Xã Hoằng Phú

Tổng quan

Xã Hoằng Phú là một xã đồng bằng nhỏ gọn ở phía tây bắc vùng Hoằng Hóa cũ của tỉnh Thanh Hóa, nằm giữa xã Hoằng Giang và xã Hoằng Sơn, có quốc lộ 1 đi qua. Với 15,35 km² và 23.006 người, mật độ khoảng 1.500 người/km², đây là xã có diện tích nhỏ nhất nhưng mật độ dân số cao trong nhóm tám xã hình thành từ huyện Hoằng Hóa.

Trụ sở xã đặt tại trụ sở các xã Hoằng Kim và Hoằng Phú cũ. Xã chính thức hoạt động từ ngày 1/7/2025; khi mới lập có 24 thôn.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã kế thừa tên xã Hoằng Phú, một trong bốn xã hợp thành và là một trong 47 xã của huyện Hoằng Hóa sau năm 1945. Như mọi xã của huyện thời kỳ này, tên được đặt theo công thức chữ đầu Hoằng (lấy từ tên huyện) cộng một chữ mang nghĩa tốt.

Chữ Hán: Hoằng 弘 là rộng lớn – chữ đầu của tên huyện Hoằng Hóa (弘化, mở rộng giáo hóa); Phú 富 là giàu có, sung túc. "Hoằng Phú" có thể hiểu là "Hoằng Hóa giàu có" hay "rộng lớn và giàu có" – một lời cầu chúc cho làng xã. Chữ phú trong địa danh Việt Nam gần như luôn là 富.

Ba tên còn lại cũng mang ý tốt theo mặt chữ: Hoằng Quý (quý giá), Hoằng Kim (vàng), Hoằng Trung (trung tâm hoặc trung thành). Tuy vậy chưa có văn bản xác nhận chữ Hán của từng tên xã cũ, nên các nghĩa này chỉ là cách hiểu thông dụng. Cả nước không có xã nào khác tên Hoằng Phú.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, phía đông xã giáp xã Hoằng Sơn; phía bắc giáp các xã Hoằng Sơn, Triệu Lộc; phía tây và phía nam giáp xã Hoằng Giang.

Địa hình đồng bằng phù sa thấp, bằng phẳng, thuộc lưu vực hạ lưu sông Mã, với mạng kênh mương nội đồng phục vụ tưới tiêu. Khí hậu nhiệt đới gió mùa đồng bằng Thanh Hóa: mùa đông có gió mùa Đông Bắc lạnh, mùa hè nóng ẩm, mưa nhiều vào cuối hè – thu.

Lịch sử

Hai tổng Dương Sơn, Dương Thủy

Tên huyện của vùng đất này đổi nhiều lần trước khi thành Hoằng Hóa năm 1469: giáp Cổ Hoằng (Đinh – Tiền Lê), Cổ Đằng (Lý – Trần), Cổ Linh (Hồ). Thời Gia Long, huyện Hoằng Hóa có bảy tổng, trong đó có Dương Sơn. Năm 1838 (Minh Mạng thứ 19), một số làng của tổng Dương Sơn cùng một số làng của tổng Đại Ly (Hậu Lộc) hợp thành tổng Dương Thủy; huyện Mỹ Hóa được lập gồm ba tổng Lỗ Đô, Dương Sơn, Dương Thủy, do Hoằng Hóa kiêm nhiếp. Theo tư liệu về huyện Hậu Lộc, tổng Dương Sơn tương ứng các xã Hoằng Sơn, Hoằng Trinh, Hoằng Trung, Hoằng Kim; tổng Dương Thủy gồm các xã Hoằng Xuyên, Hoằng Cát, Hoằng Quỳ, Hoằng Phú, Hoằng Quý. Như vậy bốn xã hợp thành Hoằng Phú ngày nay thuộc hai tổng của huyện Mỹ Hóa xưa. Năm 1924, Mỹ Hóa giải thể, các tổng nhập về Hoằng Hóa (khi ấy là phủ).

Sau năm 1945

Hoằng Quý, Hoằng Kim, Hoằng Trung, Hoằng Phú đều có tên trong 47 xã của huyện Hoằng Hóa và giữ ổn định địa giới qua các đợt sắp xếp năm 2019, 2025 (đầu năm).

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15, xã Hoằng Phú mới gồm toàn bộ bốn xã Hoằng Quý, Hoằng Kim, Hoằng Trung, Hoằng Phú.

Dân cư – xã hội

Hơn 23 nghìn dân, chủ yếu người Kinh, sống trong các làng đồng bằng đông đúc và dọc quốc lộ 1. Các làng giữ nếp sinh hoạt cộng đồng quanh đình, nghè, nhà thờ họ; truyền thống hiếu học của Hoằng Hóa – "thầy đồ Hoằng Hóa" – được các dòng họ duy trì. Trường học, trạm y tế kế thừa từ bốn xã cũ.

Kinh tế

Kinh tế chủ yếu là nông nghiệp lúa nước, rau màu, chăn nuôi – theo đặc điểm của huyện Hoằng Hóa cũ, nơi nông – lâm – ngư nghiệp từng chiếm khoảng 55% cơ cấu kinh tế. Quốc lộ 1 qua xã tạo điều kiện cho buôn bán, dịch vụ, vận tải. Nhiều lao động làm việc ở các khu công nghiệp của tỉnh lỵ và các tỉnh khác.

Văn hóa – di tích

Đình làng Phú Khê thờ hai anh em Chu Minh, Chu Tuấn – tướng nhà Đinh, được ghi nhận có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân thế kỷ X. Các làng khác giữ đình, nghè thờ thành hoàng, lễ hội đầu xuân theo lệ làng.

Ở tầm cả vùng, Hoằng Hóa còn để dấu ấn văn hóa xa quê: theo Wikipedia tiếng Việt, nghề dệt chiếu ở làng Cẩm Nê (Hòa Vang, Đà Nẵng) có nguồn gốc từ Hoằng Hóa, Thanh Hóa. Sân khấu dân gian cũng từng thịnh: huyện cũ có nghệ nhân tuồng, chèo Nguyễn Ốn, được dân trong vùng gọi là bác Cả.

Giao thông

Quốc lộ 1 chạy qua xã theo hướng bắc – nam, nối với Hậu Lộc, Hà Trung ở phía bắc và tỉnh lỵ ở phía nam. Đường liên xã nối Hoằng Phú với Hoằng Giang, Hoằng Sơn và khu Bút Sơn (xã Hoằng Hóa) – trung tâm hành chính, dịch vụ của huyện Hoằng Hóa trước đây. Đường sắt Bắc – Nam cũng chạy qua vùng Hoằng Hóa cũ.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Hoằng Phú, tỉnh Thanh Hóa". Cư dân các xã Hoằng Quý, Hoằng Kim, Hoằng Trung cũ chuyển sang ghi xã Hoằng Phú. Thủ tục hành chính thực hiện tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã hoặc qua cổng dịch vụ công.

Bản đồ Xã Hoằng Phú

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Hoằng Phú được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Hoằng Hóa trước đây

• Xã Hoằng Châu 33.857
• Xã Hoằng Giang 32.533
• Xã Hoằng Hóa 43.831
• Xã Hoằng Lộc 36.277
• Xã Hoằng Sơn 27.567
• Xã Hoằng Thanh 38.386
• Xã Hoằng Tiến 29.687