Xã Hoằng Hóa

Tổng quan

Xã Hoằng Hóa là trung tâm của vùng đồng bằng ven biển phía đông bắc tỉnh Thanh Hóa, nằm trên đất huyện Hoằng Hóa trước đây. Xã bao trọn thị trấn Bút Sơn – huyện lỵ cũ – cùng năm xã xung quanh; trụ sở đặt tại khu trụ sở Huyện ủy và UBND huyện Hoằng Hóa cũ. Quốc lộ 1 và quốc lộ 10 cùng đi qua địa bàn.

Xã rộng 35,16 km², dân số 43.831 người, mật độ khoảng 1.250 người/km² – đông dân nhất trong tám xã hình thành từ huyện Hoằng Hóa cũ. Khi mới sáp nhập, xã có 42 thôn; sau sắp xếp còn 23 thôn, trong đó có Bút Sơn, Cự Đà, Đạo Sơn, Đạt Tài, Đằng Cao, Đằng Trung, Đằng Xá, Đức Sơn, Hoằng Phúc, Ngọc Đỉnh, Trù Ninh…

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã khôi phục tên huyện Hoằng Hóa, đơn vị hành chính tồn tại hơn năm thế kỷ. Theo Wikipedia tiếng Việt, tên vùng đất đổi qua nhiều thời: thời Đinh – Tiền Lê là giáp Cổ Hoằng, thời Lý – Trần là Cổ Đằng, thời Hồ là huyện Cổ Linh, thời thuộc Minh lại gọi Cổ Đằng; đến năm Hồng Đức thứ nhất (1469), vua Lê Thánh Tông đổi là huyện Hoằng Hóa. Nay tên huyện được đặt cho xã huyện lỵ, giống cách nhiều tỉnh giữ tên huyện cũ cho đơn vị trung tâm.

Chữ Hán là 弘化. Hoằng 弘 nghĩa là rộng lớn, làm cho rộng ra, truyền bá (như hoằng pháp là truyền bá đạo pháp); hóa 化 là biến đổi, cảm hóa, giáo hóa. "Hoằng Hóa" vì vậy là "mở rộng sự giáo hóa" – một tên đậm tinh thần Nho giáo thời Lê Thánh Tông. Chữ hoằng trong tên này chắc chắn là 弘, cũng là chữ trong nhiều niên hiệu và tên người thời phong kiến.

Sau năm 1945, chữ Hoằng trở thành "họ" chung của 47 xã trong huyện (Hoằng Đức, Hoằng Đạo, Hoằng Hà…). Tên thị trấn Bút Sơn (筆山, "núi Bút") lấy từ tổng Bút Sơn – một trong bảy tổng của huyện thời Gia Long. Cả nước không có xã, phường nào khác tên Hoằng Hóa.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, phía đông xã giáp các xã Hoằng Thanh, Hoằng Tiến; phía bắc giáp các xã Hoa Lộc, Hậu Lộc, Hoằng Sơn; phía tây giáp phường Nguyệt Viên; phía nam giáp các xã Hoằng Lộc, Hoằng Châu.

Địa hình đồng bằng phù sa thấp, bằng phẳng, nằm giữa hạ lưu sông Mã và vùng ven biển. Mạng kênh mương tưới tiêu dày đặc phục vụ đồng lúa. Khí hậu nhiệt đới gió mùa của đồng bằng ven biển Thanh Hóa: mùa đông lạnh, mùa hè nóng ẩm, mùa mưa bão từ khoảng tháng 8 đến tháng 10.

Lịch sử

Huyện Hoằng Hóa xưa

Thời Gia Long, huyện Hoằng Hóa có 7 tổng: Lỗ Đô (sau là Lỗ Hương), Dương Sơn, Từ Minh (sau là Từ Quang), Bút Sơn, Hành Vĩ, Bái Cầu (sau là Bái Trạch), Kim Xuyết (sau là Ngọc Chuế). Khoảng năm 1837–1838, một số tổng được cắt ra lập huyện Mỹ Hóa do Hoằng Hóa kiêm nhiếp; huyện thuộc phủ Hà Trung. Năm 1924 Mỹ Hóa giải thể, ba tổng trở về và Hoằng Hóa được gọi là phủ, gồm 8 tổng.

Thị trấn huyện lỵ

Sau năm 1945, bỏ cấp phủ, huyện Hoằng Hóa có 47 xã, trong đó có Hoằng Đức, Hoằng Đồng, Hoằng Đạo, Hoằng Hà, Hoằng Đạt, Hoằng Phúc, Hoằng Vinh, Hoằng Minh. Ngày 14/9/1989, thị trấn Bút Sơn được lập trên một phần các xã Hoằng Phúc, Hoằng Đức, Hoằng Đạo, Hoằng Vinh; năm 2009 thị trấn được mở rộng thêm. Từ 1/12/2019, các xã Hoằng Phúc, Hoằng Vinh nhập vào thị trấn Bút Sơn, xã Hoằng Minh nhập vào xã Hoằng Đức.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15, xã Hoằng Hóa gồm toàn bộ thị trấn Bút Sơn và năm xã Hoằng Đức, Hoằng Đồng, Hoằng Đạo, Hoằng Hà, Hoằng Đạt. Cùng đợt này, huyện Hoằng Hóa được chia thành tám xã: Hoằng Hóa, Hoằng Tiến, Hoằng Thanh, Hoằng Lộc, Hoằng Châu, Hoằng Sơn, Hoằng Phú, Hoằng Giang.

Dân cư – xã hội

Gần 44 nghìn dân, chủ yếu người Kinh. Dân cư tập trung ở khu Bút Sơn quanh quốc lộ 1 và rải theo các làng trong đồng. Hoằng Hóa nổi tiếng là đất học – dân gian Thanh Hóa có câu "thầy đồ Hoằng Hóa, thầy khóa Đông Sơn", và vùng huyện cũ sản sinh nhiều nhà khoa bảng như Lương Đắc Bằng, Bùi Khắc Nhất. Khu Bút Sơn tập trung các trường học, bệnh viện và cơ quan của huyện cũ, phục vụ cả vùng Hoằng Hóa.

Kinh tế

Huyện Hoằng Hóa cũ là một trọng điểm nông nghiệp của tỉnh, đất nông nghiệp chiếm hơn 80% diện tích, lúa là cây chủ lực. Xã Hoằng Hóa, với khu huyện lỵ cũ, có tỷ trọng thương mại – dịch vụ cao hơn: chợ, cửa hàng, ngân hàng, dịch vụ vận tải dọc quốc lộ 1 và quốc lộ 10. Các làng xung quanh vẫn trồng lúa, rau màu, chăn nuôi; nhiều lao động làm việc ở các khu công nghiệp của tỉnh lỵ cách đó khoảng 15 km.

Văn hóa

Văn hóa vùng Hoằng Hóa gắn với truyền thống khoa cử và hệ thống đình, nghè, đền thờ thành hoàng, nhà thờ họ. Khu Bút Sơn là nơi tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao chung của huyện cũ. Huyện Hoằng Hóa cũ có nghệ nhân tuồng, chèo nổi tiếng Nguyễn Ốn (được gọi là bác Cả) – cho thấy sân khấu dân gian từng phát triển ở vùng đất này. Ẩm thực mang sắc thái đồng bằng ven biển: hải sản từ các xã phía đông, cùng các món quen của xứ Thanh như nem chua, bánh cuốn, bánh khoái.

Giao thông

Quốc lộ 1 chạy qua xã theo hướng bắc – nam, nối với phường Nguyệt Viên, tỉnh lỵ ở phía nam và vùng Hậu Lộc ở phía bắc; quốc lộ 10 cũng đi qua. Đường sắt Bắc – Nam chạy qua vùng Hoằng Hóa cũ. Tuyến xe buýt Thanh Hóa – Hoằng Quang – Bút Sơn – Hoằng Phụ nối xã với tỉnh lỵ và vùng ven biển.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa". Cư dân thị trấn Bút Sơn cũ chuyển từ "thị trấn" sang "xã Hoằng Hóa". Thủ tục hành chính thực hiện tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã, đặt ở khu trụ sở huyện cũ, hoặc qua cổng dịch vụ công.

Bản đồ Xã Hoằng Hóa

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Hoằng Hóa được lập từ 6 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Hoằng Hóa trước đây

• Xã Hoằng Châu 33.857
• Xã Hoằng Giang 32.533
• Xã Hoằng Lộc 36.277
• Xã Hoằng Phú 23.006
• Xã Hoằng Sơn 27.567
• Xã Hoằng Thanh 38.386
• Xã Hoằng Tiến 29.687