Phường Nguyệt Viên

Tổng quan

Phường Nguyệt Viên là phường duy nhất của vùng đô thị tỉnh lỵ Thanh Hóa nằm ở bờ bắc (tả ngạn) sông Mã. Cả bốn đơn vị hợp thành – Tào Xuyên, Long Anh, Hoằng Quang, Hoằng Đại – vốn là xã, thị trấn của huyện Hoằng Hóa trước khi được cắt về thành phố Thanh Hóa năm 2012; vì thế phường mang đậm dấu ấn của vùng Hoằng Hóa: làng xã ven sông, truyền thống học hành và nghề nông trên đất phù sa.

Phường rộng 22,3 km², dân số 34.399 người, mật độ khoảng 1.540 người/km² – nhỏ nhất về dân số trong bảy phường của thành phố cũ. Trụ sở đảng ủy, đoàn thể đặt tại trụ sở phường Long Anh cũ; trụ sở chính quyền đặt tại trụ sở phường Hoằng Quang cũ. Phường là cửa ngõ phía bắc của tỉnh lỵ trên quốc lộ 1.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên phường không trùng tên đơn vị cũ nào trong bốn phường hợp thành, mà lấy tên làng Nguyệt Viên – một làng cổ ven tả ngạn sông Mã thuộc phường Hoằng Quang cũ, nổi tiếng là làng khoa bảng. Tên làng đã quen thuộc với người Thanh Hóa qua cầu Nguyệt Viên bắc qua sông Mã trên tuyến quốc lộ 1. Khi đề xuất tên bảy phường mới của thành phố Thanh Hóa cũ, tỉnh xếp Nguyệt Viên cùng Hạc Thành, Đông Sơn, Hàm Rồng vào nhóm tên mang giá trị lịch sử – văn hóa.

Về nghĩa, Báo Văn hóa giải thích "Nguyệt Viên" là trăng đến độ tròn nhất, gợi sự thanh cao và viên mãn. Theo cách hiểu này, tên viết là 月圓: nguyệt 月 là mặt trăng, viên 圓 là tròn, đầy đủ, trọn vẹn (như trong viên mãn). Âm viên còn ứng với chữ 園 (vườn), nên về mặt chữ cũng có thể đọc là "vườn trăng"; chưa thấy văn bản cổ nào được công bố xác định chắc chữ gốc, nên cách hiểu "trăng tròn" là cách hiểu đang được báo chí địa phương dùng.

Bốn tên cũ phản ánh lối đặt tên của Hoằng Hóa: xã mang chữ đầu Hoằng theo tên huyện (Hoằng Quang, Hoằng Đại, Hoằng Long, Hoằng Anh), còn Long Anh là tên ghép năm 2019 từ chữ cuối của Hoằng Long và Hoằng Anh. Riêng Tào Xuyên là tên làng, tên chợ cổ bên sông. Cả nước không có xã, phường nào khác tên Nguyệt Viên.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, phía bắc phường giáp các xã Hoằng Giang, Hoằng Sơn; phía đông giáp các xã Hoằng Hóa, Hoằng Lộc; phía tây và nam giáp các phường Hàm Rồng, Hạc Thành, Quảng Phú, phần lớn ranh giới là sông Mã.

Địa hình đồng bằng thấp, đất phù sa sông Mã; dọc sông có bãi bồi và đê tả Mã bảo vệ khu dân cư. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, chịu ảnh hưởng gió mùa Đông Bắc vào mùa đông và gió Tây khô nóng đầu hè như vùng đồng bằng Thanh Hóa nói chung; mùa mưa bão từ khoảng tháng 8 đến tháng 10.

Lịch sử

Thuộc huyện Hoằng Hóa

Trước năm 2012, toàn vùng thuộc huyện Hoằng Hóa – huyện đồng bằng ven biển mang tên Hoằng Hóa từ năm 1469 thời Lê Thánh Tông. Tào Xuyên được lập thị trấn năm 2003. Làng Nguyệt Viên thời phong kiến có 18 người đỗ đạt các kỳ thi được ghi danh ở nghè làng.

Nhập thành phố Thanh Hóa

Nghị quyết 05/NQ-CP ngày 29/2/2012 cắt thị trấn Tào Xuyên và các xã Hoằng Lý, Hoằng Long, Hoằng Anh, Hoằng Quang, Hoằng Đại từ huyện Hoằng Hóa về thành phố Thanh Hóa; Tào Xuyên chuyển thành phường. Năm 2019 (Nghị quyết 786/NQ-UBTVQH14), Hoằng Lý nhập vào phường Tào Xuyên, Hoằng Anh và Hoằng Long hợp thành xã Long Anh. Long Anh lên phường từ 1/2/2021; Hoằng Quang và Hoằng Đại lên phường từ 1/1/2025 theo Nghị quyết 1238/NQ-UBTVQH15.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15, phường Nguyệt Viên gồm toàn bộ bốn phường Tào Xuyên, Long Anh, Hoằng Quang, Hoằng Đại. Khi mới lập, phường có 32 tổ dân phố.

Dân cư – xã hội

Hơn 34 nghìn dân, chủ yếu người Kinh, sống trong các làng ven sông đã chuyển thành tổ dân phố và các khu dân cư mới dọc quốc lộ 1. Truyền thống hiếu học là nét nổi bật: Báo Văn hóa dẫn thống kê của xã Hoằng Quang cho biết từ sau năm 1945, làng Nguyệt Viên có hàng trăm người đạt học hàm, học vị giáo sư, tiến sĩ, thạc sĩ, trong đó nhiều người thuộc dòng họ Lê Viết. Hội khuyến học, các quỹ khuyến học dòng họ hoạt động thường xuyên.

Trường học, trạm y tế kế thừa từ bốn phường cũ; các cơ sở tuyến tỉnh ở bờ nam sông Mã chỉ cách một cây cầu. Đời sống tín ngưỡng gắn với nghè, đình, đền làng thờ thành hoàng.

Kinh tế

Kinh tế chuyển dần từ nông nghiệp sang công nghiệp – dịch vụ ven đô. Khu vực phía bắc thành phố cũ có khu công nghiệp Hoàng Long; dọc quốc lộ 1 qua Tào Xuyên là dịch vụ thương mại, vận tải, vật liệu xây dựng. Nông nghiệp còn lúa, rau màu trên đất bãi và chăn nuôi hộ gia đình. Vùng Hoằng Hóa xưa vốn có nghề dệt vải, thêu thùa trong nhà như ca dao làng Nguyệt Viên còn nhắc.

Văn hóa – di tích

• Nghè Nguyệt Viên: nơi thờ thành hoàng làng và tôn vinh những người đỗ đạt của làng thời phong kiến; được cho là có tuổi hơn 400 năm.
• Truyền thống khoa bảng: làng Nguyệt Viên có người đỗ đại khoa dưới triều Nguyễn là cụ Lê Viết Tạo; tạp chí Văn hóa Nghệ thuật có công trình nghiên cứu riêng về "làng khoa bảng Nguyệt Viên".
• Các đình, nghè, chùa làng ở Tào Xuyên, Hoằng Đại, Long Anh gắn với lễ hội làng đầu xuân theo lệ chung của vùng Hoằng Hóa.

Ẩm thực mang sắc thái đồng bằng ven sông Mã: cá sông, tôm tép, rau bãi; nem chua và các món quen của tỉnh lỵ cũng phổ biến.

Giao thông

Quốc lộ 1 chạy qua phường; cầu Nguyệt Viên trên sông Mã – thuộc dự án nâng cấp quốc lộ 1 – là cây cầu nối phường với bờ nam, bên cạnh cầu Hàm Rồng ở phía thượng lưu. Các tuyến đường tỉnh, đường đô thị nối phường với vùng Hoằng Hóa phía bắc và phía đông.

Bản đồ Phường Nguyệt Viên

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Nguyệt Viên được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Thanh Hóa trước đây

• Phường Đông Quang 61.214
• Phường Đông Sơn 58.950
• Phường Đông Tiến 57.844
• Phường Hạc Thành 197.142
• Phường Hàm Rồng 63.166
• Phường Quảng Phú 77.543