Xã Đăk Sao

Tổng quan

Xã Đăk Sao nằm ở góc tây bắc của vùng Tu Mơ Rông cũ, nơi Tỉnh lộ 678 vượt đèo Văn Loan nối xuống vùng Đăk Tô. Xã thuộc tỉnh Quảng Ngãi từ ngày 1/7/2025; Wikipedia ghi xã cách phường Kon Tum khoảng 90 km về phía bắc.

Theo số liệu sắp xếp, xã rộng 172,29 km², có 6.676 người, mật độ khoảng 39 người/km². Trụ sở đặt tại xã Đăk Sao cũ.

Danh sách thôn có thôn Hà Lăng — cùng tên với nhóm Xơ Đăng Hà Lăng, cư dân bản địa của vùng Tu Mơ Rông. Đăk Sao cũng có tên trong danh sách các xã của tỉnh Quảng Ngãi nơi sâm Ngọc Linh mọc tập trung.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Đăk Sao, một trong 18 xã của huyện Đăk Tô từ năm 1975. Tên Đăk Na — cũng là xã có từ 1975 — thôi là tên hành chính.

Phân tích tên. “Đăk” không có chữ Hán Việt (tra âm “đăk” trên Wiki Ngôn Ngữ); trong địa danh bản địa Kon Tum, “đăk” thường mở đầu tên suối — bài Wikipedia về huyện Đăk Tô giải thích làng Xơ Đăng thường mang tên theo dòng suối, ngọn núi gần làng, và bài về Đắk Lắk dẫn nghĩa dak = “nước” trong tiếng M'Nông. “Sao” trong tiếng Việt là ngôi sao, và có chữ Hán đọc “sao” (như 抄 sao chép), nhưng ở đây chỉ là âm bản địa ghi theo chữ Quốc ngữ. Tư liệu đã tra không giải nghĩa “Sao”, nên tên được ghi là nghĩa chưa thống nhất.

Chính tả: “Đắk Sao” hay “Đăk Sao”; danh mục 2025 dùng Đăk Sao. Không có đơn vị nào khác cùng tên.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Đăk Sao giáp các xã Măng Ri và Ngọc Linh ở phía đông, Kon Đào và Đăk Tờ Kan ở phía nam, Dục Nông ở phía tây, Xốp và Đăk Pék ở phía bắc.

Bài về huyện Tu Mơ Rông xếp Đăk Sao cũ vào tiểu vùng khí hậu trung tâm và phía tây huyện (tháng lạnh nhất dưới 18 °C, mưa 2.200–2.400 mm), còn Đăk Na cũ thuộc tiểu vùng đông bắc lạnh và ẩm hơn, cùng nhóm núi trung bình cao 1.000–2.333 m. Lưu vực sông Đăk Tờ Kan bồi đắp các dải đất phù sa suối hẹp ở Đăk Sao, Đăk Tờ Kan, Đăk Rơ Ông và Đăk Hà cũ.

Lịch sử

Sau năm 1975, các xã Đăk Sao và Đăk Na thuộc huyện Đăk Tô của tỉnh Gia Lai – Kon Tum; từ 1991 thuộc tỉnh Kon Tum. Trước đó, thời Việt Nam Cộng hòa, từng có quận Tu Mrong (1958–1965) tách từ quận Đăk Tô, gồm 4 tổng, 13 xã.

Ngày 9/6/2005, Nghị định 76/2005/NĐ-CP lập huyện Tu Mơ Rông trên 86.170 ha và 21.486 người của 11 xã thuộc huyện Đăk Tô — Đăk Hà, Tu Mơ Rông, Măng Ri, Ngọk Lây, Tê Xăng, Văn Xuôi, Ngọk Yêu, Đăk Tờ Kan, Đăk Rơ Ông, Đăk Na, Đăk Sao. Từ đó hai xã Đăk Na, Đăk Sao thuộc huyện mới.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1677/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ hai xã Đăk Sao và Đăk Na thành xã Đăk Sao, hiệu lực từ 1/7/2025.

Dân cư và xã hội

Theo Wikipedia, xã chia thành 22 thôn: Đắk Rê 1, Đắk Rê 2, Hà Lăng, Lê Văng, Ba Ham, Long Tum, Kon Sang, Mô Bành 1, Mô Bành 2, Kon Chai, Đắk Riếp 1, Đắk Riếp 2, Kạch Nhỏ, Kạch Lớn 1, Kạch Lớn 2, Năng Nhỏ 1, Năng Nhỏ 2, Năng Lớn 1, Năng Lớn 2, Năng Lớn 3, Kon Cung, Đắk Giá. Nhiều làng chia đôi theo “Lớn – Nhỏ” (Kạch, Năng), là cách gọi tiếng Việt gắn vào tên làng bản địa.

Cư dân bản địa là người Xơ Đăng nhóm Hà Lăng. Wikipedia ghi thẩm phán A Brao Bim (sinh 1963), từng là Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Kon Tum (2015–2018), trong mục danh nhân của xã. Trường lớp, trạm y tế kế thừa từ hai xã cũ.

Kinh tế

Đăk Sao là một trong bảy xã của Quảng Ngãi mà Wikipedia ghi là nơi sâm Ngọc Linh mọc tập trung (cùng Đăk Tô, Đăk Tờ Kan, Kon Đào, Măng Ri, Ngọk Tụ, Tu Mơ Rông). Ngoài dược liệu, vùng Tu Mơ Rông phù hợp chè tuyết, cà phê catimo, dong riềng; đất lâm nghiệp chiếm phần lớn diện tích. Lúa nước trên các dải phù sa suối, lúa rẫy và chăn nuôi là sinh kế phổ biến.

Theo Wikipedia, sâm Ngọc Linh được đoàn của dược sĩ Đào Kim Long phát hiện ngày 19/3/1973 ở độ cao khoảng 1.800 m phía tây núi Ngọc Linh, thuộc huyện Đắc Tô lúc bấy giờ; trước đó người Xơ Đăng đã dùng loại củ này làm thuốc, gọi là “củ ngải rọm con” hay “cây thuốc giấu”. Sâm mọc dưới tán rừng già ở độ cao 1.200–2.100 m, dọc các suối ẩm trên đất nhiều mùn.

Tỉnh lộ 678 từ Đăk Trăm (Kon Đào) qua Đăk Tờ Kan, Đăk Rơ Ông, vượt đèo Văn Loan tới Đăk Sao, Đăk Na; Wikipedia ghi dự kiến đường tránh lũ từ Đăk Na sang Đăk Kroong (Đăk Glei).

Văn hóa

Các làng Xơ Đăng Hà Lăng giữ nhà rông, cồng chiêng và lễ hội nông nghiệp theo mùa rẫy; huyện Tu Mơ Rông cũ xác định di sản văn hóa vật thể, phi vật thể lâu đời của người Xơ Đăng là tiềm năng du lịch. Tư liệu đã tra không ghi di tích được xếp hạng trên địa bàn xã.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “thôn …, xã Đăk Sao, tỉnh Quảng Ngãi”. Người dân xã Đăk Na cũ nay ghi xã Đăk Sao; trung tâm phục vụ hành chính công đặt tại trụ sở xã Đăk Sao cũ.

Bản đồ Xã Đăk Sao

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Đăk Sao được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1677/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Tu Mơ Rông trước đây

• Xã Đăk Tờ Kan 8.921
• Xã Măng Ri 8.690
• Xã Tu Mơ Rông 6.677