Thiên Nhẫn là xã thuộc tỉnh Nghệ An, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở toàn bộ ba xã Khánh Sơn, Nam Kim và Trung Phúc Cường của huyện Nam Đàn cũ. Xã rộng 70,81 km², dân số 40.885 người – vùng hữu ngạn sông Lam giáp Hà Tĩnh.
Tổng quan
Bên bờ nam sông Lam, đối diện thung lũng Nam Đàn, dãy núi Thiên Nhẫn chạy dọc ranh giới Nghệ An – Hà Tĩnh. Xã Thiên Nhẫn mang tên dãy núi ấy, gồm ba xã hữu ngạn của huyện Nam Đàn cũ: Khánh Sơn, Nam Kim, Trung Phúc Cường. Đây là vùng của những ngôi đình gỗ cổ Hoành Sơn, Trung Cần và của lăng mộ La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp.
Theo số liệu sắp xếp năm 2025, xã rộng 70,81 km² – lớn nhất trong năm xã kế thừa huyện Nam Đàn – với 40.885 người, mật độ khoảng 580 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở xã Trung Phúc Cường cũ. Xã thuộc tỉnh Nghệ An, giáp tỉnh Hà Tĩnh ở phía nam và tây.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: tên xã lấy theo núi Thiên Nhẫn – không đơn vị nào trong ba xã hợp thành mang tên này. Dãy núi đã đi vào văn chương từ thế kỷ XVIII: Nguyễn Thiếp (1723–1804) về dựng trại Bùi Phong dưới chân núi Thiên Nhẫn năm 1768 để dạy học, và để lại bài thơ có câu "Bóng chùa Thiên Nhẫn ánh / Suối vọt Lục Niên kề" (bản dịch, theo Wikipedia tiếng Việt).
Phân tích chữ: từ điển wiki.ngonngu.com cho âm thiên nhiều chữ, hay gặp là 天 (trời) và 千 (nghìn); âm nhẫn có 忍 (nhẫn nại, chịu đựng) và 刃 (lưỡi dao). Bài chưa tra được văn bản Hán Nôm ghi tên núi, nên không khẳng định chữ nào và không ghi chữ Hán vào hộp tên gọi; nghĩa của tên núi cũng chưa có nguồn giải thích.
Tên các xã cũ: Khánh Sơn lập từ Nam Hoành và Nam Đông; Nam Kim từ Nam Sơn và Nam Thắng; Trung Phúc Cường lập ngày 1/1/2020 từ Nam Trung, Nam Phúc, Nam Cường (Nam Cường vốn hợp từ Nam Phong và Nam Thịnh). Tên làng Hoành Sơn, Trung Cần, Dương Liễu, Đông Châu vẫn còn trong tên đình.
Trùng tên: Thiên Nhẫn là tên duy nhất trong danh mục xã phường sau sắp xếp.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Hưng Nguyên Nam ở phía đông; xã Đức Minh (Hà Tĩnh) ở phía nam; xã Sơn Tiến (Hà Tĩnh) ở phía tây; Kim Liên và Vạn An ở phía bắc (qua sông Lam).
Địa hình gồm dải đồng bằng ven hữu ngạn sông Lam và sườn bắc dãy Thiên Nhẫn có rừng. Năm 2026, Báo Nghệ An đưa tin cháy rừng lớn tại Thiên Nhẫn và Vạn An, hàng trăm người xuyên đêm khống chế. Khí hậu như vùng Nam Đàn: hè gió Lào khô nóng, thu mưa bão và lũ sông Lam.
Lịch sử
La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp, sau khi từ quan năm 1768, về núi Thiên Nhẫn lập trại Bùi Phong dạy học; năm 1789 ông làm Đề điệu kiêm Chánh chủ khảo khoa thi Hương đầu tiên thời Quang Trung ở Nghệ An, rồi lại trở về núi Thiên Nhẫn. Khu lăng mộ Nguyễn Thiếp và vợ là bà Đặng Thị Nghi trên núi Bùi Phong (dãy Thiên Nhẫn) được xếp hạng di tích quốc gia năm 1994 (Wikipedia tiếng Việt).
Ở làng Trung Cần, dòng họ Nguyễn Nhân thờ Trung quận công Nguyễn Nhân Mỹ thời Lê Trung hưng; làng Trung Cần cũng là quê Tống Tất Thắng – đỗ tiến sĩ khoa Ất Sửu (1505), làm đến Lại bộ Thượng thư, được coi là người khai khoa của làng.
Về hành chính, ba xã Khánh Sơn, Nam Kim, Trung Phúc Cường hình thành qua các lần hợp xã sau 1954 và năm 2020. Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 (16/6/2025) hợp ba xã thành xã Thiên Nhẫn, hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư và xã hội
40.885 người, chủ yếu người Kinh, sống ở các làng cổ ven sông. Vùng này là đất khoa bảng: Wikipedia ghi các nhân vật gắn với xã như Thám hoa Nguyễn Văn Giao (1811–1863), Đình nguyên, Thám hoa Nguyễn Đức Đạt (1824–1877), Nguyễn Hữu Lập, họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm (1919–2016) và Bộ trưởng Bộ Công an đầu tiên Trần Quốc Hoàn (1916–1986, có nhà tưởng niệm trong xã).
Kinh tế
Nông – lâm nghiệp là nền tảng: lúa, màu ở đồng bằng ven sông, rừng và cây trồng trên sườn Thiên Nhẫn; theo Wikipedia, vùng núi Thiên Nhẫn – Đại Huệ có chè xanh ngon. Wikipedia kể làng mộc nề Nam Hoa trong các làng nghề của Nam Đàn – "Nam Hoa" là tên chung bốn làng hữu ngạn Dương Liễu, Đông Sơn, Hoành Sơn, Trung Cần. Tỉnh lộ 542C nối xã với Hà Tĩnh đang xuống cấp, người dân mong được nâng cấp (Báo Nghệ An).
Văn hóa
Câu ca "Thứ nhất nghi môn Tam Tanh / Thứ nhì là cảnh Yên Quỳnh / Thứ ba là đình Nam Hoa" nhắc tới đình của bốn làng Nam Hoa. Trong đó đình Hoành Sơn (Khánh Sơn) và đình Trung Cần (Trung Phúc Cường) là di tích lịch sử – văn hóa quốc gia, đều bằng gỗ, được giới chuyên môn đánh giá cao trong hệ thống đình chùa còn lại ở miền Trung; lễ hội đình Hoành Sơn là một lễ hội tiêu biểu của Nam Đàn.
Ngoài ra: đình Đông Châu (làng Quang Thái, dựng 1772–1789, thờ thần Cao Sơn Cao Các), đình Dương Liễu, nhà thờ họ Nguyễn Nhân và mộ Quận công Nguyễn Nhân Mỹ (di tích cấp tỉnh 2004), lăng Tống Tất Thắng, đền thờ Đức thắng hầu Nguyễn Đình Liêu ở làng Hoành Sơn (Wikipedia tiếng Việt).
Giao thông
Tỉnh lộ 542C là trục nối Nghệ An – Hà Tĩnh qua xã. Phía bắc, sông Lam ngăn cách xã với Kim Liên và Vạn An.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: "…, xã Thiên Nhẫn, tỉnh Nghệ An" thay cho "xã Khánh Sơn / Nam Kim / Trung Phúc Cường, huyện Nam Đàn". Trụ sở xã đặt tại trụ sở xã Trung Phúc Cường cũ.
Bản đồ Xã Thiên Nhẫn
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Thiên Nhẫn được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Trung Phúc Cường | Huyện Nam Đàn | Tỉnh Nghệ An | toàn bộ |
| Xã Nam Kim | Huyện Nam Đàn | Tỉnh Nghệ An | toàn bộ |
| Xã Khánh Sơn | Huyện Nam Đàn | Tỉnh Nghệ An | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Thiên Nhẫn gồm những xã cũ nào?
Ba xã Khánh Sơn, Nam Kim và Trung Phúc Cường của huyện Nam Đàn cũ (Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15).
Tên Thiên Nhẫn từ đâu ra?
Lấy theo dãy núi Thiên Nhẫn ở hữu ngạn sông Lam, nơi Nguyễn Thiếp dựng trại Bùi Phong dạy học. Chữ Hán và nghĩa của tên núi chưa có nguồn xác nhận.
Lăng mộ La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp ở đâu?
Trên núi Bùi Phong thuộc dãy Thiên Nhẫn, xã Thiên Nhẫn; di tích quốc gia từ năm 1994.
Đình Hoành Sơn và đình Trung Cần thuộc xã nào?
Cả hai thuộc xã Thiên Nhẫn (Khánh Sơn và Trung Phúc Cường cũ), đều là di tích quốc gia.
Diện tích, dân số xã Thiên Nhẫn?
70,81 km² và 40.885 người theo số liệu sắp xếp năm 2025.
Cùng Huyện Nam Đàn trước đây
- Xã Đại Huệ 24.441
- Xã Kim Liên 55.471
- Xã Nam Đàn 24.489
- Xã Vạn An 44.830
← Toàn bộ 130 xã, phường của Nghệ An Tra tên xã cũ → mới