Tam Hồng là xã thuộc tỉnh Phú Thọ, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Tam Hồng và hai xã Yên Đồng, Yên Phương của huyện Yên Lạc (tỉnh Vĩnh Phúc cũ). Xã rộng 22,6 km², dân số 40.224 người.
Tổng quan
Tam Hồng là xã đông dân nhất trong năm xã kế thừa huyện Yên Lạc cũ, thuộc tỉnh Phú Thọ. Trên đất xã có đền Thính (Bắc Cung) ở làng Man Để – một trong hệ thống Tứ cung thờ Tản Viên của xứ Đoài – và làng Yên Thư với đình thờ vua Đinh Tiên Hoàng cùng phiên “chợ Mục Đồng” độc đáo ngày 28 tháng Chạp. Kinh tế xã sôi động với các nghề tơ – nhựa Tảo Phú, mộc Phương Trù, Lũng Hạ, chăn ga gối đệm, bánh mì, tái chế nhựa ở Yên Đồng.
Theo số liệu sắp xếp năm 2025, xã rộng 22,6 km², dân số 40.224 người, mật độ khoảng 1.780 người/km². Các xã cùng gốc huyện là Yên Lạc, Tề Lỗ, Nguyệt Đức và Liên Châu.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: xã giữ tên thị trấn Tam Hồng. Tên này có từ tháng 10/1948, khi hai xã Tam Lâm và Hồng Lạc sáp nhập thành xã Tam Hồng (huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Yên) – một tên ghép chữ đầu của hai xã cũ, theo Wikipedia tiếng Việt. Trong dự thảo sắp xếp năm 2025, đơn vị mới tạm gọi là “xã Yên Lạc 2”; tháng 4/2025 tỉnh Vĩnh Phúc chọn lại tên Tam Hồng.
Phân tích Hán Việt: vì là tên ghép, Tam Hồng không mang một nghĩa liền mạch. Nếu đọc riêng từng chữ theo nghĩa phổ biến, tam là 三 (ba), hồng có thể là 紅 (đỏ), 鴻 (chim hồng, lớn lao) hoặc 洪 (nước lớn). Chữ gốc tùy vào cách viết tên hai xã Tam Lâm, Hồng Lạc – chưa tra được – nên trường chữ Hán để trống.
Tên các xã cũ: Yên Đồng, Yên Phương đều có trong danh sách 17 xã của huyện Yên Lạc khi tái lập năm 1995; chữ Yên ở đầu hai tên trùng với chữ đầu tên huyện.
Trùng tên: sau sắp xếp năm 2025, Tam Hồng là tên xã duy nhất trên cả nước.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Nguyệt Đức ở phía đông, Vĩnh Tường và Vĩnh Phú ở phía tây, Liên Châu ở phía nam, Yên Lạc và Tề Lỗ ở phía bắc.
Đồng bằng châu thổ tả ngạn sông Hồng, đất phù sa cũ; nghề trồng dâu nuôi tằm từng phát triển ở các xã ven sông Hồng của Yên Lạc nhưng nay hầu như đã mai một. Khí hậu nhiệt đới gió mùa.
Lịch sử
Vùng đất Tam Hồng thuộc huyện Yên Lạc – huyện có tên từ thời Đinh, thời Lý – Trần thuộc lộ Tam Đới, thời Lê thuộc phủ Tam Đái, trấn Sơn Tây. Năm Minh Mạng thứ 13 (1832) huyện được nâng thành phân phủ Yên Lạc với 15 tổng và 107 xã, thôn, phường. Cách xã không xa về phía bắc là di chỉ Đồng Đậu, nơi các nhà khảo cổ tìm thấy dấu tích cư dân trồng lúa, đúc đồng từ khoảng 3.500 năm trước – cho thấy dải đất bên tả ngạn sông Hồng này đã có người sinh sống rất sớm.
Tháng 10/1948, Tam Lâm và Hồng Lạc hợp thành xã Tam Hồng; từ 12/2/1950 xã thuộc huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc. Truyền thuyết làng Yên Thư kể vua Đinh Tiên Hoàng trên đường đánh dẹp sứ quân Nguyễn Khoan (ở vùng chùa Biện Sơn ngày nay) đã truyền dạy võ cho dân làng. 1977–1995, Yên Lạc nhập với Vĩnh Tường thành huyện Vĩnh Lạc. Theo Nghị quyết 730/NQ-UBTVQH15, từ 10/4/2023 xã Tam Hồng thành thị trấn Tam Hồng (9,30 km², 16.506 người).
Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 lập xã Tam Hồng từ toàn bộ thị trấn Tam Hồng, xã Yên Đồng và xã Yên Phương. Từ năm 2026, phần thị trấn cũ được xác định là đô thị loại III.
Dân cư – xã hội
Hơn 40 nghìn dân sống trong các làng nghề dày đặc. Wikipedia tiếng Việt ghi ông Phạm Văn Vọng – nguyên Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Vĩnh Phúc – là người địa phương. Khu thị trấn Tam Hồng cũ có chợ, cửa hàng và dịch vụ phục vụ phía nam huyện Yên Lạc cũ.
Trẻ em trong xã học ở các trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở kế thừa từ ba đơn vị cũ; nhiều gia đình vừa làm nghề tại nhà vừa giữ ruộng, nên nhịp sống nơi đây mang dáng dấp một thị tứ làng nghề hơn là một làng thuần nông.
Kinh tế
Theo danh sách làng nghề huyện Yên Lạc cũ trên Wikipedia tiếng Việt, trên địa bàn xã có:
- Làng nghề tơ, nhựa Tảo Phú (Tam Hồng).
- Mộc Phương Trù và mộc thôn Lũng Hạ (Yên Phương).
- Chăn, ga, gối, đệm thôn Gia, bánh mì xóm Mới, tái chế nhựa Đông Mẫu (Yên Đồng).
Yên Đồng cũng thuộc nhóm xã có nghề thu gom phế liệu, tái chế nhựa của huyện. Nông nghiệp lúa, rau màu vẫn được duy trì.
Văn hóa – lễ hội
- Đền Thính (đền Bắc Cung) ở làng Man Để – thuộc hệ thống Tứ cung nổi tiếng của xứ Đoài, thờ Đức Thánh Tản Viên.
- Đình Yên Thư thờ vua Đinh Tiên Hoàng. Ca dao Vĩnh Phúc có câu: “Đinh Xá có đình có chùa / Yên Thư tế lễ rước vua về thờ”.
- Chợ Mục Đồng ở Yên Thư họp sáng 28 tháng Chạp – phiên chợ dành riêng cho trẻ chăn trâu xưa: các em mặc quần áo mới, bày bán gà vịt, mũ nón, bánh trái, mua bán tấp nập như phiên chợ người lớn.
Giao thông
Xã nằm giữa vùng Yên Lạc – Vĩnh Tường, trên các trục đường tỉnh nối Vĩnh Yên xuống vùng bãi sông Hồng và sang cầu Vĩnh Thịnh (quốc lộ 2C) đi Sơn Tây.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: “…, xã Tam Hồng, tỉnh Phú Thọ”. Cư dân thị trấn Tam Hồng cũ chuyển sang thôn; Yên Đồng, Yên Phương cũ ghi theo xã Tam Hồng. Giấy tờ được tiếp nhận ở bộ phận một cửa của xã.
Bản đồ Xã Tam Hồng
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tam Hồng được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Thị trấn Tam Hồng | Huyện Yên Lạc | Tỉnh Vĩnh Phúc | toàn bộ |
| Xã Yên Đồng | Huyện Yên Lạc | Tỉnh Vĩnh Phúc | toàn bộ |
| Xã Yên Phương | Huyện Yên Lạc | Tỉnh Vĩnh Phúc | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tam Hồng gồm những đơn vị cũ nào?
Toàn bộ thị trấn Tam Hồng và hai xã Yên Đồng, Yên Phương của huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc cũ.
Tên Tam Hồng từ đâu ra?
Là tên ghép từ hai xã Tam Lâm và Hồng Lạc khi sáp nhập tháng 10/1948; xã mới năm 2025 giữ tên này.
Chợ Mục Đồng là gì?
Phiên chợ của trẻ chăn trâu ở làng Yên Thư, họp sáng 28 tháng Chạp, gắn với đình Yên Thư thờ vua Đinh Tiên Hoàng.
Diện tích, dân số xã Tam Hồng là bao nhiêu?
Diện tích 22,6 km², dân số 40.224 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Đền Thính ở đâu?
Ở làng Man Để, thị trấn Tam Hồng cũ – nay thuộc xã Tam Hồng, tỉnh Phú Thọ.
Cùng Huyện Yên Lạc trước đây
- Xã Liên Châu 35.029
- Xã Nguyệt Đức 34.166
- Xã Tề Lỗ 37.232
- Xã Yên Lạc 39.730
← Toàn bộ 148 xã, phường của Phú Thọ Tra tên xã cũ → mới