Trường Sa là đặc khu thuộc tỉnh Khánh Hòa, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở toàn bộ huyện Trường Sa cũ gồm thị trấn Trường Sa, xã Song Tử Tây và xã Sinh Tồn. Diện tích theo số liệu sắp xếp 496,3 km², dân số 153 người.
Tổng quan
Đặc khu Trường Sa là đơn vị hành chính cấp xã ở hải đảo của tỉnh Khánh Hòa, kế thừa nguyên vẹn huyện đảo Trường Sa. Đây là đặc khu duy nhất trong 65 đơn vị cấp xã của Khánh Hòa sau sắp xếp (48 xã, 16 phường, 1 đặc khu).
Theo danh mục đơn vị hành chính sau sắp xếp năm 2025, đặc khu có diện tích 496,3 km² và dân số 153 người — ít nhất trong các đơn vị cấp xã của tỉnh. Phần đất nổi của các đảo rất nhỏ: ba đảo lớn nhất quần đảo là Ba Bình (khoảng 0,49 km²), Thị Tứ (khoảng 0,37 km²) và Bến Lạc (khoảng 0,19 km²). Trụ sở cơ quan đặc khu đặt tại trụ sở HĐND và UBND huyện Trường Sa cũ.
Đặc khu gồm ba đơn vị cũ: thị trấn Trường Sa (lập trên cơ sở đảo Trường Sa Lớn), xã Song Tử Tây và xã Sinh Tồn, mỗi đơn vị gồm đảo chính cùng các đảo, đá, bãi phụ cận. Quần đảo Trường Sa hiện ở trong tình trạng tranh chấp giữa sáu bên: Brunei, Đài Loan, Malaysia, Philippines, Trung Quốc và Việt Nam.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: đặc khu giữ tên huyện Trường Sa — cũng là tên của thị trấn Trường Sa và của cả quần đảo. Khi chuyển từ huyện sang đặc khu năm 2025, tên gọi không đổi.
Hán Việt: “Trường Sa” viết là 長沙: trường là dài, sa là cát; ghép lại là “bãi cát dài”. Trên bản đồ Đại Nam nhất thống toàn đồ năm 1838 của triều Nguyễn có ghi hai địa danh “Hoàng Sa” và “Vạn Lý Trường Sa” (萬里長沙 — “bãi cát dài vạn dặm”); một số tác giả nước ngoài cho rằng bản đồ vẽ chúng như một nhóm đảo gần bờ. Mục từ Trường Sa trên wiki.ngonngu ghi đây là quần đảo ngoài khơi Biển Đông.
Tên gọi khác: thời Pháp, đảo Trường Sa Lớn có tên île de la Tempête và Spratly; tên tiếng Anh của quần đảo, Spratly Islands, bắt nguồn từ đó. Năm 1933, người Pháp gọi cặp đảo Song Tử Đông – Song Tử Tây là Groupe de Deux-îles (nhóm Hai Đảo).
Tên các đơn vị cũ: Sinh Tồn là từ Hán Việt sinh tồn, nghĩa là sống còn. Song Tử Tây cùng Song Tử Đông tạo thành cặp đảo mà người Pháp gọi là “nhóm Hai Đảo”; hai đảo chỉ cách nhau khoảng 1,5 hải lý.
Trùng tên: cả nước không có đơn vị cấp xã nào khác tên Trường Sa; đơn vị tương tự ở quần đảo phía bắc là đặc khu Hoàng Sa của thành phố Đà Nẵng.
Địa lý
Đặc khu nằm về phía đông và đông nam bờ biển Việt Nam, trải trong khoảng 6°50' đến 12° vĩ Bắc và 111°30' đến 117°20' kinh Đông; đảo Trường Sa cách phường Cam Ranh 248 hải lý. Quần đảo là tập hợp hơn 100 đảo nhỏ, bãi đá ngầm hình thành từ san hô, bãi cát ngầm, bao bọc vùng biển rộng khoảng 198.964 km². Khoảng cách giữa các đảo rất khác nhau: Song Tử Đông và Song Tử Tây chỉ cách nhau khoảng 1,5 hải lý, còn Song Tử Tây cách đảo An Bang tới 230 hải lý.
Số đảo thực sự rất ít; phần lớn là rạn đá ngầm chỉ nổi một phần khi thủy triều xuống. Đảo cao nhất là Song Tử Tây ở phía bắc, cao khoảng 4–6 m khi thủy triều thấp nhất; thực thể xa nhất về phía nam là đá Sác Lốt. Việt Nam chia quần đảo thành 8 cụm: Song Tử, Loại Ta, Thị Tứ, Nam Yết, Sinh Tồn, Trường Sa, Thám Hiểm (An Bang) và Bình Nguyên.
Vùng rạn san hô có đa dạng sinh học cao; đánh bắt hủy diệt (dùng chất nổ, xyanua) và xây dựng công trình là những mối đe dọa đối với rạn san hô và rùa biển trong khu vực.
Lịch sử hành chính và chủ quyền
Phần này tóm tắt các mốc theo tư liệu Việt Nam và tài liệu tổng hợp.
- 1838 — Bản đồ Đại Nam nhất thống toàn đồ ghi “Hoàng Sa” và “Vạn Lý Trường Sa”.
- 1927–1933 — Tháng 7/1927 tàu de Lanessan của Pháp khảo sát khoa học quần đảo. Tháng 4/1930 Pháp treo cờ trên đảo Trường Sa, ngày 23/9/1930 thông báo đã chiếm quần đảo. Tháng 4/1933 đội tàu Pháp tổ chức nghi lễ chiếm hữu các đảo An Bang, Ba Bình, Song Tử, Loại Ta, Thị Tứ. Ngày 21/12/1933, Thống đốc Nam Kỳ ký nghị định sáp nhập các đảo vào tỉnh Bà Rịa.
- 1956 — Ngày 22/8/1956 phái bộ quân sự Việt Nam Cộng hòa đặt mốc chủ quyền; ngày 22/10/1956 Sắc lệnh 143-NV xác định Trường Sa thuộc tỉnh Phước Tuy.
- 1973–1974 — Tháng 8/1973 Việt Nam Cộng hòa đưa quân đồn trú đảo Nam Yết; Nghị định 420-BNV/HCĐP/26 ngày 6/9/1973 sáp nhập các đảo vào xã Phước Hải, quận Đất Đỏ, tỉnh Phước Tuy; đầu năm 1974 đóng giữ thêm Song Tử Tây, Sinh Tồn, Sơn Ca, Trường Sa.
- Tháng 4/1975 — Hải quân và Quân khu 5 tiếp quản lần lượt Song Tử Tây (14/4), Sơn Ca (25/4), Nam Yết (27/4), Sinh Tồn (28/4), Trường Sa (29/4).
- 1976–1988 — Sau 2/7/1976 quần đảo thuộc huyện Long Đất, tỉnh Đồng Nai. Năm 1978 Việt Nam đóng giữ thêm An Bang, Sinh Tồn Đông, Phan Vinh, Trường Sa Đông; năm 1987 Đá Thuyền Chài, Đá Tây; năm 1988 thêm 10 bãi đá san hô. Tháng 3/1988 xảy ra xung đột quân sự giữa Việt Nam và Trung Quốc tại ba bãi đá, trong đó có Gạc Ma.
Các mốc hành chính: ngày 9/12/1982 lập huyện Trường Sa thuộc Đồng Nai; ngày 28/12/1982 huyện sáp nhập vào tỉnh Phú Khánh; ngày 30/6/1989 Phú Khánh tách thành Phú Yên và Khánh Hòa, Trường Sa thuộc Khánh Hòa; ngày 11/4/2007 Nghị định 65/2007/NĐ-CP lập thị trấn Trường Sa, xã Song Tử Tây và xã Sinh Tồn; ngày 1/7/2025, theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 (16/6/2025), toàn bộ huyện thành đặc khu Trường Sa.
Việt Nam dựa yêu sách chủ quyền vào quá trình quản lý lịch sử qua các triều đại và thời Pháp thuộc; các bên khác có yêu sách dựa trên những cơ sở khác nhau, và Hội nghị San Francisco năm 1951 không xác định chủ quyền đối với quần đảo.
Dân cư và xã hội
Dân số đặc khu qua các lần thống kê: 195 người (1/4/2009, trong đó thị trấn Trường Sa 82 người), 93 người (1/4/2019, thị trấn 30 người) và 153 người theo danh mục sau sắp xếp năm 2025. Đây là đơn vị cấp xã ít dân nhất Khánh Hòa.
Y tế: các đảo nổi từ cấp 1 đến cấp 3 đều có bệnh xá. Đảo cấp 1 có bệnh xá khu vực với 2 bác sĩ chuyên khoa và 6 y sĩ, nơi tiếp nhận bệnh nhân nặng; đảo cấp 2 có 1 bác sĩ và 3 y sĩ; đảo cấp 3 có 1 bác sĩ hoặc y sĩ.
Giáo dục: đặc khu có 4 trường tiểu học trên các đảo Trường Sa, Song Tử Tây, Sinh Tồn và Đá Tây A, nhận học sinh từ mẫu giáo đến lớp 5; học lên cao hơn phải vào đất liền.
Viễn thông: các trạm phát sóng phủ sóng trong phạm vi khoảng 20 km quanh đảo, đá, cho phép truy cập Internet không dây.
Kinh tế và hạ tầng
Vùng biển quanh quần đảo là ngư trường giàu hải sản và được cho là có tiềm năng dầu khí. Hạ tầng của đặc khu phục vụ chủ yếu cho đời sống cư dân, việc quản lý và tàu thuyền hoạt động trên biển.
Sân bay Trường Sa nằm trên đảo Trường Sa; đường băng ban đầu dài 550 m, sau mở rộng lên 1.200 m. Các đảo, điểm đảo đều có cầu tàu. Những đảo có dân thường sinh sống như Trường Sa Lớn, Đá Tây A, Song Tử Tây, Sinh Tồn có âu tàu lớn cho tàu bè neo đậu tránh bão; từ cuối năm 2021, âu tàu mới được xây dựng ở Nam Yết, Sơn Ca, Phan Vinh, Trường Sa Đông, Đá Nam.
Văn hóa
Tư liệu về đời sống văn hóa trên đảo còn ít. Trên đảo Song Tử Tây có bia chủ quyền do Việt Nam Cộng hòa dựng, được báo chí trong nước ghi lại. Các mốc chủ quyền năm 1956 mang dòng chữ “Quần đảo Trường Sa trực thuộc tỉnh Phước Tuy”.
Danh sách 21 đảo, bãi đá do đặc khu quản lý trên thực tế: An Bang, Đá Cô Lin, Đá Đông, Đá Lát, Đá Len Đao, Đá Lớn, Đá Nam, Đá Núi Le, Đá Núi Thị, Đá Tây, Đá Thuyền Chài, Đá Tiên Nữ, Đá Tốc Tan, Nam Yết, Phan Vinh, Sinh Tồn, Sinh Tồn Đông, Song Tử Tây, Sơn Ca, Trường Sa, Trường Sa Đông.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: “…, đặc khu Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa”, không còn cấp huyện. Ba đơn vị cũ — thị trấn Trường Sa, xã Song Tử Tây, xã Sinh Tồn — thôi là đơn vị hành chính riêng từ 1/7/2025.
Bản đồ Đặc khu Trường Sa
Bản đồ tìm theo tên, ranh giới có thể chưa cập nhật sau sáp nhập. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Đặc khu Trường Sa được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Thị trấn Trường Sa | Huyện Trường Sa | Tỉnh Khánh Hòa | toàn bộ |
| Xã Song Tử Tây | Huyện Trường Sa | Tỉnh Khánh Hòa | toàn bộ |
| Xã Sinh Tồn | Huyện Trường Sa | Tỉnh Khánh Hòa | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Đặc khu Trường Sa gồm những đơn vị cũ nào?
Toàn bộ huyện Trường Sa cũ: thị trấn Trường Sa, xã Song Tử Tây và xã Sinh Tồn.
Tên Trường Sa có nghĩa là gì?
Trường Sa (長沙) gồm trường là dài, sa là cát — bãi cát dài. Bản đồ Đại Nam nhất thống toàn đồ (1838) ghi địa danh Vạn Lý Trường Sa.
Đặc khu Trường Sa có bao nhiêu dân?
Theo danh mục sau sắp xếp năm 2025, đặc khu có 153 người.
Huyện Trường Sa được lập khi nào?
Ngày 9/12/1982, thuộc tỉnh Đồng Nai; ngày 28/12/1982 chuyển về Phú Khánh và từ 30/6/1989 thuộc Khánh Hòa.
Đặc khu Trường Sa có trường học không?
Có 4 trường tiểu học ở các đảo Trường Sa, Song Tử Tây, Sinh Tồn và Đá Tây A.
← Toàn bộ 65 xã, phường của Khánh Hòa Tra tên xã cũ → mới