến Xương 47.950
• Xã Lê Lợi 25.505
• Xã Quang Lịch 18.832
• Xã Trà Giang 19.144
• Xã Vũ Quý 27.127