Xã Vĩnh Thành

Tổng quan

Vĩnh Thành là xã của vùng Cái Mơn — tên dân gian nổi tiếng hơn cả tên hành chính. Cái Mơn được Sách Kỷ lục Việt Nam ghi nhận là nơi sản xuất giống cây ăn trái lớn nhất cả nước; ở đây có họ đạo Cái Mơn lập năm 1872 và là quê của nhà bác học Trương Vĩnh Ký (1837–1898). Xã thuộc tỉnh Vĩnh Long, rộng 52,01 km², dân số 42.885 người, mật độ khoảng 820 người/km².

Xã nằm ở giữa vùng Chợ Lách cũ, kẹp giữa sông Hàm Luông ở phía bắc và sông Cổ Chiên ở phía nam. Trụ sở xã đặt tại UBND xã Vĩnh Thành cũ; trung tâm xã cũ đã được công nhận là đô thị loại V.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã giữ nguyên tên xã Vĩnh Thành cũ, xã trung tâm và đông dân trong ba xã hợp thành. Hai tên Phú Sơn và Tân Thiềng nay lùi về làm tên vùng, tên ấp.

Vĩnh là 永 — lâu dài, bền vững (âm này trong từ điển chỉ có một chữ thông dụng). Thành có thể là 成 (nên, thành tựu) hoặc 城 (thành quách); với tên làng, cách hiểu phổ biến là "bền lâu và thành tựu", nhưng chưa thấy tài liệu ghi chữ gốc nên không khẳng định. Chữ "Vĩnh" rất phổ biến trong địa danh thuộc dinh Long Hồ – trấn Vĩnh Thanh xưa (vùng nay là Vĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh).

Tên Cái Mơn là tên thuần Việt theo lối "Cái + tên" chỉ các rạch, sông nhỏ ở Nam Bộ (Cái Mơn, Cái Nhum, Cái Bè…); từ nguyên chữ "Mơn" chưa có tài liệu thống nhất. Tân Thiềng là tên làng cũ đã có trước 1945 (thuộc tỉnh Vĩnh Long). Tên Vĩnh Thành trùng với xã Vĩnh Thành, tỉnh Phú Thọ — ghi địa chỉ nên kèm tỉnh.

Địa lý

Theo tài liệu tổng hợp, xã giáp xã Chợ Lách ở phía tây; các xã Hưng Khánh Trung và Phước Mỹ Trung ở phía đông; phía bắc qua sông Hàm Luông là các xã Tân Phú và Tiên Thủy (vùng Châu Thành Bến Tre cũ); phía nam qua sông Cổ Chiên là các xã Cái Nhum và Quới Thiện.

Đất phù sa ngọt, mạng rạch dày (rạch Cái Mơn là trục chính), mực nước ngầm nông — điều kiện tốt cho vườn ươm. Đây là vùng ít bị mặn nhất của Bến Tre cũ, dù những năm hạn nặng mặn vẫn có thể lên tới.

Rạch Cái Mơn đổ ra sông Cổ Chiên là trục giao thông thủy chính của vùng, hai bên là ấp, chợ, nhà thờ; mạng mương liếp chia vườn thành những luống cao, giữa là rãnh nước — kiểu vườn điển hình của miệt vườn sông Tiền.

Lịch sử

Trước 1945, Tân Thiềng là một làng thuộc vùng Chợ Lách của tỉnh Vĩnh Long. Cộng đồng Công giáo Cái Mơn hình thành từ thế kỷ XIX; họ đạo Cái Mơn chính thức thành lập tháng 2/1872 và là một trong những họ đạo lâu đời quan trọng của Giáo phận Vĩnh Long. Thánh tử đạo Philípphê Phan Văn Minh (1815–1853) và Trương Vĩnh Ký (sinh năm 1837 tại Cái Mơn) là hai nhân vật thế kỷ XIX gắn với vùng này.

Sau 1975, các xã Vĩnh Thành, Phú Sơn, Tân Thiềng thuộc huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre. Năm 2009, Nghị định 08/NĐ-CP tách một phần xã Phú Sơn lập xã Phú Mỹ (chuyển về Mỏ Cày Bắc). Nghị quyết 1687/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 hợp nhất toàn bộ ba xã thành xã Vĩnh Thành, thuộc tỉnh Vĩnh Long từ ngày 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Xã có 42.885 người. Điểm riêng của vùng là tỷ lệ giáo dân Công giáo rất cao: tài liệu về huyện Chợ Lách cũ ghi nhà thờ Cái Mơn là nơi sinh hoạt tôn giáo của hơn 90% cư dân xã Vĩnh Thành cũ. Các xã Phú Sơn, Tân Thiềng có thành phần tôn giáo đa dạng hơn. Tài liệu tổng hợp ghi học giả Hoàng Xuân Việt (1928–2014) là người địa phương.

Trung tâm Cái Mơn là thị tứ đông đúc với chợ, trường học, trạm y tế, phục vụ cả vùng phía đông Chợ Lách.

Kinh tế

Nghề ươm và sản xuất cây giống là sinh kế đặc trưng — các vườn ươm Cái Mơn cung cấp giống cây ăn trái, cây công trình, hoa kiểng đi khắp cả nước. Trái cây đặc sản gồm sầu riêng, chôm chôm, măng cụt, bòn bon; ở ấp Bình Tây có giống sầu riêng cơm vàng hạt lép mang thương hiệu "Chín Hóa". Du lịch miệt vườn Cái Mơn khai thác vườn trái cây và cảnh quan rạch nước.

Năm 2009, huyện Chợ Lách phối hợp với Công ty Cổ phần Du lịch Bến Tre khảo sát, lập kế hoạch xây dựng khu sinh thái nghỉ dưỡng kiểu homestay tại xã Vĩnh Thành, cạnh khu nông nghiệp kỹ thuật cao — bước đầu đưa du lịch vào vùng vườn ươm. Nhịp mua bán ở Cái Mơn tăng mạnh vào mùa trái chín (khoảng tháng 5–7) và mùa cây kiểng trước Tết.

Văn hóa – di tích

• Nhà thờ Cái Mơn — trung tâm họ đạo Cái Mơn (lập 1872), có tháp chuông nhiều tầng là điểm nhận diện của vùng; theo tài liệu tổng hợp, tháp cao 56,5 m với sáu quả chuông đúc tại Pháp.
• Nhà bia tưởng niệm Trương Vĩnh Ký — ở nơi sinh của nhà bác học. Mộ ông trước ở Cái Mơn, nay đã cải táng về Chợ Quán (Thành phố Hồ Chí Minh).
• Vườn trái cây Cái Mơn — điểm du lịch miệt vườn.

Nhân vật

Petrus Trương Vĩnh Ký (1837–1898) sinh tại Cái Mơn, nhà ngôn ngữ học, nhà giáo dục, người biết nhiều ngoại ngữ và để lại hơn trăm tác phẩm, người chủ trương tờ Gia Định báo — tờ báo quốc ngữ đầu tiên.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: ấp …, xã Vĩnh Thành, tỉnh Vĩnh Long. Thủ tục hành chính làm tại Trung tâm phục vụ hành chính công đặt ở trụ sở UBND xã Vĩnh Thành cũ, khu trung tâm Cái Mơn. Người dân Phú Sơn và Tân Thiềng cũ nay cùng đến đây.

Bản đồ Xã Vĩnh Thành

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Vĩnh Thành được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1687/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Chợ Lách trước đây

• Xã Chợ Lách 44.316
• Xã Hưng Khánh Trung 27.672
• Xã Phú Phụng 38.495