Tân Mai là xã thuộc tỉnh Phú Thọ, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Sơn Thủy và Tân Thành của huyện Mai Châu cũ (tỉnh Hòa Bình). Diện tích 130,71 km², dân số 7.924 người.
Tổng quan
Tân Mai là xã ở phía bắc vùng Mai Châu cũ, tỉnh Phú Thọ, trải từ phía bắc thung lũng Mai Châu lên vùng núi giáp tỉnh Sơn La. Xã gộp hai xã Sơn Thủy và Tân Thành; trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Tân Thành cũ.
Diện tích 130,71 km², dân số 7.924 người, mật độ khoảng 61 người/km² — thuộc nhóm thưa dân nhất vùng Hòa Bình cũ. Trên địa bàn có các điểm Wikipedia kể trong danh sách du lịch Mai Châu như Ba Khan và thác Gò Lào (Gò Lào nay là tên một xóm của xã).
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: Tân Mai là tên một xã cũ được khôi phục. Theo Wikipedia tiếng Việt, khi huyện Mai Đà chia đôi năm 1956, huyện Mai Châu chỉ gồm năm xã: Mai Thượng, Mai Hạ, Tân Mai, Pù Bin, Bao La. Ngày 17/11/1958, Nghị định 441-NV chia Tân Mai thành ba xã Ba Khan, Phúc Sạn, Tân Mai. Năm 2020, xã Tân Mai (khi ấy còn 34,76 km², 1.244 người) bị giải thể: hai xóm Suối Lốn, Mó Rút cùng Ba Khan, Phúc Sạn thành xã Sơn Thủy; năm xóm còn lại cùng xã Tân Dân thành xã Tân Thành. Đến 2025, hai xã này hợp lại và tên Tân Mai trở về — lần này rộng gấp gần bốn lần.
Phân tích Hán Việt: Tân là 新 — mới. Mai trong tên này gắn với chuỗi địa danh Mai Châu, Mai Thượng, Mai Hạ; chữ Hán của âm Mai (thường gặp là 梅 — cây mai) chưa được xác nhận bằng văn bản. Nghĩa chung có thể hiểu là “vùng Mai mới”. Từ điển nhà có mục Tân Mai nhưng ứng với các phường cùng tên ở Biên Hòa và Hà Nội.
Tên hai xã cũ: Sơn Thủy (núi – nước) và Tân Thành (mới lập) là các tên Hán Việt đặt năm 2020.
Trùng tên: cả nước còn phường Tân Mai ở Nghệ An; khi ghi địa chỉ cần ghi rõ “xã Tân Mai, tỉnh Phú Thọ”.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, Tân Mai giáp Tiền Phong và Mường Hoa ở phía đông, các xã Song Khủa và Vân Hồ (Sơn La) ở phía tây, Mai Châu và Mường Bi ở phía nam, Quy Đức ở phía bắc.
Địa hình núi cao chia cắt, xen thung lũng hẹp. Số liệu Wikipedia năm 2018 cho thấy cả bốn xã cũ đều thưa dân: Ba Khan 19,62 km² (1.605 người), Phúc Sạn 31,97 km² (1.902), Tân Dân 43,84 km² (2.349), Tân Mai 34,76 km² (1.244). Khí hậu vùng núi Tây Bắc thấp, mùa đông lạnh, có sương mù.
Lịch sử
Vùng đất thuộc châu Mai từ thời Pháp, rồi châu Mai Đà (1939), huyện Mai Châu (từ 1956). Phần Tân Dân có lịch sử riêng: theo Wikipedia, ngày 3/11/1956 xã Quy Đức của huyện Đà Bắc được chia thành tám xã, trong đó có Tân Lập và Dân Lập; Quyết định 55/HĐBT ngày 27/2/1985 gộp hai xã này thành xã Tân Dân (huyện Đà Bắc). Ngày 14/7/2009, Nghị quyết 31/NQ-CP chuyển Tân Dân sang huyện Mai Châu.
Năm 2020 (Nghị quyết 830/NQ-UBTVQH14) thành lập Sơn Thủy và Tân Thành như kể trên. Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 hợp nhất Sơn Thủy và Tân Thành thành xã Tân Mai thuộc tỉnh Phú Thọ, hoạt động từ 1/7/2025. Như vậy, xã mới vừa là đất Mai Châu gốc, vừa có một phần đất vốn thuộc huyện Đà Bắc — huyện mà theo lần chia năm 1956 nằm ở phía bắc sông Đà.
Dân cư và xã hội
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã có 21 xóm: Ban, Bãi Cả, Cải, Chiêng, Diềm 2, Đá Đỏ, Gò Lào, Khan Hạ, Khan Hò, Khan Thượng, Mó Rút, Nánh Nhân, Nà Bó, Nọt, Phúc, Sạn Sộp, So Lo, Suối Nhúng, Suối Lốn, Tân Thủy, Tôm. Các xóm Khan Hạ, Khan Thượng, Khan Hò giữ dấu xã Ba Khan; Phúc, Sạn Sộp gợi xã Phúc Sạn.
Vùng Mai Châu cũ có người Thái, Mường, Mông, Kinh cùng sinh sống; số liệu dân tộc riêng cho xã chưa có trong nguồn đã tra. Với mật độ dưới 70 người/km² và địa hình núi, khoảng cách tới trường, trạm y tế là bài toán thường trực.
Kinh tế
Nông – lâm nghiệp là chính: lúa ruộng thung, ngô, sắn, rừng trồng, chăn nuôi. Danh mục đặc sản tỉnh Hòa Bình cũ do Wikipedia liệt kê có ba sản vật gắn với các xã cũ của Tân Mai: nhãn Sơn Thủy, khoai sọ Phúc Sạn và khoai lang Ba Khan. Du lịch sinh thái quanh Ba Khan, thác Gò Lào là hướng phát triển bổ sung.
Văn hóa
Tân Mai nằm trong không gian văn hóa Thái – Mường của Mai Châu. Những sinh hoạt văn hóa chung của vùng — nhà sàn, rượu cần, múa xòe, hội xên bản mùa xuân của người Thái, lễ thức Mo của người Mường — hiện diện ở mức độ khác nhau tùy từng xóm. Di tích, lễ hội riêng của xã chưa được nêu tên vì chưa tra được tư liệu chính thức.
Du lịch
Wikipedia tiếng Việt kể Ba Khan và thác Gò Lào trong danh sách các điểm du lịch nổi bật của vùng Mai Châu (cùng bản Lác, hang Chiều, hang Mỏ Luông, Hang Kia – Pà Cò). Đây là những điểm thiên về cảnh quan tự nhiên, phù hợp loại hình du lịch trải nghiệm, đi bộ, chụp ảnh.
Hành chính
Từ 1/7/2025, địa chỉ viết là “Xã Tân Mai, tỉnh Phú Thọ”; cần phân biệt với phường Tân Mai của tỉnh Nghệ An và phường Tân Mai cũ ở Hà Nội. Thủ tục hành chính thực hiện tại trụ sở xã (trụ sở Tân Thành cũ) hoặc qua cổng dịch vụ công trực tuyến. Vùng Mai Châu cũ (564,54 km², 55.663 người năm 2009 theo Wikipedia) nay gồm năm xã: Mai Châu, Tân Mai, Pà Cò, Bao La và Mai Hạ.
Bản đồ Xã Tân Mai
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tân Mai được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Tân Thành | Huyện Mai Châu | Tỉnh Hòa Bình | toàn bộ |
| Xã Sơn Thủy | Huyện Mai Châu | Tỉnh Hòa Bình | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tân Mai (Phú Thọ) gồm những xã cũ nào?
Hai xã Sơn Thủy và Tân Thành của huyện Mai Châu cũ, tỉnh Hòa Bình.
Tên Tân Mai có nghĩa là gì?
Tân 新 là mới, Mai theo chuỗi tên vùng Mai Châu – “vùng Mai mới”. Đây là tên xã Tân Mai có từ 1956, giải thể năm 2020, nay được khôi phục.
Đặc sản nào gắn với xã Tân Mai?
Nhãn Sơn Thủy, khoai sọ Phúc Sạn, khoai lang Ba Khan – có tên trong danh mục đặc sản tỉnh Hòa Bình cũ theo Wikipedia.
Xã Tân Dân cũ trước đây thuộc huyện nào?
Thuộc huyện Đà Bắc (lập năm 1985 từ Tân Lập và Dân Lập), chuyển sang huyện Mai Châu năm 2009.
Diện tích, dân số xã Tân Mai?
130,71 km², 7.924 người (số liệu sắp xếp 2025).
Cùng Huyện Mai Châu trước đây
- Xã Bao La 12.409
- Xã Mai Châu 19.143
- Xã Mai Hạ 10.317
- Xã Pà Cò 11.334
← Toàn bộ 148 xã, phường của Phú Thọ Tra tên xã cũ → mới