Hợp Thành là xã của tỉnh Lào Cai nằm trong thung lũng cao gần 1.000 m ở phía nam vùng thành phố Lào Cai cũ, nổi tiếng với cốm và lễ Then pang mẩu của người Tày, chè Kim Tuyên và mỏ apatit; xã lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Tả Phời và Hợp Thành. Diện tích 116,3 km², dân số 12.514 người.
Tổng quan
Hợp Thành là một xã của tỉnh Lào Cai, thuộc vùng thành phố Lào Cai cũ, cách trung tâm phường Cam Đường hơn 10 km. Xã nằm trong một thung lũng bao quanh bởi núi, độ cao gần 1.000 m; mùa lúa chín cả thung lũng ngả vàng. Xã nổi tiếng với Lễ hội Cốm Hợp Thành và nghi lễ Then pang mẩu của người Tày, chè Kim Tuyên vùng cao và mỏ apatit đang khai thác.
Xã có diện tích 116,3 km², dân số 12.514 người, mật độ khoảng 108 người/km². Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại thôn Cóc 2 — nơi trước đây là trụ sở xã Tả Phời.
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp phường Cam Đường ở phía bắc, các xã Tả Van và Bản Hồ ở phía nam, Gia Phú ở phía đông, Cốc San và Tả Phìn ở phía tây.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Hợp Thành cũ, dù trụ sở đặt ở trụ sở cũ của xã Tả Phời. Tên Tả Phời không còn là tên đơn vị hành chính.
Phân tích Hán Việt: “hợp thành” là từ Hán Việt có trong từ điển, nghĩa là kết hợp nhiều bộ phận lại với nhau — 合 hợp (hợp lại) và 成 thành (nên, thành). Âm “thành” còn có chữ 城 (thành quách); chưa có văn bản nào cho biết tên xã viết bằng chữ nào, nên cách hiểu “hợp lại mà thành” chỉ là cách hiểu thông thường. Tên đã có ít nhất từ sau năm 1975, khi Hợp Thành là một trong 16 xã của huyện Bảo Thắng.
Tên Tả Phời: địa danh gốc tiếng dân tộc vùng cao; âm “phời” không có chữ Hán Việt; nghĩa chưa có nguồn.
Trùng tên: tỉnh Thái Nguyên cũng có xã Hợp Thành. Khi ghi địa chỉ cần kèm tên tỉnh: “xã Hợp Thành, tỉnh Lào Cai”.
Địa lý
Theo Wikipedia, địa hình xã chia làm hai phần rõ rệt: vùng thấp tương đối bằng phẳng, thuận làm ruộng lúa, hoa màu và chăn nuôi; vùng cao tiếp giáp vùng Sa Pa có rừng già, thích hợp trồng thảo quả và chè. Thác Nậm Rịa nằm giữa rừng xanh của xã — năm 2026 gần 600 vận động viên tham gia giải leo núi “Chinh phục thác Nậm Rịa – Đường lên mùa vàng”.
Lòng đất thuộc vùng mỏ apatit Lào Cai: khu vực khai trường 32 và Làng Cáng 2 do Công ty Cổ phần Phân lân nung chảy Lào Cai khai thác theo Giấy phép 939/GP-BTNMT ngày 16/4/2019 (hiệu lực đến 2032), trữ lượng được phép khai thác 6,116 triệu tấn trên diện tích 49,39 ha. Rừng của xã là nơi chim di cư dừng chân; chính quyền đã tháo dỡ nhiều điểm bẫy chim, giải cứu hơn 10 cá thể.
Lịch sử
Cuối thế kỷ XIX, vùng Hợp Thành – Tả Phời thuộc châu Thủy Vĩ, phủ Quy Hóa, trấn Hưng Hóa, nằm trong địa bàn “Bảo Thắng” theo nghĩa rộng.
- 1960–1975 — các xã Cam Đường, Hợp Thành, Tả Phời được tách ra để lập thị xã Cam Đường.
- Sau 1979 — Hợp Thành, Tả Phời thuộc huyện Bảo Thắng.
- 13/1/1986 — hai xã Tả Phời và Hợp Thành chuyển từ huyện Bảo Thắng về thị xã Lào Cai.
- Từ 30/11/2004 thuộc thành phố Lào Cai.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 hợp nhất toàn bộ xã Tả Phời và xã Hợp Thành thành xã Hợp Thành mới, hoạt động từ 1/7/2025. Sau đó xã hoàn thành sắp xếp, sáp nhập thôn và trường học.
Dân cư – xã hội
Xã có 12.514 người thuộc nhiều dân tộc: người Tày gắn với nghề làm cốm và nghi lễ Then; người Giáy giữ nghề làm hương truyền thống; người Dao đỏ và người Xá Phó cùng tham gia các lễ hội của xã. Các thôn được báo chí nhắc tên gồm Cóc (thôn Cóc 2), Cáng, Làng Cáng, Pèng 1, Làng Mới.
Chợ phiên Hợp Thành họp vào Chủ nhật hằng tuần — nơi trao đổi hàng hóa và gặp gỡ của người dân trong thung lũng. Các thôn tích cực làm đường bằng sức dân (như thôn Làng Mới). Trường học, trạm y tế theo mô hình xã ven đô – vùng cao, gần các cơ sở y tế tuyến trên ở phường Cam Đường.
Kinh tế
Chè là cây trồng được khôi phục giá trị: ở thôn Pèng 1, khảo sát cho thấy 50,8% hộ trồng chè Kim Tuyên, 37,5% trồng chè Tuyết Shan, 11,7% trồng cả hai; phần lớn canh tác theo hướng hữu cơ, không dùng thuốc trừ cỏ. Tháng 9/2026, nhãn hiệu chè của xã được cấp, 9 tổ chức, cá nhân được chọn sử dụng thí điểm.
Cốm Hợp Thành làm từ lúa nếp non vừa thu hoạch là đặc sản gắn với văn hóa Tày. Ngoài ra là lúa nước, thảo quả, chăn nuôi. Khai thác apatit mang lại nguồn thu: sản lượng thực tế 167.472 tấn (2024), 482.473 tấn (2025), 263.683 tấn (8 tháng 2026), thấp hơn công suất cấp phép 500.000 tấn/năm do vướng giải phóng mặt bằng. Du lịch cộng đồng, thể thao (leo núi thác Nậm Rịa) và lễ hội đang được phát triển.
Văn hóa
- Lễ hội Cốm Hợp Thành (năm 2026 tổ chức ngày 17–18/10) với hội thi ẩm thực, giã cốm, trình diễn văn hóa các dân tộc.
- Nghi lễ Then pang mẩu của người Tày — tạ ơn trời đất, tổ tiên, cầu mùa — được thực hành tại nhà thầy Then Ngô Văn Vương ở thôn Cáng. Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2019.
- Nghề làm hương của người Giáy.
- Xã đã tổ chức tọa đàm về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc trên địa bàn.
Bản đồ Xã Hợp Thành
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Hợp Thành được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Hợp Thành | Thành phố Lào Cai | Tỉnh Lào Cai | toàn bộ |
| Xã Tả Phời | Thành phố Lào Cai | Tỉnh Lào Cai | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Hợp Thành mới gồm những xã cũ nào?
Gồm toàn bộ hai xã Tả Phời và Hợp Thành của thành phố Lào Cai cũ, theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Hợp Thành có nghĩa là gì?
“Hợp thành” là từ Hán Việt, thường hiểu là 合成 “hợp lại mà thành”; chưa có văn bản cho biết chính xác chữ gốc của tên xã.
Lễ hội Cốm Hợp Thành diễn ra khi nào?
Vào giữa tháng 10 dương lịch, mùa lúa nếp non; năm 2026 tổ chức ngày 17–18/10, có nghi lễ Then pang mẩu của người Tày.
Hợp Thành có mỏ khoáng sản gì?
Mỏ apatit (khai trường 32 và Làng Cáng 2), do Công ty Cổ phần Phân lân nung chảy Lào Cai khai thác theo giấy phép đến năm 2032.
Diện tích và dân số xã Hợp Thành?
Diện tích 116,3 km², dân số 12.514 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Thành phố Lào Cai trước đây
- Phường Cam Đường 67.877
- Phường Lào Cai 76.981
- Xã Cốc San 11.085
- Xã Gia Phú 28.458
← Toàn bộ 99 xã, phường của Lào Cai Tra tên xã cũ → mới