Xã Mường Kim

Tổng quan

Mường Kim là xã rộng nhất trong bốn xã thuộc vùng Than Uyên cũ của tỉnh Lai Châu, trải từ phía tây nam cánh đồng Mường Than sang tới lòng hồ thủy điện Bản Chát trên sông Nậm Mu. Xã gồm bốn xã cũ: Mường Kim, Tà Mung, Tà Hừa và Pha Mu. Trụ sở đặt tại bản Nà Đình.

Diện tích 316,32 km², dân số 20.385 người, mật độ khoảng 64 người/km². Theo Wikipedia, xã có 43 bản, trong đó có các bản Lướt, Chát, Nậm Mở, Nậm Pắt, Pá Khôm, Thẩm Phé, Tà Mung, Noong Ma, Noong Ỏ, Chiềng Ban, Cáp Na. Ba bản Lướt, Chát và Thẩm Phé lần lượt gắn với lịch sử cách mạng của tỉnh, với công trình thủy điện và với du lịch lòng hồ — ba lớp nhận diện của xã.

Tên gọi và ý nghĩa

Kế thừa: xã mới lấy tên xã Mường Kim, xã cũ có tên đứng cuối trong danh sách nghị quyết nhưng là xã gốc của Tà Mung. Tên Mường Kim đã có trong danh sách 16 xã của huyện Than Uyên năm 1962; ba tên Tà Mung (lập năm 2006 từ chính đất Mường Kim), Tà Hừa và Pha Mu nay là tên vùng, tên bản.

Không phải tên Hán Việt: âm “mường” không có chữ Hán Việt; theo Wikipedia, đây là từ chung của các ngôn ngữ Tai – Kadai (Thái, Lào…) chỉ một vùng lãnh thổ có trung tâm và các bản phụ thuộc, và các địa danh có thành tố “mường” ở Tây Bắc phản ánh nơi từng là một vùng tự quản truyền thống. Âm “kim” có chữ Hán 金 (vàng, kim loại) trong từ điển, nhưng không có tài liệu nào cho thấy tên Mường Kim được đặt theo chữ Hán ấy; đặt “Kim” cạnh “Mường” thì đây là một tên Thái, và nghĩa của chữ “Kim” trong tiếng Thái chưa thống nhất.

Các tên cũ: Tà Mung, Tà Hừa, Pha Mu đều là tên gốc dân tộc, chưa tìm được nguồn giải nghĩa. Cả nước không có xã nào khác tên Mường Kim.

Địa lý

Theo Wikipedia, xã giáp Nậm Sỏ, Mường Than và Than Uyên ở phía bắc, Khoen On ở phía nam, tỉnh Lào Cai ở phía đông và tỉnh Sơn La ở phía tây.

Phần phía đông của xã là ruộng nước ở rìa tây nam cánh đồng Mường Than; phía tây là núi và lòng hồ. Sông Nậm Mu chảy qua vùng Than Uyên với chiều dài khoảng 160 km, độ dốc lớn. Đập thủy điện Bản Chát đặt ở Mường Kim; khi tích nước, lòng hồ ngập sâu vào thung lũng, tạo các vịnh và đảo nhỏ như vịnh Pá Khôm (xã Pha Mu cũ). Báo Nhân Dân nhắc hai hang động trong xã: hang Tà Mung và hang Thẳm Đán Chể.

Lịch sử

Mường Kim là đất có bề dày lịch sử cách mạng. Báo Nhân Dân ghi bản Lướt là nơi đặt căn cứ hoạt động của Ban cán sự Đảng đầu tiên, tiền thân của Đảng bộ tỉnh Lai Châu ngày nay. Báo Lào Cai viết rằng trong chiến dịch Điện Biên Phủ, Mường Kim là điểm trung chuyển lương thực từ vùng Đông Bắc và Lào Cai, nơi từng có kho gạo phục vụ chiến dịch; xã cũng gắn với phong trào được gọi là “Than Uyên quật khởi”.

• Cuối năm 1962 — huyện Than Uyên (tỉnh Nghĩa Lộ) có 16 xã, trong đó có Mường Kim, Pha Mu, Tà Hừa.
• 27/12/2006 — lập xã Tà Mung từ 5.094,7 ha và 3.760 người của xã Mường Kim.
• 14/10/2011 — điều chỉnh địa giới Pha Mu và Tà Hừa: một phần Pha Mu nhập vào Mường Mít, Mường Cang, Tà Hừa; một phần Tà Hừa nhập vào Pha Mu. Sau đó Tà Hừa có 7.188,41 ha, 2.807 người; Pha Mu có 12.039,5 ha, 1.238 người.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1670/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ bốn xã Tà Mung, Tà Hừa, Pha Mu, Mường Kim thành xã Mường Kim, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Dân số 20.385 người, đông ở vùng ruộng phía đông và thưa dần về phía núi, lòng hồ. Vùng Than Uyên cũ có người Thái chiếm khoảng 73% dân số, Kinh 13%, Mông 10,5%, Khơ Mú 2,3% (Wikipedia, số liệu 2017). Báo Nhân Dân cho biết đường vào các xã Mường Kim, Ta Gia, Tà Mung, Pha Mu đã rải nhựa, đi xe máy xuống chợ trung tâm còn khoảng 30 phút.

Chợ phiên Nậm Pắt ở Tà Mung họp vào cuối tuần, có người Mông, Dao, Thái và các dân tộc khác đến mua bán váy thổ cẩm, túi dệt tay, vòng bạc, măng và rau rừng, mật ong (báo Văn hóa, 2024).

Kinh tế

Nông nghiệp: báo Lào Cai kể các giống lúa đang cấy trên đồng Mường Kim gồm Séng cù, Hương thơm, nếp 97, Bắc thơm, Việt lai; quốc lộ 279 chạy qua cánh đồng.

Thủy điện: thủy điện Bản Chát trên sông Nậm Mu đặt tại xã Mường Kim, công suất 220 MW (Wikipedia), khởi công năm 2005; lễ khánh thành được báo chí đưa tin ngày 4/1/2016, cùng dịp mừng tổ máy 1 của thủy điện Huội Quảng ở hạ lưu phát điện (tổng hai công trình 740 MW).

Du lịch lòng hồ: năm 2024 bản Pá Khôm (Pha Mu) và bản Thẳm Phé (Mường Kim) được công nhận điểm du lịch cấp tỉnh; báo Lai Châu nêu vịnh Pá Khôm, bến thuyền Thẳm Phé, chợ phiên Nậm Pắt và khu du lịch cộng đồng Tà Mung. Báo Nhân Dân gọi Thẩm Phé là “làng cá” bên hồ. Huyện Than Uyên cũ đã định hướng Mường Kim, Ta Gia, Pha Mu khai thác hai lòng hồ Bản Chát và Huội Quảng.

Văn hóa

Di tích bản Lướt là địa chỉ lịch sử quan trọng của tỉnh. Đời sống văn hóa xoay quanh các bản Thái ven đồng và bản Mông, Khơ Mú vùng núi, hồ: xòe Thái, các món cá tẩm ướp của người Thái, thịt lợn và rượu của người Mông, bánh của người Dao (báo Nhân Dân). Đêm 1/9/2026, nghệ nhân, học sinh Mường Kim cùng ba xã Than Uyên, Mường Than, Khoen On tham gia vòng xòe hơn 2.500 người ở sân vận động xã Than Uyên (VOV).

Giao thông

Theo Wikipedia, quốc lộ 32 từ Khao Mang (Lào Cai) đi vào Lai Châu qua Mường Kim rồi lên Than Uyên; quốc lộ 279 từ Than Uyên qua Mường Kim sang Mường Giôn, Quỳnh Nhai (Sơn La). Hai tuyến đi chung một đoạn qua Mường Than, Than Uyên, Mường Kim.

Hành chính

Địa chỉ ghi: bản …, xã Mường Kim, tỉnh Lai Châu. Người ở Tà Mung, Tà Hừa, Pha Mu cũ ghi tên xã mới là Mường Kim. Trụ sở xã ở bản Nà Đình.

Bản đồ Xã Mường Kim

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Mường Kim được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1670/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Than Uyên trước đây

• Xã Khoen On 10.677
• Xã Mường Than 13.925
• Xã Than Uyên 27.283