Phường Quang Trung

Tổng quan

Xe chạy quốc lộ 1 từ Ninh Bình vào Thanh Hóa, vượt đèo Ba Dội là gặp ngay phường Quang Trung – cửa ngõ đông bắc của tỉnh Thanh Hóa. Phường là nửa phía tây của thị xã Bỉm Sơn cũ, gồm khu phố quanh trục quốc lộ 1, khu công nghiệp ô tô ở Bắc Sơn và vùng đồi, đồng phía tây của xã Quang Trung cũ. Trụ sở phường đặt tại trụ sở phường Ngọc Trạo cũ.

Phường rộng 29,22 km², dân số 32.808 người, mật độ khoảng 1.120 người/km². Cùng với phường Bỉm Sơn ở phía đông, Quang Trung hợp thành đô thị công nghiệp Bỉm Sơn trước đây.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên phường kế thừa tên xã Quang Trung, xã duy nhất còn lại của thị xã Bỉm Sơn đến năm 2025. Tên xã đặt theo Hoàng đế Quang Trung (Nguyễn Huệ). Vùng Tam Điệp – Ba Dội gắn với cuộc hành quân ra Bắc năm 1789: tư liệu địa phương ghi Nguyễn Huệ cùng Ngô Thì Nhậm, Ngô Văn Sở dừng chân ở đây tập kết quân lương, chiêu mộ binh lính trước khi tiến ra Thăng Long đánh quân Thanh; lễ hội Sòng Sơn – Ba Dội hằng năm vẫn có phần tưởng nhớ ông.

Quang Trung là niên hiệu, chữ Hán là 光中: quang 光 là ánh sáng, rạng rỡ; trung 中 là ở giữa, trung chính. Ghép lại thường hiểu là "ánh sáng ở giữa", "rạng rỡ trung chính" – một niên hiệu mang ý sáng suốt, chính đại. Mục từ Quang Trung trong từ điển wiki.ngonngu.com dẫn về Nguyễn Huệ. Lưu ý chữ trung ở đây là 中 chứ không phải 忠 (trung thành).

Tên Quang Trung rất phổ biến trong địa danh Việt Nam. Ngay trong tỉnh, thị xã Thanh Hóa từng có tiểu khu Quang Trung, năm 1981 chuyển thành phường Ngọc Trạo; ngoài tỉnh hiện có xã Quang Trung ở Bắc Ninh và Cao Bằng. Khi ghi địa chỉ nên viết "phường Quang Trung, tỉnh Thanh Hóa".

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, phía bắc phường giáp tỉnh Ninh Bình dọc dãy núi Tam Điệp; phía đông giáp phường Bỉm Sơn; phía nam giáp xã Hoạt Giang; phía tây giáp xã Hà Long.

Địa hình chuyển tiếp từ núi đá vôi Tam Điệp xuống vùng đồi và đồng bằng nhỏ. Đèo Ba Dội (còn gọi đèo Tam Điệp) là đường vượt núi lịch sử giữa hai tỉnh. Đất đồi xám feralit thích hợp cây trồng lâu năm, rừng trồng; vùng trũng ở xã Quang Trung cũ có đất phù sa glây trồng lúa, nuôi cá. Các suối nhỏ đổ về sông Hoạt.

Lịch sử

Nông trường và xã Quang Trung

Ngày 8/3/1967, thị trấn nông trường Hà Trung được thành lập thuộc huyện Hà Trung. Xã Quang Trung thuộc huyện Hà Trung, rồi huyện Trung Sơn (hợp nhất Hà Trung và Nga Sơn những năm 1977–1982). Ngày 18/12/1981, thị xã Bỉm Sơn được thành lập gồm thị trấn Bỉm Sơn, thị trấn nông trường Hà Trung và hai xã Quang Trung, Hà Lan.

Các phường

Năm 1983 lập phường Ngọc Trạo (cùng Ba Đình, Lam Sơn) khi giải thể thị trấn Bỉm Sơn. Ngày 4/4/1991 lập phường Bắc Sơn trên cơ sở thị trấn nông trường Hà Trung và một phần phường Ba Đình. Ngày 8/12/2009 lập phường Phú Sơn từ 287,85 ha và 7.163 nhân khẩu của xã Quang Trung.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15, phường Quang Trung gồm toàn bộ ba phường Bắc Sơn, Ngọc Trạo, Phú Sơn và xã Quang Trung. Khi mới lập, phường có 14 tổ dân phố đánh số từ 1 đến 14.

Dân cư – xã hội

Gần 33 nghìn dân, chủ yếu người Kinh: cư dân làng cũ ở xã Quang Trung, công nhân và gia đình của nông trường Hà Trung xưa và các nhà máy, doanh nghiệp đến sau. Phố xá tập trung dọc quốc lộ 1 và các đường Trần Phú, Bà Triệu. Truyền thống hiếu học của Bỉm Sơn được ghi nhận qua tỷ lệ học sinh đỗ đại học cao của vùng. Trường học, trạm y tế kế thừa từ bốn đơn vị cũ; các cơ sở lớn của đô thị cũ phân bố ở cả hai phường Bỉm Sơn và Quang Trung.

Kinh tế

Công nghiệp và dịch vụ dọc quốc lộ 1 là chủ lực. Nhà máy ô tô VEAM ở phường Bắc Sơn cũ đi vào hoạt động ngày 28/9/2009, công suất thiết kế 33.000 xe/năm. Vùng phía tây quốc lộ 1 thuộc xã Quang Trung cũ có các dự án khu đô thị; ven trục chính là cửa hàng, dịch vụ vận tải, ăn uống phục vụ dòng xe Bắc – Nam. Nông nghiệp còn ở xã Quang Trung cũ với lúa, cây màu, rừng trồng trên đồi.

Văn hóa – di tích

• Đèo Ba Dội (đèo Tam Điệp) – di tích cấp quốc gia, con đèo trên đường thiên lý nối Bắc Bộ với xứ Thanh, nơi in dấu nhiều cuộc hành quân.
• Quần thể Sòng Sơn – Ba Dội: đền Sòng Sơn ở phường Bắc Sơn cũ, thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, là trung tâm của lễ hội Sòng Sơn – Ba Dội, diễn ra từ mùng 10 tháng Hai đến hết tháng Ba âm lịch, đông nhất ngày 26 tháng Hai – ngày tương truyền Thánh Mẫu giáng trần. Lễ hội cũng là dịp tưởng nhớ vua Quang Trung.
• Đền thờ Bát Hải Long Vương của thị xã Bỉm Sơn cũ – di tích cấp tỉnh, lễ hội ngày 24 tháng Tám âm lịch.

Giao thông

Quốc lộ 1 qua phường và vượt đèo Ba Dội sang Ninh Bình; đường sắt Bắc – Nam chạy qua vùng Bỉm Sơn với ga Bỉm Sơn. Nút giao cao tốc Bắc – Nam phía Đông cách đô thị khoảng 4 km. Từ phường đến trung tâm tỉnh lỵ khoảng 34 km, đến Hà Nội khoảng 120 km.

Bản đồ Phường Quang Trung

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Quang Trung được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thị xã Bỉm Sơn trước đây

• Phường Bỉm Sơn 45.997