Yên Phú là xã thuộc tỉnh Tuyên Quang, thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Yên Lâm và Yên Phú của huyện Hàm Yên cũ. Xã rộng 222,57 km² — lớn nhất vùng Hàm Yên cũ — dân số 14.890 người, giáp tỉnh Lào Cai; trên địa bàn có danh thắng quốc gia quần thể hang động và Động Tiên.
Tổng quan
Xã Yên Phú chiếm góc tây bắc của vùng Hàm Yên cũ, trải từ sông Lô sang tới ranh giới tỉnh Lào Cai. Với 222,57 km², đây là xã rộng nhất trong tám xã thuộc vùng Hàm Yên cũ, nhưng dân số chỉ 14.890 người, mật độ khoảng 67 người/km² — thưa nhất nhóm, do phần lớn diện tích là núi rừng.
Trụ sở xã đặt tại thôn 6 Thống Nhất. Yên Phú được biết đến nhờ hệ thống hang động: theo Wikipedia, danh thắng quốc gia Quần thể hang động và Động Tiên đều thuộc xã Yên Phú.
Tên gọi và ý nghĩa
Một tên tách ra rồi gộp lại. Trước năm 1999, vùng đất này là một xã duy nhất: Yên Hương. Nghị định 56/1999/NĐ-CP chia Yên Hương thành hai xã: Yên Lâm (12.800 ha, 2.893 nhân khẩu) và Yên Phú (8.450 ha, 6.263 nhân khẩu). Hai mươi sáu năm sau, Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 nhập hai xã trở lại thành một và chọn tên Yên Phú — xã nhỏ hơn về diện tích nhưng đông dân hơn hai lần lúc tách. Cả ba tên Yên Hương, Yên Lâm, Yên Phú đều giữ chữ "Yên" chung.
Phân tích Hán Việt. Yên là 安 — yên ổn (âm "an" đọc thành "yên" trong nhiều địa danh miền Bắc, như Hàm Yên, Phúc Yên). Phú là 富 — giàu có. Yên Phú 安富 là "yên ổn và giàu có" — một tổ hợp chúc lành rất phổ biến; từ điển wiki.ngonngu.com liệt kê hàng loạt xã cùng tên ở Hà Giang, Hòa Bình, Nam Định, Ninh Bình, Hưng Yên… trước năm 2025. Chữ Hán ở đây được nêu theo nghĩa phổ biến của hai âm trong địa danh; nguồn đã tra không chép riêng văn bản gốc của xã.
Tên Yên Lâm thường hiểu là "rừng yên" (林, rừng); nguồn đã tra không giải thích lý do đặt tên.
Trùng tên. Sau 1/7/2025 còn có xã Yên Phú ở Phú Thọ và ở Thanh Hóa; ghi địa chỉ phải kèm tên tỉnh.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Yên Phú giáp xã Phù Lưu và xã Hàm Yên ở phía đông (bài xã Hàm Yên ghi một phần ranh giới là sông Lô); xã Mường Lai của tỉnh Lào Cai ở phía tây; xã Cảm Nhân (Lào Cai) ở phía nam; các xã Vĩnh Tuy và Bạch Xa ở phía bắc.
Địa hình núi chiếm phần lớn; trên địa bàn có các hang động được xếp hạng danh thắng. Phía đông là dải đất ven sông Lô. Khí hậu nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh, như vùng Hàm Yên.
Lịch sử
Thuộc huyện Hàm Yên
Hàm Yên thời Lý là châu Đô Kim, thời Lê sơ là huyện Phúc Yên, năm 1822 đổi tên Hàm Yên, gồm 10 tổng. Sau năm 1954, huyện có 17 xã, trong đó có xã Yên Hương — tiền thân của Yên Phú hiện nay.
Chia tách năm 1999
Ngày 15/7/1999, Nghị định 56/1999/NĐ-CP — văn bản cũng giải thể các thị trấn nông trường Tân Trào, Sông Lô, Tháng Mười — thành lập xã Yên Lâm và xã Yên Phú trên cơ sở toàn bộ xã Yên Hương. Huyện Hàm Yên từ đó có 18 đơn vị cấp xã (1 thị trấn, 17 xã) cho đến năm 2025.
Sắp xếp năm 2025
Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số của xã Yên Lâm và xã Yên Phú thành xã Yên Phú, hiệu lực từ 1/7/2025 — đưa vùng đất Yên Hương xưa trở lại một đơn vị.
Dân cư – xã hội
14.890 người trên 222,57 km². Năm 1999, khi tách, Yên Phú có 6.263 nhân khẩu còn Yên Lâm chỉ 2.893 — Yên Lâm rộng hơn nhưng thưa dân hơn nhiều. Cộng lại, hai xã lúc tách rộng 212,5 km² với 9.156 nhân khẩu; số liệu năm 2025 là 222,57 km² và 14.890 người — diện tích chênh khoảng 10 km² so với năm 1999, nguồn đã tra không giải thích chênh lệch này. Dân số tăng khoảng 63% sau 26 năm. Ở cấp huyện, Hàm Yên cũ rộng khoảng 907 km², giáp Lục Yên và Yên Bình (Yên Bái cũ) ở phía tây — chính là phía mà Yên Phú tiếp giáp. Huyện Hàm Yên cũ có các dân tộc Kinh, Tày, Nùng, Dao, Mông; tỷ lệ riêng của xã chưa có trong nguồn đã tra.
Kinh tế
Lâm nghiệp chiếm vị trí lớn do diện tích rừng rộng (keo là cây lâm nghiệp chính của Hàm Yên cũ). Nông nghiệp có lúa, ngô ở thung lũng, cam và chè trên đồi; vùng Hàm Yên cũ là vùng cam sành có chỉ dẫn địa lý. Chăn nuôi trâu, bò, dê.
Văn hóa
Các dân tộc thiểu số trong vùng (Tày, Dao, Nùng, Mông) giữ lễ tết, nghi lễ riêng; ở cấp tỉnh, Thực hành Then của người Tày được UNESCO ghi danh, lễ cấp sắc của người Dao, lễ hội Gầu Tào của người Mông được ghi nhận là di sản. Danh mục di tích lịch sử – văn hóa xếp hạng riêng của xã chưa được đối chiếu.
Du lịch
Theo bài tỉnh Tuyên Quang trên Wikipedia, xã Yên Phú có danh thắng quốc gia Quần thể hang động và Động Tiên; bài huyện Hàm Yên cũng xếp "thắng cảnh Động Tiên" đầu danh mục du lịch của huyện. Cùng danh mục danh thắng quốc gia của tỉnh còn có động Song Long và hang Phia Vài ở xã Thượng Lâm.
Hành chính
Địa chỉ mới: "…, xã Yên Phú, tỉnh Tuyên Quang" — nhớ ghi tên tỉnh vì trùng tên với xã Yên Phú (Phú Thọ, Thanh Hóa). Cư dân Yên Lâm cũ chuyển trọn sang xã Yên Phú. Trụ sở xã ở thôn 6 Thống Nhất.
Bản đồ Xã Yên Phú
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Yên Phú được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Yên Lâm | Huyện Hàm Yên | Tỉnh Tuyên Quang | toàn bộ |
| Xã Yên Phú | Huyện Hàm Yên | Tỉnh Tuyên Quang | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Yên Phú (Tuyên Quang) gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ xã Yên Lâm và xã Yên Phú của huyện Hàm Yên cũ, theo Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15. Hai xã này vốn tách từ xã Yên Hương năm 1999.
Tên Yên Phú có nghĩa là gì?
Yên (安) là yên ổn, Phú (富) là giàu có; Yên Phú nghĩa là yên ổn và giàu có. Tên kế thừa xã Yên Phú lập năm 1999.
Ở Yên Phú có danh thắng gì?
Danh thắng quốc gia Quần thể hang động và Động Tiên, theo Wikipedia.
Diện tích, dân số xã Yên Phú là bao nhiêu?
222,57 km², 14.890 người (số liệu sắp xếp năm 2025) — rộng nhất vùng Hàm Yên cũ.
Có xã nào khác tên Yên Phú không?
Có: xã Yên Phú (Phú Thọ) và xã Yên Phú (Thanh Hóa). Ghi địa chỉ phải kèm tên tỉnh.
Cùng Huyện Hàm Yên trước đây
- Xã Bạch Xa 15.309
- Xã Bình Xa 17.998
- Xã Hàm Yên 29.508
- Xã Hùng Đức 10.368
- Xã Phù Lưu 16.154
- Xã Thái Hòa 18.289
- Xã Thái Sơn 16.385
← Toàn bộ 124 xã, phường của Tuyên Quang Tra tên xã cũ → mới