Nghĩa Đô là xã ở phía bắc vùng Bảo Yên cũ, tỉnh Lào Cai, nổi tiếng với cộng đồng người Tày còn giữ gần 1.100 nếp nhà sàn cổ bên suối Nặm Luông; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Tân Tiến, Vĩnh Yên và Nghĩa Đô của huyện Bảo Yên cũ. Diện tích 159,4 km², dân số 13.906 người.
Tổng quan
Nghĩa Đô là một xã của tỉnh Lào Cai, nằm ở phía bắc vùng huyện Bảo Yên cũ, giáp tỉnh Tuyên Quang. Thung lũng Nghĩa Đô – Vĩnh Yên là một trong những bồn địa bằng phẳng hiếm hoi của vùng, nơi người Tày sinh sống lâu đời với ruộng nước và nhà sàn. Từ năm 2021 Nghĩa Đô được UBND tỉnh công nhận là điểm du lịch, nay là một điểm du lịch cộng đồng nổi bật của vùng Bảo Yên.
Xã có diện tích 159,4 km², dân số 13.906 người, mật độ khoảng 87 người/km². Trụ sở đặt tại bản Nà Đình.
Cùng vùng huyện Bảo Yên cũ còn có các xã Bảo Yên, Xuân Hòa, Thượng Hà, Bảo Hà và Phúc Khánh.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Nghĩa Đô — đơn vị nổi tiếng nhất trong ba xã hợp thành, đã là tên xã từ thời còn thuộc huyện Lục Yên (trước năm 1964). Hai tên còn lại, Tân Tiến và Vĩnh Yên, không còn là tên đơn vị hành chính.
Phân tích Hán Việt: “Nghĩa” thường viết 義 — lẽ phải, đạo nghĩa; “Đô” là 都 — kinh đô, nơi đô hội, chốn đông đúc. Theo mặt chữ, Nghĩa Đô có thể hiểu là “chốn đô hội trọng nghĩa”. Đây là cách viết theo âm phổ biến; chưa tìm được văn bản Hán Nôm nào của địa phương ghi tên này để kiểm chứng, và cũng chưa có tài liệu giải thích lý do đặt tên.
Tên Tày cũ của vùng: Báo Lào Cai nhắc đến vùng này là “thung lũng Mường Khuông trước đây”, khi viết về vị trí đền Nghĩa Đô ở bản Rịa. Ý nghĩa của tên Mường Khuông chưa có nguồn giải thích.
Hai tên còn lại: Tân Tiến (新進 – mới, tiến lên) và Vĩnh Yên (永安 – lâu dài, yên ổn) là kiểu tên Hán Việt mang ý chúc tốt, phổ biến khi đặt tên xã ở miền Bắc sau năm 1945.
Trùng tên: tên Nghĩa Đô trùng với phường Nghĩa Đô của Hà Nội; khi ghi địa chỉ cần kèm “tỉnh Lào Cai”.
Địa lý
Theo Wikipedia, Nghĩa Đô giáp xã Bản Liền ở phía bắc, xã Xuân Hòa ở phía nam, tỉnh Tuyên Quang ở phía đông và xã Cốc Lầu ở phía tây.
Wikipedia mô tả địa hình huyện Bảo Yên chia cắt mạnh, nhưng có những bồn địa tương đối bằng phẳng tạo nên các cánh đồng rộng ở vùng Nghĩa Đô, Vĩnh Yên. Suối Nặm Luông chảy qua thung lũng, là trục cảnh quan và cũng là tên gọi trong lễ hội “Sắc vàng bên dòng Nặm Luông”; ngoài ra có suối Mường Kem. Quốc lộ 279 chạy qua các xã cũ Nghĩa Đô, Vĩnh Yên.
Thiên tai cuối năm 2024 (bão số 3) gây thiệt hại nặng: báo Nhân Dân ghi nhận gần 400 ngôi nhà bị ảnh hưởng, nhiều nhà sập hoàn toàn, có thương vong; sau đó các bản đã được khôi phục.
Lịch sử
Trước năm 1964, Nghĩa Đô, Vĩnh Yên, Tân Tiến thuộc huyện Lục Yên (tỉnh Yên Bái). Ngày 16/12/1964, cả ba xã nằm trong số 14 xã tách từ Lục Yên để lập huyện Bảo Yên. Thời 1976–1991 thuộc tỉnh Hoàng Liên Sơn, sau đó thuộc tỉnh Lào Cai.
- Tháng 2/1948 — quân Pháp chiếm Nghĩa Đô, lập chính quyền tay sai cấp tổng.
- 27/2 – 5/3/1950 — chiến dịch Lê Hồng Phong diễn ra ở các xã thượng huyện Lục Yên; đêm 10/3/1950 quân Pháp rút, Nghĩa Đô được giải phóng. Đồn Nghĩa Đô là di tích gắn với chiến thắng này.
- Tháng 3/2016 — xã Nghĩa Đô đạt chuẩn nông thôn mới.
- Tháng 9/2021 — Quyết định 3281/QĐ-UBND công nhận Nghĩa Đô là điểm du lịch.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ ba xã Tân Tiến, Vĩnh Yên và Nghĩa Đô thành xã Nghĩa Đô; hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Xã có 13.906 người. Cộng đồng chủ thể là người Tày; báo Nhân Dân cho biết địa phương bảo tồn gần 1.100 nếp nhà sàn cổ, một số đã được phục dựng theo kiến trúc truyền thống. Ở cấp huyện cũ, Wikipedia ghi người Tày chiếm khoảng 32% dân số Bảo Yên (2017), cùng Kinh, Dao, Mông, Nùng, Phù Lá, Giáy.
Các nghi lễ truyền thống còn được thực hành: then Tày, mừng thọ, lấy nước đầu năm; câu lạc bộ hát then truyền dạy cho lớp trẻ. Các thôn bản được báo chí nhắc đến gồm Nà Đình (trụ sở), bản Rịa, bản Hón.
Kinh tế
Nông nghiệp lúa nước trên các cánh đồng thung lũng là nền tảng. Vĩnh Yên và Nghĩa Đô từng là xã trọng điểm trong dự án phát triển thương hiệu trâu Bảo Yên (năm 2011), theo Báo Lào Cai.
Du lịch cộng đồng là hướng đi nổi bật: báo Nhân Dân ghi nhận hơn 30 homestay đã được chỉnh trang; Báo Lào Cai cho biết năm 2025 xã đón khoảng 25.000 lượt khách, doanh thu du lịch khoảng 21 tỷ đồng. Các trải nghiệm gồm ở nhà sàn, nghề đan lát, ẩm thực Tày, trò chơi dân gian (đi cà kheo, bắn nỏ, kéo co). Đảng bộ xã đặt mục tiêu nhiệm kỳ 2025–2030 xây dựng Nghĩa Đô thành điểm du lịch sinh thái.
Văn hóa
- Đền Nghĩa Đô — ở bản Rịa, dưới chân núi Pú Chè, hướng ra dòng Nặm Luông; thờ các Chúa Bầu (cùng “mạch” tín ngưỡng với đền Trung Đô ở vùng Bắc Hà). Năm Canh Tuất (1850) người dân chọn đất dựng đền tại đúng vị trí đền được phục dựng ngày nay; năm 2016 UBND tỉnh Lào Cai xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh. Ngày tế đền là 14 tháng 7 âm lịch.
- Lễ hội Pang Luông và lễ hội “Sắc vàng bên dòng Nặm Luông” (năm 2025 tổ chức tại điểm du lịch cộng đồng), với các trò chơi dân gian như kéo co, bắn nỏ, đi cà kheo.
- Hát then, nghề đan lát, dệt — các giá trị được giới thiệu cho du khách theo phương châm “biến di sản thành tài sản”.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025 ghi: bản/thôn …, xã Nghĩa Đô, tỉnh Lào Cai. Người dân ba xã cũ Tân Tiến, Vĩnh Yên, Nghĩa Đô làm thủ tục tại UBND xã Nghĩa Đô, đặt ở bản Nà Đình.
Bản đồ Xã Nghĩa Đô
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Nghĩa Đô được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Vĩnh Yên | Huyện Bảo Yên | Tỉnh Lào Cai | toàn bộ |
| Xã Nghĩa Đô | Huyện Bảo Yên | Tỉnh Lào Cai | toàn bộ |
| Xã Tân Tiến | Huyện Bảo Yên | Tỉnh Lào Cai | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Nghĩa Đô mới gồm những xã cũ nào?
Gồm toàn bộ ba xã Tân Tiến, Vĩnh Yên và Nghĩa Đô của huyện Bảo Yên cũ, theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Nghĩa Đô có nghĩa là gì?
Theo mặt chữ Hán Việt, Nghĩa (義) là đạo nghĩa, Đô (都) là nơi đô hội; tên kế thừa xã Nghĩa Đô cũ. Chưa có tài liệu giải thích lý do đặt tên.
Nghĩa Đô nổi tiếng với gì?
Với làng Tày còn gần 1.100 nếp nhà sàn cổ, du lịch cộng đồng, đền Nghĩa Đô thờ Chúa Bầu và lễ hội bên dòng Nặm Luông.
Nghĩa Đô ở Lào Cai có liên quan phường Nghĩa Đô ở Hà Nội không?
Không. Đây là hai đơn vị khác nhau, chỉ trùng tên; xã Nghĩa Đô thuộc tỉnh Lào Cai.
Diện tích và dân số xã Nghĩa Đô là bao nhiêu?
Diện tích 159,4 km², dân số 13.906 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Bảo Yên trước đây
- Xã Bảo Hà 34.115
- Xã Bảo Yên 21.560
- Xã Phúc Khánh 8.534
- Xã Thượng Hà 14.160
- Xã Xuân Hòa 12.960
← Toàn bộ 99 xã, phường của Lào Cai Tra tên xã cũ → mới