Văn Hán là xã thuộc tỉnh Thái Nguyên, ở phía đông vùng Đồng Hỷ cũ, vùng chè và vải thiều có hồ Vân Hán; xã lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Khe Mo và Văn Hán. Diện tích 96,26 km², dân số 19.935 người.
Tổng quan
Xã Văn Hán là xã đông dân thứ hai trong sáu xã thuộc vùng Đồng Hỷ cũ (sau xã Đồng Hỷ), với 19.935 người trên 96,26 km² (mật độ khoảng 207 người/km²), thuộc tỉnh Thái Nguyên. Hai xã hợp thành là Văn Hán (66,09 km², 12.041 người) và Khe Mo (30,15 km², 7.894 người); trụ sở đặt tại trụ sở xã Văn Hán cũ.
Văn Hán cũ được Wikipedia tiếng Việt ghi là xã An toàn khu duy nhất của huyện Đồng Hỷ. Thế mạnh kinh tế của xã là chè và rừng trồng; vùng Khe Mo – Văn Hán còn trồng vải thiều giống Thanh Hà, chuối tiêu hồng và ổi. Hồ Vân Hán rộng hơn 31 ha là hồ lớn của xã.
Tên gọi và ý nghĩa
Kế thừa một tên cổ. Xã mới giữ tên Văn Hán; tên Khe Mo không còn là tên hành chính. Theo mục lịch sử huyện Đồng Hỷ trên Wikipedia tiếng Việt, thời Nguyễn huyện có tổng Đồng Bang gồm bốn xã Đồng Bang, Cam Giá, Nam Ký và Vân Hán. Năm 1901, người Pháp đổi tổng Đồng Bang thành tổng Cam Giá, rồi tách xã Văn Hán ra lập tổng Văn Hán riêng – nên đầu thế kỷ XX Đồng Hỷ có bảy tổng, trong đó có tổng Vân Hán. Tên hồ Vân Hán còn giữ cách viết cũ "Vân".
Nghĩa chữ. Chưa tìm được văn bản Hán Nôm ghi tên. Âm vân/văn có thể là 雲 (mây) hay 文 (văn); âm hán phổ biến là 漢 (sông Hán, người Hán). Chưa có nguồn xác nhận tên làng viết bằng những chữ nào. Từ điển có mục Văn Hán chỉ ghi đây là một xã của huyện Đồng Hỷ.
Khe Mo mở đầu bằng chữ thuần Việt khe (dòng suối nhỏ giữa núi); chữ Mo chưa rõ nghĩa. Cả nước chỉ có một xã Văn Hán.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Tràng Xá và Nam Hòa ở phía đông, Đồng Hỷ ở phía tây, Nam Hòa và phường Linh Sơn ở phía nam, La Hiên, Võ Nhai và Quang Sơn ở phía bắc.
Theo bài huyện Đồng Hỷ, Văn Hán thuộc vùng núi thấp phía bắc – đông bắc huyện cũ, độ cao trung bình 500–600 m. Sông Linh Nham, phụ lưu sông Cầu, bắt nguồn từ Khe Mo rồi chảy qua Hóa Trung về khu trung tâm tỉnh. Hồ Vân Hán (31,22 ha mặt nước) có chức năng cấp nước, phòng lũ, nuôi trồng thủy sản và du lịch, thể thao. Khe Mo có đất sét làm xi măng với trữ lượng lớn.
Khí hậu theo mô tả của huyện Đồng Hỷ cũ: cận nhiệt đới ẩm, mùa đông lạnh ít mưa, mùa hè nóng ẩm mưa nhiều; nhiệt độ trung bình năm khoảng 22°C, ba tháng 12, 1, 2 trung bình dưới 17°C; lượng mưa 1.500–2.200 mm, mùa ít mưa (tháng 11 đến tháng 3) chỉ chiếm 10–15% lượng mưa năm. Đồng Hỷ được mô tả là nằm trong vùng ấm của tỉnh.
Lịch sử
Thời Nguyễn, Vân Hán là một xã của tổng Đồng Bang, huyện Đồng Hỷ, phủ Phú Bình; huyện lỵ khi ấy đặt ở xã Huống Thượng. Năm 1901, Vân Hán được nâng thành tổng riêng.
Trong kháng chiến, Văn Hán là vùng căn cứ; Wikipedia tiếng Việt ghi xã Văn Hán cũ là xã An toàn khu duy nhất của huyện Đồng Hỷ. Huyện Đồng Hỷ trải qua nhiều lần điều chỉnh địa giới trong nửa sau thế kỷ XX (1957 nhận xã Mỏ Sắt của Bắc Giang; 1985 chuyển và nhận nhiều xã; 2008, 2017 chuyển nhiều xã, thị trấn về thành phố Thái Nguyên), nhưng Văn Hán và Khe Mo vẫn ở lại huyện cho tới năm 2025.
Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 nhập xã Khe Mo và xã Văn Hán thành xã Văn Hán, hoạt động từ 1/7/2025. Từ tháng 6/2026, xã có 19 xóm, trong đó 16 xóm thuộc vùng dân tộc thiểu số; tất cả thuộc vùng miền núi.
Dân cư – xã hội
Xã có 19 xóm, phần lớn thuộc vùng dân tộc thiểu số. Theo thống kê năm 2006 của huyện Đồng Hỷ cũ, người Kinh chiếm khoảng 63% dân số huyện, tiếp đến là Nùng (13%), Dao, Tày, Mông; dân cư nhiều nơi gồm cả các lớp người từ đồng bằng lên lập nghiệp những năm 1960–1970. Mật độ khoảng 207 người/km², cao hơn các xã vùng núi Võ Nhai liền kề phía bắc, thấp hơn nhiều so với xã Đồng Hỷ phía tây (khoảng 577 người/km²).
Kinh tế
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã định hướng phát triển nông – lâm nghiệp, đặc biệt là chè và rừng trồng (keo). Khe Mo cũ có kinh tế chủ yếu từ chè và rừng keo, cùng cây ăn quả như chuối tiêu hồng và ổi. Giống vải thiều Thanh Hà được trồng ở cả Khe Mo và Văn Hán cũ. Tài nguyên sét xi măng ở Khe Mo là tiềm năng cho công nghiệp vật liệu xây dựng.
Văn hóa
Truyền thống của xã gắn với vùng căn cứ kháng chiến – xã An toàn khu duy nhất của Đồng Hỷ cũ. Hồ Vân Hán, đồi chè và vườn vải là cảnh quan quen thuộc, được định hướng khai thác cho du lịch, thể thao. Đời sống văn hóa các xóm mang sắc thái của người Nùng, Tày, Dao và người Kinh vùng trung du Thái Nguyên.
Giao thông
Đường tỉnh 269D chạy qua xã; đường liên xã Khe Mo – Văn Hán dài gần 10 km là trục chính. Từ đây có đường ra quốc lộ 1B và về khu trung tâm tỉnh qua xã Đồng Hỷ.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Văn Hán, tỉnh Thái Nguyên. Người dân hai xã Văn Hán, Khe Mo cũ làm thủ tục tại UBND xã Văn Hán, đặt ở trụ sở xã Văn Hán cũ.
Bản đồ Xã Văn Hán
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Văn Hán được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Văn Hán | Huyện Đồng Hỷ | Tỉnh Thái Nguyên | toàn bộ |
| Xã Khe Mo | Huyện Đồng Hỷ | Tỉnh Thái Nguyên | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Văn Hán mới gồm những xã cũ nào?
Gồm toàn bộ xã Khe Mo và xã Văn Hán của huyện Đồng Hỷ cũ, theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15.
Tên Văn Hán có từ bao giờ?
Từ thời Nguyễn, với tên Vân Hán – một xã của tổng Đồng Bang, huyện Đồng Hỷ; năm 1901 thành tổng Văn Hán. Nghĩa chữ chưa xác định.
Văn Hán có đặc sản gì?
Chè, vải thiều giống Thanh Hà, chuối tiêu hồng và ổi (vùng Khe Mo cũ).
Hồ Vân Hán rộng bao nhiêu?
Khoảng 31,22 ha mặt nước, dùng cấp nước, phòng lũ, nuôi thủy sản và du lịch.
Cùng Huyện Đồng Hỷ trước đây
- Xã Đồng Hỷ 31.012
- Xã Nam Hòa 16.237
- Xã Quang Sơn 10.837
- Xã Trại Cau 17.327
- Xã Văn Lăng 9.503
← Toàn bộ 92 xã, phường của Thái Nguyên Tra tên xã cũ → mới