Xuân Hòa là xã ven sông Chảy ở phía đông vùng Bảo Yên cũ, tỉnh Lào Cai, có diện tích quế thuộc loại lớn nhất tỉnh; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Tân Dương và Xuân Hòa của huyện Bảo Yên cũ. Diện tích 107,8 km², dân số 12.960 người.
Tổng quan
Xuân Hòa là một xã của tỉnh Lào Cai, nằm ở phía đông vùng huyện Bảo Yên cũ, giáp tỉnh Tuyên Quang. Đây là vùng đồi núi thấp hai bên sông Chảy, nơi cây quế và cây chè là nguồn sống chính. Báo Lào Cai (11/2025) gọi Xuân Hòa là xã có diện tích trồng quế lớn của tỉnh với khoảng 4.586 ha.
Xã có diện tích 107,8 km², dân số 12.960 người, mật độ khoảng 120 người/km². Trụ sở xã đặt ở bản Mai Thượng; theo Báo Lào Cai, sau sáp nhập xã bố trí điểm phục vụ hành chính công ở cả hai khu trung tâm Xuân Hòa cũ và Tân Dương cũ.
Các xã cùng vùng Bảo Yên cũ: Bảo Yên, Nghĩa Đô, Thượng Hà, Bảo Hà, Phúc Khánh.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Xuân Hòa cũ — xã lớn hơn và là nơi đặt trụ sở. Xuân Hòa có mặt trong danh sách 17 xã của huyện Bảo Yên năm 1976 (theo Wikipedia). Tên còn lại, Tân Dương, không còn là tên đơn vị hành chính.
Phân tích Hán Việt: “Xuân” là 春 — mùa xuân, sức sống, tuổi trẻ; “Hòa” là 和 — hòa thuận, êm ấm (âm “hòa” còn có chữ 禾 – cây lúa, nhưng trong tên đất kiểu chúc tốt, 和 là chữ thường dùng). Ghép lại, Xuân Hòa mang nghĩa “mùa xuân hòa thuận, êm ấm” — kiểu tên Hán Việt chúc lành rất phổ biến ở miền Bắc. Chưa tìm được tài liệu ghi lý do đặt tên cho riêng xã này.
Tên Tân Dương: theo mặt chữ, “tân” (新, mới) và “dương” (陽, ánh mặt trời, hoặc 揚, dấy lên) — nghĩa chính xác tùy chữ gốc, hiện chưa có tư liệu xác định.
Trùng tên — cần ghi kèm tỉnh: tên Xuân Hòa rất phổ biến. Trong danh mục xã phường mới còn có xã Xuân Hòa (Đồng Nai), xã Xuân Hòa (Thanh Hóa), phường Xuân Hòa (TP Hồ Chí Minh) và phường Xuân Hòa (Phú Thọ). Khi viết địa chỉ cần ghi đủ “xã Xuân Hòa, tỉnh Lào Cai”.
Địa lý
Theo Wikipedia, Xuân Hòa giáp xã Nghĩa Đô ở phía bắc, xã Bảo Yên ở phía nam, tỉnh Tuyên Quang ở phía đông, các xã Cốc Lầu và Thượng Hà ở phía tây.
Báo Lào Cai xếp Tân Dương và Xuân Hòa vào nhóm các xã ven sông Chảy của Bảo Yên. Wikipedia nhắc vùng Xuân Hòa có bồn địa tương đối bằng phẳng tạo nên cánh đồng rộng — một trong số ít nơi như vậy ở Bảo Yên. Phần còn lại là đồi núi thấp, đất feralit đỏ vàng, thích hợp cho quế, chè và cây ăn quả. Tỉnh lộ 160 nối khu vực thủy điện Vĩnh Hà với Tân Dương.
Lịch sử
Vùng đất Xuân Hòa – Tân Dương trước năm 1964 thuộc huyện Lục Yên. Khi huyện Bảo Yên được lập (Quyết định 177/CP ngày 16/12/1964, thuộc tỉnh Yên Bái), vùng này về huyện mới; đến năm 1976 danh sách xã của huyện đã có Xuân Hòa và Tân Dương. Thời 1976–1991 thuộc tỉnh Hoàng Liên Sơn, từ 1991 thuộc tỉnh Lào Cai.
- 26/4/2025 — HĐND tỉnh Lào Cai thông qua Nghị quyết 37/NQ-HĐND tán thành đề án sắp xếp, trong đó Xuân Hòa và Tân Dương nhập thành một xã.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ hai xã Tân Dương và Xuân Hòa thành xã Xuân Hòa; hoạt động từ 1/7/2025. Đại hội Đảng bộ xã lần thứ I nhiệm kỳ 2025–2030 tổ chức sau đó.
Dân cư – xã hội
Xã có 12.960 người. Ở cấp huyện Bảo Yên cũ (2017), Wikipedia ghi 15 dân tộc, với Kinh, Tày, Dao là ba cộng đồng lớn, tiếp theo là Mông, Nùng, Phù Lá, Giáy; tỷ lệ riêng của Xuân Hòa chưa được công bố. Báo Lào Cai mô tả Xuân Hòa trước sáp nhập là xã còn khó khăn, đời sống chủ yếu dựa vào nông – lâm nghiệp.
Khu Tân Dương có chợ Tân Dương — nơi Báo Lào Cai ghi nhận các buổi truyền thông về bình đẳng giới, phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết; các bản như bản Rằm, bản Mười nằm dọc tỉnh lộ 160.
Kinh tế
- Quế — cây trồng chủ lực, khoảng 4.586 ha (Báo Lào Cai, 11/2025).
- Chè — vùng chè hàng hóa của Xuân Hòa cũ cung ứng gần 2.000 tấn chè nguyên liệu mỗi năm theo Báo Lào Cai (2024).
- Chuối tiêu hồng, cây ăn quả có múi — các mô hình đang được nhân rộng.
- Chăn nuôi trâu — Xuân Hòa và Tân Dương từng là xã trọng điểm của dự án thương hiệu trâu Bảo Yên (2011); Báo Lào Cai ghi nhận bản Mai Thượng xưa thương lái về mua trâu nhiều, nay đàn trâu đã giảm mạnh.
Giao thông là điểm nghẽn: đường tỉnh 160 từng xuống cấp vì làm đường công vụ cho các dự án thủy điện Vĩnh Hà và Nậm Lúc, đang được đầu tư cải tạo.
Văn hóa
Văn hóa Xuân Hòa mang sắc thái chung của vùng Tày – Dao ven sông Chảy: nhà sàn, ruộng thung lũng, các nghi lễ nông nghiệp đầu năm; người Dao giữ trang phục, lễ cấp sắc và tiếng nói riêng. Chợ phiên ở Tân Dương là nơi giao thương và gặp gỡ của các bản quanh vùng. Chưa ghi nhận di tích được xếp hạng trên địa bàn xã.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025 ghi: bản/thôn …, xã Xuân Hòa, tỉnh Lào Cai. Người dân hai xã cũ Tân Dương và Xuân Hòa làm thủ tục tại UBND xã Xuân Hòa (bản Mai Thượng) hoặc điểm phục vụ hành chính công tại khu Tân Dương cũ.
Bản đồ Xã Xuân Hòa
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Xuân Hòa được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Xuân Hòa | Huyện Bảo Yên | Tỉnh Lào Cai | toàn bộ |
| Xã Tân Dương | Huyện Bảo Yên | Tỉnh Lào Cai | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Xuân Hòa (Lào Cai) gồm những xã cũ nào?
Gồm toàn bộ hai xã Tân Dương và Xuân Hòa của huyện Bảo Yên cũ, theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15.
Tên Xuân Hòa có nghĩa là gì?
Xuân (春) là mùa xuân, Hòa (和) là hòa thuận, êm ấm — tên Hán Việt mang ý chúc lành, kế thừa xã Xuân Hòa cũ.
Cây trồng chủ lực của xã Xuân Hòa là gì?
Cây quế, khoảng 4.586 ha theo Báo Lào Cai (11/2025); ngoài ra có chè, chuối tiêu hồng, cây có múi.
Có bao nhiêu xã, phường tên Xuân Hòa?
Ngoài xã Xuân Hòa (Lào Cai) còn có xã Xuân Hòa ở Đồng Nai, Thanh Hóa và phường Xuân Hòa ở TP Hồ Chí Minh, Phú Thọ — nên cần ghi kèm tỉnh.
Diện tích và dân số xã Xuân Hòa là bao nhiêu?
Diện tích 107,8 km², dân số 12.960 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Bảo Yên trước đây
- Xã Bảo Hà 34.115
- Xã Bảo Yên 21.560
- Xã Nghĩa Đô 13.906
- Xã Phúc Khánh 8.534
- Xã Thượng Hà 14.160
← Toàn bộ 99 xã, phường của Lào Cai Tra tên xã cũ → mới