Xã Tân Xuân

Tổng quan

Tài liệu về tỉnh Bến Tre nhắc đến hai lễ hội lớn của tỉnh: lễ hội Nghinh Ông ở các làng biển và lễ hội đình Phú Lễ ở Ba Tri. Đình Phú Lễ nay nằm trong xã Tân Xuân, tỉnh Vĩnh Long — xã ở phía bắc vùng Ba Tri cũ, giáp bờ nam sông Ba Lai.

Xã rộng 50,44 km², dân số 36.387 người, mật độ khoảng 720 người/km². Trụ sở đặt tại UBND xã Phước Ngãi cũ. Đây là vùng đồng ruộng xen giồng, đất khai phá sớm của Ba Tri.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã giữ tên xã Tân Xuân cũ, dù trụ sở đặt ở Phước Ngãi. Tên Phú Lễ của xã còn lại vẫn sống qua tên đình, tên chợ Phú Lễ.

Chữ Hán là 新春: tân 新 là mới, xuân 春 là mùa xuân. Từ điển wiki.ngonngu.com giải nghĩa "tân xuân" là đầu mùa xuân. Đặt cho một làng, tên mang ý khởi đầu tươi mới, sinh sôi. Đây là từ ghép có sẵn trong Hán Việt, nên việc xác định chữ Hán có cơ sở chắc hơn nhiều tên làng khác.

Hai xã cũ: Phú Lễ (giàu và có lễ nghĩa — lễ 禮) và Phước Ngãi, lập năm 2020 bằng cách ghép chữ của hai xã Phước Tuy và Phú Ngãi ("ngãi" là cách đọc Nam Bộ của "nghĩa" 義). Tên Tân Xuân không trùng với xã phường nào khác sau 1/7/2025.

Tên Phú Lễ (富禮 — 禮 là lễ nghĩa, phép tắc) gắn với ngôi đình có lễ hội được ghi chép như một trong hai lễ hội lớn của tỉnh. Hai lễ chính của đình — Kỳ yên (cầu an) và Cầu bông (cầu cho cây trái ra bông, ra trái) — cũng là hai nghi lễ phổ biến nhất của đình làng Nam Bộ.

Địa lý

Theo tài liệu tổng hợp: phía bắc qua sông Ba Lai là các xã Thạnh Trị và Thạnh Phước (vùng Bình Đại cũ); phía đông giáp xã Bảo Thạnh; phía tây giáp xã Mỹ Chánh Hòa; phía nam giáp xã Ba Tri.

Địa hình đồng bằng xen giồng cát, đất phù sa – mặn nhẹ của vùng hạ lưu Ba Lai. Trong xã có hồ Kênh Lấp, một mặt nước được tài liệu tổng hợp nhắc tới như cảnh quan của xã.

Lịch sử

Vùng Ba Tri là nơi lưu dân người Việt đến định cư sớm nhất Bến Tre, chủ yếu bằng đường biển. Đình Phú Lễ thờ Thành hoàng Bổn Cảnh — vị thần được tôn là có công khai khẩn, giúp dân trồng trọt — phản ánh lớp lịch sử khai hoang ấy.

Sau 1975, các xã Phú Lễ, Tân Xuân, Phú Ngãi, Phước Tuy thuộc huyện Ba Tri. Ngày 18/10/2000 (Nghị định 57/2000/NĐ-CP), 171,09 ha của Tân Xuân được cắt để lập xã Tân Mỹ; sau điều chỉnh Tân Xuân còn 2.497,02 ha, 9.590 người. Ngày 1/2/2020 (Nghị quyết 856/NQ-UBTVQH14), Phú Ngãi và Phước Tuy nhập thành xã Phước Ngãi. Nghị quyết 1687/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 hợp nhất Phú Lễ, Phước Ngãi, Tân Xuân thành xã Tân Xuân thuộc tỉnh Vĩnh Long, hoạt động từ 1/7/2025.

Theo tài liệu tổng hợp về Ba Tri, năm 1742 ông Thái Hữu Xưa từ Quảng Ngãi vào lập trại ở Ba Tri, năm 1759 lập làng An Bình Đông. Đó là những mốc khai phá sớm được ghi lại của vùng Ba Tri cũ. Thời Pháp (1912), quận Ba Tri gồm các tổng Bảo An, Bảo Lộc, Bảo Thuận, Bảo Trị; sau năm 1956 thuộc tỉnh Kiến Hòa.

Dân cư – xã hội

Dân số 36.387 người. Cư dân chủ yếu là người Kinh, sinh hoạt tín ngưỡng gắn với đình làng — tiêu biểu là đình Phú Lễ — cùng chùa, nhà thờ, thánh thất. Chợ Phú Lễ là chợ quen thuộc của vùng. Theo tài liệu tổng hợp, xã có 14 ấp.

Trường tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế của ba xã cũ tiếp tục hoạt động; học sinh trung học phổ thông thường học ở trung tâm Ba Tri. Lao động trẻ một phần đi làm ở các khu công nghiệp trong tỉnh và Thành phố Hồ Chí Minh.

Kinh tế

Nông nghiệp ruộng – giồng: lúa, hoa màu trên giồng cát, chăn nuôi; nuôi thủy sản ở vùng trũng ven sông Ba Lai. Theo tài liệu về huyện Ba Tri, trước năm 1945 ngoài lúa, làm giồng, làm muối, đánh bắt hải sản, người dân Ba Tri còn ươm tơ, dệt lụa — nghề lụa Ba Tri từng nổi tiếng Nam Kỳ nhưng đã mai một. Buôn bán tập trung ở chợ Phú Lễ và chợ các xã cũ.

Văn hóa – di tích

Đình Phú Lễ (ấp Phú Khương, xã Phú Lễ cũ) thờ Thành hoàng Bổn Cảnh. Lễ hội đình diễn ra hai lần mỗi năm: lễ Kỳ yên ngày 18–19 tháng 3 âm lịch, cầu mưa thuận gió hòa, và lễ Cầu bông ngày 9–10 tháng 11 âm lịch, cầu mùa màng tươi tốt. Lễ hội có rước sắc thần, tế Thành hoàng; ban đêm có hát bội và đờn ca tài tử. Đây là một trong hai lễ hội lớn của Bến Tre cũ được tài liệu về tỉnh ghi nhận, cùng lễ hội Nghinh Ông.

Giao thông

Đường liên xã nối Tân Xuân với trung tâm xã Ba Tri và đường tỉnh 885. Sông Ba Lai ở phía bắc là ranh giới tự nhiên và đường thủy nội vùng.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: ấp …, xã Tân Xuân, tỉnh Vĩnh Long. Trung tâm phục vụ hành chính công đặt tại trụ sở UBND xã Phước Ngãi cũ.

Người dân Phú Lễ, Phước Ngãi và Tân Xuân cũ cùng làm thủ tục tại một đầu mối; giấy tờ ghi địa chỉ cũ vẫn còn giá trị sử dụng.

Bản đồ Xã Tân Xuân

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tân Xuân được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1687/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Ba Tri trước đây

• Xã An Hiệp 31.248
• Xã An Ngãi Trung 28.941
• Xã Ba Tri 52.154
• Xã Bảo Thạnh 25.225
• Xã Mỹ Chánh Hòa 29.376
• Xã Tân Thủy 45.743