Xã Tiên Hoa

Tổng quan

Xã Tiên Hoa nằm ở phía đông vùng Tiên Lữ cũ, giáp đất Phù Cừ, trên vùng trũng thấp của tỉnh Hưng Yên gần sông Luộc. Tên xã là một tên rất cổ: năm 1252, đời Trần Thái Tông, cả huyện Tiên Lữ ngày nay được gọi là huyện Tiên Hoa. Ba xã hợp thành – Lệ Xá, Cương Chính, Trung Dũng – đều là xã nông nghiệp; Lệ Xá được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1999.

Diện tích 21,65 km², dân số 26.152 người, mật độ khoảng 1.210 người/km². Trụ sở xã đặt tại thôn Canh Hoạch.

Tên gọi và ý nghĩa

Không xã cũ nào tên Tiên Hoa; tên xã là tên lịch sử được khôi phục. Theo Wikipedia tiếng Việt, thời Tiền Lê đất này thuộc Khoái lộ, thời Lý thuộc lộ Khoái Châu; đời Trần Thái Tông, năm Nhâm Tý 1252, gọi là huyện Tiên Hoa thuộc phủ Khoái Châu; đến thời Hậu Lê mới gọi là huyện Tiên Lữ. Sau sắp xếp 2025, đất Tiên Lữ cũ chia thành bốn xã, trong đó một xã giữ tên Tiên Lữ, một xã nhận lại tên Tiên Hoa – hai tên của cùng một huyện ở hai thời.

Về chữ, các nguồn đã tra không ghi chữ Hán của tên huyện Tiên Hoa. Tiên có thể là 仙 (tiên, người tiên) hoặc 先 (trước, đầu tiên); hoa có thể là 華 (tươi tốt, rực rỡ) hoặc 花 (bông hoa). Vì vậy không thể khẳng định nghĩa chính xác của tên; nếu đọc theo cặp 仙華 thì là "vẻ đẹp tiên", theo cặp 先華 thì là "tươi tốt trước tiên".

Tên các xã cũ: Lệ Xá, Cương Chính, Trung Dũng; xã Minh Phượng đã nhập vào Cương Chính từ 1/12/2024. Cả nước không có đơn vị cấp xã nào khác tên Tiên Hoa.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Tiên Tiến ở phía đông, xã Tiên Lữ ở phía tây, các xã Tống Trân và Ngự Thiên ở phía nam, các xã Đoàn Đào và Hoàng Hoa Thám ở phía bắc.

Tiên Lữ cũ là vùng trũng của tỉnh, nằm kề sông Hồng và sông Luộc. Theo tài liệu huyện, sông Nghĩa Lý – một chi lưu của sông Luộc – là ranh giới tự nhiên giữa hai xã Lệ Xá và Trung Dũng cũ, nay chảy giữa lòng xã Tiên Hoa. Đất phù sa được bồi ở vùng ngoài đê ven sông Luộc thích hợp cây công nghiệp ngắn ngày, lương thực, hoa màu. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, độ ẩm trung bình năm khoảng 86%.

Lịch sử

Năm 1469 huyện Tiên Lữ thuộc phủ Khoái Châu, thừa tuyên Sơn Nam; năm 1741 thuộc Sơn Nam Thượng; năm 1831 thuộc phủ Tiên Hưng, tỉnh Hưng Yên; năm 1894 chuyển về phủ Khoái Châu. Năm 1890 khi lập tỉnh Thái Bình, huyện Thần Khê chuyển sang Thái Bình, phủ Tiên Hưng còn bốn huyện Tiên Lữ, Phù Cừ, Duyên Hà, Hưng Nhân – tức đất Tiên Lữ khi ấy cùng phủ với vùng Hưng Hà bên kia sông Luộc, nay lại cùng một tỉnh. Năm 1947 Tiên Lữ là một trong 9 huyện của tỉnh Hưng Yên. Trong hai cuộc kháng chiến, toàn huyện có 25.000 thanh niên nhập ngũ, 3.236 liệt sĩ – theo số liệu Wikipedia dẫn. Năm 1999 xã Lệ Xá được phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Thời Hải Hưng, Tiên Lữ nhập với Phù Cừ thành huyện Phù Tiên (1977–1997). Ngày 1/12/2024, xã Minh Phượng nhập vào xã Cương Chính. Theo Nghị quyết 1666/NQ-UBTVQH15, từ 1/7/2025 xã Tiên Hoa gồm toàn bộ các xã Lệ Xá, Trung Dũng, Cương Chính.

Dân cư – xã hội

Dân số 26.152 người, sống chủ yếu bằng nông nghiệp. Tài liệu huyện xếp Tiên Lữ cùng Ân Thi, Phù Cừ vào nhóm huyện thuần nông, nghề phụ ít, dịch vụ chưa phát triển nhiều. Đời sống tín ngưỡng theo nếp chung của vùng: đình thờ thành hoàng, chùa, đền và lễ hội làng mùa xuân, mùa thu.

Kinh tế

Kinh tế chủ yếu là trồng lúa nước; nhiều gia đình trồng thêm nhãn lồng và chế biến long nhãn như một ngành phụ – nét chung của Tiên Lữ được Wikipedia ghi nhận. Một số làng phía đông nam huyện cũ trồng củ ấu. Bãi ven sông Luộc trồng màu, cây công nghiệp ngắn ngày.

Theo tài liệu huyện, năm 2004 Tiên Lữ có khoảng 93,8% dân số sống ở nông thôn; đất nông nghiệp chiếm hơn một nửa diện tích tự nhiên của huyện, chủ yếu là đất phù sa được bồi (ngoài đê sông Luộc) và đất phù sa không được bồi (trong đê). Theo mô tả chung của huyện cũ, lúa nước và vườn nhãn vẫn là sinh kế chính của các làng.

Văn hóa – di tích

Các nguồn đã tra chưa nêu tên di tích xếp hạng cụ thể của ba xã cũ, nên mục này chỉ nêu ngữ cảnh vùng: Tiên Lữ cũ có đền An Xá (xã Hoàng Hoa Thám) là di tích quốc gia đặc biệt; trên đất Phù Cừ kề bên có đền Tống Trân với lễ hội là di sản văn hoá phi vật thể quốc gia. Trần Ứng Long, người Tiên Lữ, được tôn là tổ nghề thuyền nan và sơn.

Giao thông

Quốc lộ 38B chạy qua vùng Tiên Lữ cũ từ tây sang đông đi Phù Cừ; tỉnh lộ 378 chạy trên đê tả sông Luộc; các đường huyện nối vào trung tâm Vương.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Tiên Hoa, tỉnh Hưng Yên". Cư dân Lệ Xá, Cương Chính (gồm Minh Phượng cũ), Trung Dũng chuyển trọn sang xã mới. Thủ tục hành chính thực hiện tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã hoặc qua cổng dịch vụ công quốc gia.

Bản đồ Xã Tiên Hoa

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tiên Hoa được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1666/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Tiên Lữ trước đây

• Xã Hoàng Hoa Thám 46.868
• Xã Tân Hưng 27.118
• Xã Tiên Lữ 27.405