Xã Tiền Hải

Tổng quan

Năm 1828, Doanh điền sứ Nguyễn Công Trứ đưa dân đến khai hoang lấn biển, lập nên các làng của huyện Tiền Hải; gần hai trăm năm sau, thị trấn huyện lỵ của vùng đất ấy cùng bốn xã quanh nó trở thành xã Tiền Hải, ở phía đông nam tỉnh Hưng Yên. Xã là quê của Đại tướng Hoàng Văn Thái – Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam – và của nhà canh tân Bùi Viện, nhà yêu nước Nguyễn Quang Bích.

Diện tích 32,99 km², dân số 42.707 người, mật độ khoảng 1.290 người/km². Trụ sở xã nằm trên đường Hoàng Văn Thái. Xã cách phường Phố Hiến khoảng 62 km, cách trung tâm Hà Nội khoảng 122 km. Theo Wikipedia tiếng Việt, tháng 8/2026 tỉnh thông qua chủ trương quy hoạch Tiền Hải lên phường.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã kế thừa tên thị trấn Tiền Hải (lập năm 1986) và tên huyện Tiền Hải – huyện được lập từ cuộc khẩn hoang năm 1828; năm 1828–1832 huyện thuộc phủ Kiến Xương tỉnh Nam Định, gồm bảy tổng, huyện lỵ đặt ở ấp Phong Lai.

Về nghĩa, Wikipedia tiếng Việt (bài về huyện) ghi Nguyễn Công Trứ coi Tiền Hải cùng Kim Sơn (Ninh Bình) là vùng đất mới màu mỡ, "ngay ở tên gọi của hai huyện này đã nói lên điều đó (Tiền Hải là biển bạc, Kim Sơn là rừng vàng)" – cách hiểu này ứng với chữ 錢 tiền (tiền bạc) và 海 hải (biển). Âm tiền cũng có chữ 前 (phía trước), theo đó "Tiền Hải" là "vùng đất trước biển". Các nguồn đã tra không dẫn văn bản gốc ghi chữ Hán của tên huyện, nên ở đây nêu cả hai khả năng và không ghi chữ Hán vào hộp thông tin.

Sau Cách mạng tháng Tám, một xã trong vùng thị trấn ngày nay từng mang tên Công Trứ (gồm các thôn An Khang, La Cao, Ngoại Đê, Thư Điền, Tiểu Hoàng) – ghi nhớ người khai lập huyện. Cả nước không có đơn vị cấp xã nào khác tên Tiền Hải; năm 2025 còn có các xã Đông Tiền Hải, Tây Tiền Hải, Nam Tiền Hải cùng mang tên huyện cũ.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp các xã Đồng Châu, Đông Tiền Hải ở phía đông; Lê Lợi, Kiến Xương ở phía tây; Ái Quốc, Tây Tiền Hải ở phía nam; Nam Thái Ninh ở phía bắc.

Huyện Tiền Hải cũ nằm kẹp giữa hai cửa biển Trà Lý và Ba Lạt của sông Hồng, phía bắc lấy sông Trà Lý làm ranh giới với Thái Thụy. Đây là vùng đất trẻ, mới được bồi đắp; xã Tiền Hải ở phần nội địa của huyện cũ, không giáp biển.

Lịch sử

Ấp Tiểu Hoàng và cuộc khẩn hoang

Theo Wikipedia tiếng Việt, ấp Tiểu Hoàng – sau là làng Tiểu Hoàng thuộc tổng Đại Hoàng, huyện Chân Định – được lập khi khai quốc công thần triều Lê Phạm Văn Xảo mộ dân khai phá (bài viết ghi thế kỷ XVI). Năm 1831 Tiểu Hoàng thành xã thuộc huyện Trực Định; năm 1891 tổng Đại Hoàng chuyển sang huyện Tiền Hải. Cuộc khẩn hoang lớn năm 1828 của Nguyễn Công Trứ mới thực sự định hình huyện.

Từ xã Công Trứ đến thị trấn

Cuối năm 1955, xã Công Trứ tách thôn Thư Điền về xã Tây Giang, phần còn lại chia thành hai xã Tây An và Tây Sơn. Ngày 13/12/1986 (Quyết định 169-HĐBT) lập thị trấn Tiền Hải từ 89,95 ha của Tây Sơn và 56,70 ha của Tây Giang, rộng 146,55 ha, 7.306 người. Năm 1969, các xã An Ninh, Vũ Lăng (cùng Bắc Hải, Phương Công, Vân Trường) được chuyển từ Kiến Xương về Tiền Hải. Ngày 1/3/2020, Tây An và Tây Sơn nhập vào thị trấn. Ngày 11/11/2024, Bộ Xây dựng công nhận thị trấn Tiền Hải mở rộng (cùng Tây Giang, Tây Ninh, Đông Lâm, Đông Cơ) đạt tiêu chí đô thị loại IV.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1666/NQ-UBTVQH15, xã Tiền Hải gồm toàn bộ thị trấn Tiền Hải và các xã Tây Ninh, Tây Lương, An Ninh, Vũ Lăng.

Dân cư – xã hội

Dân số 42.707 người. Theo Wikipedia, huyện Tiền Hải cũ có hai tôn giáo chính là Phật giáo và Công giáo, khoảng 30% dân số theo Công giáo. Thị trấn cũ tập trung cơ quan, trường học, chợ của vùng.

Kinh tế

Huyện Tiền Hải cũ được coi là "cái nôi của ngành công nghiệp dầu khí Việt Nam": ngày 21/12/1975 giếng khoan thăm dò đầu tiên ở Tiền Hải phát hiện dầu khí; ngày 19/4/1981, dòng khí công nghiệp đầu tiên từ giếng 61 mỏ Tiền Hải C được đưa vào tuabin nhiệt điện, phát điện 10 MW hoà lưới quốc gia. Khu công nghiệp Tiền Hải là một trong những khu công nghiệp đầu tiên của Thái Bình, với các doanh nghiệp sứ, gạch men, thuỷ tinh; vùng còn có nước khoáng Tiền Hải. Ở cấp xã, tài liệu huyện ghi nghề đan lát, đan mũ ở Tây An.

Văn hóa – di tích

Ba ngôi đình ở các thôn Vĩnh Ninh, Đại Hữu, Lạc Thành thờ thành hoàng là những người đầu tiên đến lập ấp, từng là nơi che giấu cán bộ cách mạng thời tiền khởi nghĩa; đình xây thế kỷ XIX, chạm trổ tinh xảo, giữ nhiều tượng quý, đều được công nhận di tích lịch sử; hằng năm đầu xuân ba đình luân phiên mở hội. Tài liệu huyện còn nhắc đình Tiểu Hoàng trong số di tích của Tiền Hải.

Giao thông

Quốc lộ 37B chạy qua vùng Tiền Hải cũ, nối với Kiến Xương và Thái Thụy; dự án cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng đi qua huyện cũ. Từ đây đến thành phố Thái Bình cũ khoảng 31 km.

Nhân vật

• Đại tướng Hoàng Văn Thái (Hoàng Văn Xiêm, 1915–1986), người làng An Khang, xã Tây An cũ; Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.
• Bùi Viện (1839–1878), nhà cải cách, nhà ngoại giao triều Nguyễn, sinh ở làng Trình Phố (nay thôn Trình Trung, xã An Ninh cũ); theo Wikipedia là người đầu tiên hai lần vượt đại dương tới Hoa Kỳ.
• Nguyễn Quang Bích (1832–1890), quan nhà Nguyễn, nhà thơ, lãnh tụ khởi nghĩa chống Pháp ở Tây Bắc, người làng Trình Phố.
• Nhà chí sĩ Ngô Quang Đoan (1872–1945); nhà cách mạng Trần Đức Thịnh (1901–1971).

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên". Cư dân thị trấn Tiền Hải và các xã Tây Ninh, Tây Lương, An Ninh, Vũ Lăng cũ chuyển trọn sang xã mới.

Bản đồ Xã Tiền Hải

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tiền Hải được lập từ 5 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1666/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Tiền Hải trước đây

• Xã Ái Quốc 16.704
• Xã Đồng Châu 30.501
• Xã Đông Tiền Hải 37.027
• Xã Hưng Phú 25.802
• Xã Nam Cường 37.759
• Xã Nam Tiền Hải 30.698
• Xã Tây Tiền Hải 25.235