Quảng Nguyên là xã thuộc tỉnh Tuyên Quang (vùng Xín Mần, tỉnh Hà Giang cũ), một trong 13 xã giữ nguyên địa giới khi sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025 theo Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15. Xã rộng 99,48 km², dân số 5.949 người.
Tổng quan
Quảng Nguyên là xã vùng cao ở phía đông nam vùng Xín Mần cũ, thuộc tỉnh Tuyên Quang. Khi tỉnh sắp xếp cấp xã năm 2025, Quảng Nguyên là một trong 13 xã không thực hiện sắp xếp – giữ nguyên tên, địa giới – và là xã duy nhất như vậy trong vùng Hoàng Su Phì – Xín Mần cũ.
Xã rộng 99,48 km², dân số 5.949 người, mật độ khoảng 60 người/km². Trụ sở UBND xã đặt tại thôn Quảng Hạ.
Xã là nơi sinh sống của người Tày và người Dao, với chè Shan tuyết là cây hàng hóa đang được nâng cấp lên sản phẩm OCOP.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra. Quảng Nguyên giữ nguyên tên xã cũ, không qua sáp nhập. Tên thôn trung tâm Quảng Hạ có cùng chữ “Quảng” với tên xã.
Phân tích Hán Việt. Khác với nhiều địa danh gốc dân tộc thiểu số xung quanh (Nấm Dẩn, Khuôn Lùng, Pà Vầy Sủ), Quảng Nguyên là tên có dạng Hán Việt. Âm quảng thường là 廣 (rộng, rộng lớn); âm nguyên có thể là 原 (cánh đồng, vùng đất bằng; cũng có nghĩa gốc ban đầu) hoặc 源 (nguồn nước). Từ điển nhà có mục Quảng Nguyên nhưng chỉ ghi là tên xã của huyện Xín Mần. Chưa tìm được văn bản ghi chữ Hán chính thức, nên chỉ nêu cách hiểu: “vùng đất rộng” hoặc “nguồn rộng”.
Một lối đặt tên trong vùng. Ba xã láng giềng Quảng Nguyên, Tiên Nguyên, Thông Nguyên đều có chữ “Nguyên” và đều từng thuộc huyện Bắc Quang trước năm 1983; chưa có tư liệu giải thích lý do chung của các tên này.
Trùng tên. Trong số đơn vị hành chính hiện hành chỉ có một xã Quảng Nguyên (tỉnh Tuyên Quang). Không nhầm với thành phố Quảng Nguyên (广元) thuộc tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc – trùng âm Hán Việt nhưng không liên quan.
Địa lý
Theo Wikipedia, xã giáp Hồ Thầu và Tiên Nguyên ở phía đông; Nấm Dẩn và Khuôn Lùng ở phía tây; Khuôn Lùng và Quang Bình ở phía nam; Trung Thịnh ở phía bắc.
Địa hình núi đất, thấp dần về phía nam (vùng Quang Bình cũ); đường tỉnh 178 đi qua xã (Wikipedia).
Xã chia thành 6 thôn: Trung Thành, Vinh Tiến, Quang Vinh, Khâu Rom, Nậm Là, Quảng Hạ (Wikipedia).
Lịch sử
Quảng Nguyên vốn là xã của huyện Bắc Quang. Theo Wikipedia, ngày 18/11/1983 Quyết định 136-HĐBT tách ba xã Nà Chì, Khuôn Lùng và Quảng Nguyên khỏi huyện Bắc Quang để nhập vào huyện Xín Mần (khi ấy thuộc tỉnh Hà Tuyên). Từ 1991, khi tái lập tỉnh Hà Giang, xã thuộc huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang.
Trong đợt sắp xếp năm 2025, khoản 112 Điều 1 Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 liệt kê Quảng Nguyên trong 13 xã không thực hiện sắp xếp (cùng Trung Hà, Kiến Thiết, Hùng Đức, Minh Sơn, Minh Tân, Thuận Hòa, Tùng Bá, Thượng Sơn, Cao Bồ, Ngọc Long, Giáp Trung, Tiên Nguyên). Từ 1/7/2025, huyện Xín Mần chấm dứt hoạt động; xã trực thuộc tỉnh Tuyên Quang (sau khi Hà Giang và Tuyên Quang hợp nhất theo Nghị quyết 202/2025/QH15).
Ngày 11/9/2026, Tổ công tác số 03 của UBND tỉnh (theo Quyết định 1941/QĐ-UBND) làm việc với hai xã Khuôn Lùng và Quảng Nguyên để khảo sát, đánh giá phương án sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã. Đến thời điểm biên soạn bài này chưa có nghị quyết mới về địa giới xã; thông tin hành chính trên đây là theo Nghị quyết 1684.
Dân cư – xã hội
Dân số 5.949 người. Thôn Quảng Hạ là làng văn hóa du lịch cộng đồng của người Tày, có đội văn nghệ dân gian biểu diễn phục vụ khách. Năm 2026, Chi hội Người cao tuổi thôn Quảng Hạ mở lớp truyền dạy văn hóa truyền thống dân tộc Tày (khai giảng 4/8, bế giảng 5/9) do Nghệ nhân Ưu tú Mai Thị Hồng Chắn truyền dạy dân ca, phong tục, tập quán.
Người Dao trong xã giữ chữ Nho truyền thống (lớp truyền dạy mở ở thôn Vinh Tiến năm 2026) và nghề đan lát thủ công. Chợ phiên ở trung tâm xã là nơi trao đổi hàng hóa và cũng là điểm tuyên truyền của chính quyền.
Kinh tế
Nông nghiệp: lúa, ngô, chăn nuôi gia súc; chè Shan tuyết là cây hàng hóa chính. Tháng 8/2026, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc phối hợp với xã mở lớp tập huấn thâm canh, cải tạo và chế biến chè Shan tuyết theo mô hình “Thâm canh cải tạo và chế biến một số sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP từ cây chè Shan tuyết tại xã Quảng Nguyên”; phần thực hành chế biến chè xanh diễn ra tại xưởng của Hợp tác xã Quảng Hạ.
Du lịch cộng đồng dựa vào làng văn hóa thôn Quảng Hạ.
Văn hóa
Văn hóa Tày ở Quảng Hạ: dân ca, phong tục được trao truyền qua lớp học của nghệ nhân ưu tú năm 2026; đội văn nghệ thôn duy trì hát, múa dân gian phục vụ du khách. Vùng Xín Mần cũ, theo tư liệu huyện, người Tày có lễ hội lồng tồng, hát then, hát lượn, đàn tính.
Chữ Nho của người Dao: ngày 15/7/2026, lớp truyền dạy chữ Nho truyền thống dân tộc Dao khai giảng tại thôn Vinh Tiến với 27 học viên, do các nghệ nhân trực tiếp giảng dạy. Tư liệu huyện Hoàng Su Phì cũ ghi thầy cúng người Dao dùng sách cúng viết bằng chữ Nôm – Dao trong các nghi lễ.
Đan lát của người Dao đỏ thôn Vinh Quang (cũ) là sản phẩm thủ công được xã giới thiệu.
Hành chính
Vì không sáp nhập, người dân Quảng Nguyên chỉ cần bỏ cấp huyện khi ghi địa chỉ: “thôn …, xã Quảng Nguyên, tỉnh Tuyên Quang” (trước đây: “xã Quảng Nguyên, huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang”). Thủ tục làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã, trụ sở ở thôn Quảng Hạ.
Bản đồ Xã Quảng Nguyên
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Quảng Nguyên được lập từ 1 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Quảng Nguyên | Huyện Xín Mần | Tỉnh Hà Giang | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Quảng Nguyên có bị sáp nhập năm 2025 không?
Không. Khoản 112 Điều 1 Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 xếp Quảng Nguyên vào 13 xã không thực hiện sắp xếp; xã chỉ chuyển từ huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang sang trực thuộc tỉnh Tuyên Quang.
Tên Quảng Nguyên có nghĩa là gì?
Tên Hán Việt: “quảng” thường là 廣 (rộng), “nguyên” có thể là 原 (đồng, vùng đất) hoặc 源 (nguồn). Chữ Hán chính thức chưa có văn bản xác nhận.
Quảng Nguyên trước đây thuộc huyện nào?
Thuộc huyện Bắc Quang đến năm 1983, sau đó thuộc huyện Xín Mần cho tới 30/6/2025.
Quảng Nguyên có sản phẩm gì nổi bật?
Chè Shan tuyết (đang xây dựng sản phẩm OCOP, chế biến tại Hợp tác xã Quảng Hạ) và du lịch cộng đồng ở làng văn hóa thôn Quảng Hạ của người Tày.
Xã Quảng Nguyên rộng bao nhiêu, bao nhiêu dân?
99,48 km², 5.949 người, mật độ khoảng 60 người/km².
Cùng Huyện Xín Mần trước đây
- Xã Khuôn Lùng 802
- Xã Nấm Dẩn 11.929
- Xã Pà Vầy Sủ 15.806
- Xã Trung Thịnh 12.277
- Xã Xín Mần 19.596
← Toàn bộ 124 xã, phường của Tuyên Quang Tra tên xã cũ → mới