Xã Châu Sơn

Tổng quan

Quốc lộ 4B chạy qua trung tâm xã Châu Sơn — xã ở phía nam vùng huyện Đình Lập cũ của tỉnh Lạng Sơn, giáp tỉnh Quảng Ninh. Xã có diện tích lớn thứ ba tỉnh (sau Kiên Mộc và Thái Bình) nhưng dân số chưa tới 6.000 người.

Xã được hợp thành từ bốn xã cũ Châu Sơn, Bắc Lãng, Đồng Thắng, Cường Lợi và một phần xã Kiên Mộc (thôn Khe Luồng). Diện tích 301,31 km², dân số 5.948 người trong 1.344 hộ, mật độ khoảng 20 người/km². Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Châu Sơn.

Theo cổng thông tin xã, 5.725 trên 5.948 người (khoảng 96%) là đồng bào dân tộc thiểu số; keo, thông, bạch đàn, quế là các cây trồng rừng chính.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Châu Sơn cũ, một trong mười xã của huyện Đình Lập khi huyện thuộc tỉnh Quảng Ninh năm 1963. Ba tên Bắc Lãng, Đồng Thắng, Cường Lợi — cũng có trong danh sách mười xã ấy — thôi là tên đơn vị hành chính.

Phân tích âm: chưa tìm được văn bản ghi chữ Hán của tên xã, nên bài chỉ nêu các chữ từ điển ghi cho từng âm. Âm sơn ứng với 山 (núi). Âm châu ứng với nhiều chữ: 珠 (ngọc, hạt ngọc), 朱 (màu đỏ son), 州 (châu — đơn vị hành chính cũ), 洲 (bãi, cù lao), 舟 (thuyền). Không có căn cứ để chọn chữ nào cho tên xã, nên nghĩa của tên được ghi là chưa xác định. Từ điển nhà ghi Châu Sơn là tên gọi của nhiều xã ở Việt Nam.

Tên các xã cũ: Bắc Lãng, Đồng Thắng, Cường Lợi chưa có nguồn ghi chữ Hán hay giải thích nghĩa. Tên đình Đồng Quất — nơi có lễ hội làng của xã — cũng chưa có nguồn giải nghĩa.

Trùng tên: tỉnh Ninh Bình có phường Châu Sơn. Khi ghi địa chỉ nên kèm tên tỉnh: “xã Châu Sơn, tỉnh Lạng Sơn”.

Địa lý

Theo bản đồ sau sắp xếp, phía bắc xã là xã Đình Lập và xã Kiên Mộc; phía tây là xã Thái Bình; phía đông và phía nam là tỉnh Quảng Ninh. Huyện Đình Lập cũ giáp các huyện Tiên Yên, Bình Liêu ở phía đông và Ba Chẽ ở phía nam (Quảng Ninh).

Vùng Đình Lập là đồi núi dốc theo hướng đông bắc xuống tây nam, bị chia cắt mạnh bởi các dãy núi đất và khe suối, tạo thành các dải đất bằng hẹp. Ngoài hai sông lớn bắt nguồn từ huyện cũ là Kỳ Cùng và Lục Nam, vùng còn có hai sông ngắn Đông Khuy và Tiên Yên cùng nhiều khe suối nhỏ. Theo Wikipedia tiếng Anh, lượng mưa trung bình năm của huyện cũ khoảng 1.515 mm, tháng 7 nóng và mưa nhiều nhất.

Lịch sử

• 1963 — hai tỉnh Quảng Yên, Hải Ninh và đặc khu Hồng Gai hợp nhất thành tỉnh Quảng Ninh; Châu Sơn, Bắc Lãng, Đồng Thắng, Cường Lợi và Kiên Mộc đều có trong danh sách mười xã của huyện Đình Lập thuộc tỉnh mới.
• 29/12/1978 — Quốc hội sáp nhập huyện Đình Lập vào tỉnh Lạng Sơn vừa tái lập.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ bốn xã Bắc Lãng, Đồng Thắng, Cường Lợi, Châu Sơn cùng một phần xã Kiên Mộc thành xã Châu Sơn mới, hoạt động từ 1/7/2025.

Xã gồm bốn xã cũ trọn vẹn và một phần xã thứ năm — năm đơn vị cũ, thuộc nhóm xã gộp nhiều đơn vị nhất của tỉnh Lạng Sơn trong đợt sắp xếp 2025.

Dân cư – xã hội

Theo cổng thông tin xã, toàn xã có 24 thôn, 1.344 hộ; 1.323 hộ với 5.725 người là đồng bào dân tộc thiểu số. Các dân tộc sinh sống gồm Tày, Dao, Kinh, Nùng, Sán Chay, Mông và một số dân tộc khác.

Người Dao ở đây giữ lễ cấp sắc — nghi lễ mà sau khi thụ lễ, chàng trai người Dao được coi là trưởng thành; người Tày, Dao giữ các nghi thức cưới hỏi truyền thống. Ở cấp tỉnh, người Dao chiếm khoảng 3,5% dân số Lạng Sơn.

Kinh tế

Theo cổng thông tin xã, kinh tế dựa vào nông – lâm nghiệp: trồng rừng sản xuất với keo, thông, bạch đàn, quế, khai thác gỗ và lâm sản; trồng cây ăn quả và một số mô hình sản xuất sạch; xã định hướng phát triển du lịch sinh thái, văn hóa.

Wikipedia mô tả vùng Đình Lập cũ lấy lâm – nông nghiệp làm ngành mũi nhọn, với các cây thông (trồng ở khắp các xã), chè, hồi, đinh, lim và dược liệu như mộc nhĩ, nấm hương; đất nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 5,2% diện tích tự nhiên của huyện cũ.

Văn hóa

Lễ hội đình Đồng Quất là lễ hội làng được cổng thông tin xã nêu tên. Bên cạnh đó là lễ cấp sắc của người Dao, tục cưới hỏi của người Tày, Dao và các hội làng.

Lễ hội Lồng Tồng (xuống đồng) là lễ hội tiêu biểu của người Tày – Nùng Lạng Sơn, toàn tỉnh có khoảng hơn 200 lễ hội loại này. Chưa tìm được nguồn công bố danh mục di tích xếp hạng trên địa bàn xã, nên bài viết không nêu thêm tên di tích.

Giao thông

Quốc lộ 4B chạy qua trung tâm xã; theo cổng thông tin xã, tuyến được mở rộng, nâng cấp từ năm 2024, các đường liên xã cũng đã được nâng cấp. Trên toàn tuyến, quốc lộ 4B nối Quảng Ninh qua Lạng Sơn lên Cao Bằng, đoạn qua huyện Đình Lập cũ dài 42 km.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Châu Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Người dân bốn xã cũ và thôn Khe Luồng (trước thuộc Kiên Mộc) làm thủ tục tại UBND xã Châu Sơn (trụ sở cũ của xã Châu Sơn).

Bản đồ Xã Châu Sơn

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Châu Sơn được lập từ 5 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Đình Lập trước đây

• Xã Đình Lập 9.916
• Xã Kiên Mộc 7.976
• Xã Thái Bình 8.346