Bình Xa là xã thuộc tỉnh Tuyên Quang, thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Minh Hương và Bình Xa của huyện Hàm Yên cũ. Xã rộng 91,17 km², dân số 17.998 người, nằm phía đông xã Hàm Yên, là điểm đầu đường tỉnh 189.
Tổng quan
Xã Bình Xa ở phía đông vùng Hàm Yên cũ, kẹp giữa xã Hàm Yên (huyện lỵ cũ) và vùng Chiêm Hóa cũ. Trụ sở xã được ghi bằng một con đường — "Đường 189, xã Bình Xa" — vì đây là nơi bắt đầu đường tỉnh 189 chạy lên Bạch Xa. Wikipedia ghi xã có nghề đan móc sợi và thương hiệu vịt bầu Minh Hương.
Xã rộng 91,17 km², dân số 17.998 người, mật độ khoảng 197 người/km². Minh Hương — một trong hai xã hợp thành — là một trong hai xã của Hàm Yên (cùng Nhân Mục) có tên trong danh sách xã an toàn khu được Thủ tướng công nhận.
Tên gọi và ý nghĩa
Kế thừa tên xã Bình Xa. Xã Bình Xa có trong danh sách 17 xã của huyện Hàm Yên sau năm 1954; năm 2025 tên này được giữ, còn Minh Hương thôi là tên hành chính. Điều khá đặc biệt là trong cùng vùng Hàm Yên có hai xã tận cùng bằng âm "Xa": Bạch Xa ở phía bắc và Bình Xa ở phía đông. Nguồn đã tra không giải thích âm "Xa" này, nên không suy ra hai tên có chung gốc.
Phân tích Hán Việt. Bình trong địa danh thường là 平 — bằng phẳng, yên bình. Âm Xa có các chữ 車 (xe), 奢 (xa hoa), 賒…, không chữ nào cho một nghĩa địa danh rõ ràng. Từ điển wiki.ngonngu.com có mục Bình Xa nhưng chỉ ghi là một xã thuộc huyện Hàm Yên. Gốc tên vì vậy chưa xác định — có thể là Hán Việt, có thể là phiên âm địa danh bản địa.
Tên Minh Hương. Cần phân biệt với từ "Minh Hương" (明鄉) chỉ cộng đồng người Hoa di cư thời Minh – Thanh ở Nam Bộ, Hội An: xã Minh Hương của Hàm Yên không có nguồn nào gắn với nghĩa đó. Chữ Minh ở đây thường là 明 (sáng); Hàm Yên cũ có ba xã mang chữ Minh — Minh Hương, Minh Khương, Minh Dân. Tên Bình Xa là duy nhất trong cả nước.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã nằm về phía tây của tỉnh, giáp xã Yên Nguyên ở phía đông; xã Phù Lưu và xã Hàm Yên ở phía tây; xã Thái Sơn ở phía nam; xã Phù Lưu và xã Tân An ở phía bắc.
Huyện Hàm Yên cũ nằm ở phía tây tỉnh Tuyên Quang cũ, cách trung tâm tỉnh khoảng 40 km; đông giáp Chiêm Hóa, tây giáp Lục Yên và Yên Bình (Yên Bái cũ), nam giáp Yên Sơn, bắc giáp Bắc Quang (Hà Giang cũ). Bình Xa ở rìa phía đông của huyện ấy: hai xã láng giềng Yên Nguyên và Tân An đều thuộc vùng Chiêm Hóa cũ. Địa hình đồi núi thấp xen thung lũng ruộng. Khí hậu nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh như vùng Hàm Yên.
Wikipedia ghi các thôn của xã gồm Bợ 1, Bợ 2, Tân Bình 1, Tân Bình 2, Đồng Cỏm 1, Đồng Cỏm 2, Yên Bình, Đồng Chùa, Đo, Làng Rịa, Thọ Bình, Nam Ninh, Thác Lường, Đèo Ảng…
Lịch sử
Thuộc huyện Hàm Yên
Hàm Yên thời Lý là châu Đô Kim; thời Lê sơ là huyện Phúc Yên — huyện duy nhất của phủ Yên Bình, xứ Tuyên Quang; năm 1822 vì kiêng húy chữ "Phúc" mà đổi tên Hàm Yên. Thời Pháp thuộc, huyện chia thành huyện Yên Sơn và châu Hàm Yên.
Minh Hương và an toàn khu
Sau năm 1954, Bình Xa và Minh Hương là hai trong 17 xã của huyện Hàm Yên. Thời kháng chiến chống Pháp, Minh Hương nằm trong vùng an toàn khu: theo tin công bố tháng 1/2021, Thủ tướng công nhận hai xã ATK của huyện Hàm Yên là Nhân Mục và Minh Hương, đồng thời công nhận vùng ATK liên huyện Yên Sơn – Hàm Yên. Từ 1976 đến 1991 huyện thuộc tỉnh Hà Tuyên.
Sắp xếp năm 2025
Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số của xã Minh Hương và xã Bình Xa thành xã Bình Xa, hiệu lực từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
17.998 người, mật độ khoảng 197 người/km². Huyện Hàm Yên cũ có các dân tộc Kinh, Tày, Nùng, Dao, Mông cùng sinh sống; tỉnh Tuyên Quang cũ có 22 dân tộc, dân tộc thiểu số chiếm khoảng 56%. Cơ cấu riêng của xã chưa có trong nguồn đã tra.
Kinh tế
Nông – lâm nghiệp: lúa, cam, chè, rừng keo, chăn nuôi. Theo Wikipedia, xã có nghề đan móc sợi và thương hiệu vịt bầu Minh Hương nổi tiếng. Vùng Hàm Yên cũ là vùng cam sành có chỉ dẫn địa lý (năm 2020), được Wikipedia gọi là "vương quốc" cam sành.
Văn hóa
Đời sống văn hóa của các dân tộc Kinh, Tày, Dao, Nùng trong vùng Hàm Yên cũ; huyện cũ nổi tiếng với hội chọi trâu Hàm Yên. Ở cấp tỉnh, Thực hành Then của người Tày được UNESCO ghi danh, lễ cấp sắc của người Dao được lưu giữ. Danh mục di tích xếp hạng riêng của xã chưa được đối chiếu nên không nêu tên.
Giao thông
Theo bài tỉnh Tuyên Quang trên Wikipedia, đường tỉnh 189 có điểm đầu ở km 5+700 thuộc xã Bình Xa và điểm cuối ở thôn Lục Khang, xã Bạch Xa, dài 61,5 km. Bài xã Bình Xa trên Wikipedia lại ghi "đường tỉnh 276" đi qua thôn Bợ và thôn Tân Bình, cùng các tuyến huyện lộ Bình Xa – Tân Thành, Bình Xa – Minh Hương; số hiệu đường tỉnh giữa hai nguồn chưa thống nhất.
Hành chính
Địa chỉ mới: "…, xã Bình Xa, tỉnh Tuyên Quang". Cư dân Minh Hương cũ chuyển trọn sang xã Bình Xa. Trụ sở xã ghi tại "Đường 189, xã Bình Xa".
Bản đồ Xã Bình Xa
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Bình Xa được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Bình Xa | Huyện Hàm Yên | Tỉnh Tuyên Quang | toàn bộ |
| Xã Minh Hương | Huyện Hàm Yên | Tỉnh Tuyên Quang | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Bình Xa gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ xã Minh Hương và xã Bình Xa của huyện Hàm Yên cũ, theo Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15.
Tên Bình Xa có nghĩa là gì?
Kế thừa tên xã Bình Xa có từ trước năm 1954. Bình thường là 平 (bằng, yên); chữ Xa chưa xác định, nguồn chưa giải nghĩa.
Bình Xa có sản phẩm gì nổi tiếng?
Theo Wikipedia, xã có nghề đan móc sợi và thương hiệu vịt bầu Minh Hương; vùng Hàm Yên cũ nổi tiếng với cam sành.
Diện tích, dân số xã Bình Xa là bao nhiêu?
91,17 km², 17.998 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Xã Minh Hương cũ có phải xã ATK không?
Có. Minh Hương cùng Nhân Mục là hai xã ATK của huyện Hàm Yên được Thủ tướng công nhận.
Cùng Huyện Hàm Yên trước đây
- Xã Bạch Xa 15.309
- Xã Hàm Yên 29.508
- Xã Hùng Đức 10.368
- Xã Phù Lưu 16.154
- Xã Thái Hòa 18.289
- Xã Thái Sơn 16.385
- Xã Yên Phú 14.890
← Toàn bộ 124 xã, phường của Tuyên Quang Tra tên xã cũ → mới