Xã Cầu Ngang

Tổng quan

Xã Cầu Ngang là vùng huyện lỵ cũ của huyện Cầu Ngang, cách trung tâm Trà Vinh khoảng 20 km về phía đông nam và cách Biển Đông khoảng 8 km, thuộc tỉnh Vĩnh Long. Tên xã kế thừa tên huyện – đơn vị cấp huyện chấm dứt hoạt động ngày 1/7/2025 – và thị trấn huyện lỵ.

Xã rộng 35,32 km², dân số 28.986 người, mật độ khoảng 821 người/km² – đông đúc nhất trong sáu xã kế thừa huyện Cầu Ngang. Theo danh sách đơn vị hành chính tỉnh Vĩnh Long trên Wikipedia (tài liệu bầu cử 2026), xã có 18 ấp: Bào Sen, Bờ Kinh 1, Bờ Kinh 2, Cẩm Hương, Hòa Hưng, Hòa Thịnh, Minh Thuận A, Minh Thuận B, Mỹ Cẩm A, Mỹ Cẩm B, Nô Công, Rạch, Sóc Chùa, Sóc Hoang, Thuận An, Thuận Hiệp, Thủy Hòa, Trà Kim.

Đây là quê của nhạc sĩ Trúc Phương (Nguyễn Thiên Lộc, 1933–1995), tác giả nhiều ca khúc bolero nổi tiếng.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã không lấy tên Mỹ Hòa hay Thuận Hòa mà kế thừa tên Cầu Ngang của thị trấn và huyện. Tên này đã dùng cho đơn vị cấp quận từ thời Pháp: theo Wikipedia, quận Cầu Ngang thuộc tỉnh Trà Vinh từ ngày 1/1/1928.

Tên thuần Việt: Cầu Ngang là tên thuần Việt, không phải tên Hán Việt – công cụ tra Hán Việt cho ra chữ Hán với âm cầu (như 求, 球) nhưng ghép theo mặt chữ không có nghĩa; âm ngang không phải âm Hán Việt thông dụng. Nghĩa đen của hai từ là "cây cầu bắc ngang". Tư liệu đã tra không nói tên đặt theo cây cầu nào, nên không nêu gốc tích cụ thể.

Hai tên xã cũ: Mỹ Hòa – Hán Việt 美 (đẹp) + 和 (hòa hợp); làng Mỹ Hòa có trong tổng Bình Trị, quận Cầu Ngang năm 1939. Thuận Hòa – 順 (thuận) + 和, là xã lập năm 1996 tách từ Mỹ Hòa. Từ 1/7/2025, hai tên này thôi là tên đơn vị hành chính.

Dấu tích làng xưa trong tên ấp: danh sách tổng làng năm 1897 có làng Mỹ Cẩm, Minh Thuận (tổng Bình Trị Thượng) và Cẩm Hương (tổng Vĩnh Lợi Hạ); ba tên này nay còn là tên ấp Mỹ Cẩm A, B, Minh Thuận A, B và Cẩm Hương của xã. Các tên Sóc Chùa, Sóc Hoang mang yếu tố "sóc" – tên gọi làng của người Khmer.

Trùng tên: Cầu Ngang là tên duy nhất trong danh sách đơn vị cấp xã sau 1/7/2025.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Cầu Ngang giáp xã Mỹ Long ở phía đông, xã Nhị Trường ở phía tây, xã Hiệp Mỹ ở phía nam và xã Vinh Kim ở phía bắc.

Vùng huyện Cầu Ngang cũ là đồng bằng ven biển bên bờ sông Cổ Chiên và cửa Cung Hầu. Theo Wikipedia, đất huyện gồm ba nhóm: đất phù sa chiếm khoảng 65%, đất phèn khoảng 22%, đất cát giồng khoảng 13%; thành phần sét đến sét pha thịt, thích hợp lúa và hoa màu. Nguồn nước mặt có cả ba loại mặn, ngọt, lợ, lấy chủ yếu từ sông Cổ Chiên, sông Thâu Râu, sông Vinh Kim và nước mưa; mùa khô nước mặn theo triều vào sâu nội đồng.

Lịch sử

Quận lỵ Cầu Ngang

Quận Cầu Ngang lập từ 1/1/1928, gồm ba tổng Bình Trị, Vĩnh Lợi, Vĩnh Trị; quận lỵ đặt ở làng Thuận Mỹ. Sau năm 1956 quận thuộc tỉnh Vĩnh Bình, quận lỵ chuyển về xã Mỹ Hòa. Sau 1975, huyện Cầu Ngang thuộc tỉnh Cửu Long; Quyết định 98-HĐBT ngày 29/9/1981 tách phần phía nam lập huyện Duyên Hải, trụ sở huyện Cầu Ngang đặt tại xã Mỹ Hòa.

Thị trấn và các xã

Quyết định của Ban Tổ chức Chính phủ ngày 23/11/1991 lập thị trấn Cầu Ngang trên cơ sở một phần diện tích, dân số xã Mỹ Hòa. Nghị định 57-CP ngày 3/10/1996 lập xã Thuận Hòa từ một phần xã Mỹ Hòa. Như vậy cả ba đơn vị hợp thành xã mới đều có chung gốc là xã Mỹ Hòa.

Sắp xếp năm 2025

Nghị quyết 1687/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ thị trấn Cầu Ngang và các xã Mỹ Hòa, Thuận Hòa thành xã Cầu Ngang, hiệu lực 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Xã có 28.986 người, gồm người Kinh, Khmer và Hoa. Theo Wikipedia, huyện Cầu Ngang có bốn tôn giáo chính: Phật giáo phân bố khắp các xã; Công giáo tập trung ở khóm Thống Nhất, Mỹ Cẩm A của thị trấn Cầu Ngang cũ (cùng xã Vinh Kim); Cao Đài có ở Thuận Hòa, Mỹ Hòa, thị trấn Cầu Ngang; một nhóm nhỏ tín đồ Tin Lành ở ấp Rạch, xã Thuận Hòa cũ.

Trường THPT Dương Quang Đông đặt tại khóm (nay là ấp) Minh Thuận B, thị trấn Cầu Ngang cũ. Nhạc sĩ Trúc Phương tên thật Nguyễn Thiên Lộc, sinh năm 1933 tại xã Mỹ Hòa, quận Cầu Ngang, tỉnh Vĩnh Bình; ông sinh hoạt văn nghệ ở Ty Thông tin Vĩnh Bình cuối thập niên 1950, hai sáng tác đầu tay là "Tình thương mái lá" và "Tình thắm duyên quê" (1957).

Kinh tế

Là trung tâm huyện lỵ cũ, xã có khu chợ, thương mại – dịch vụ tập trung quanh thị trấn Cầu Ngang. Phần Mỹ Hòa, Thuận Hòa cũ là nông thôn trồng lúa, hoa màu trên đất giồng, chăn nuôi và nuôi thủy sản. Wikipedia mô tả kinh tế huyện Cầu Ngang chịu chi phối của triều biển Đông qua sông Cổ Chiên: xâm nhập mặn mùa khô hạn chế trồng trọt nhưng tạo lợi thế cho nuôi trồng thủy sản, nhất là tôm sú.

Văn hóa – di tích

Văn hóa xã là sự đan xen của ba cộng đồng: chùa Nam tông Khmer trong các sóc (Sóc Chùa, Sóc Hoang), cơ sở Công giáo, Cao Đài và chùa Phật giáo của người Việt. Wikipedia ghi lễ hội Sene Dolta – Chôl Chnăm Thmây được tổ chức ở nhiều xã của huyện cũ, trong đó có Thuận Hòa. Các di tích nổi bật của vùng Cầu Ngang nằm ở xã láng giềng: chùa Dơi (Liên Giác) và lễ hội Nghinh Ông ở Mỹ Long, làng nghề cốm dẹp Ba So ở Nhị Trường, tôm khô Vinh Kim ở Vinh Kim.

Giao thông

Quốc lộ 53 chạy qua vùng huyện Cầu Ngang cũ, nối về trung tâm Trà Vinh (khoảng 20 km) và xuống vùng Duyên Hải ven biển.

Bản đồ Xã Cầu Ngang

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Cầu Ngang được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1687/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Cầu Ngang trước đây

• Xã Hiệp Mỹ 31.460
• Xã Mỹ Long 25.385
• Xã Ngũ Lạc 32.309
• Xã Nhị Trường 38.184
• Xã Vinh Kim 30.261