Xã Vĩnh Trạch

Tổng quan

Vĩnh Trạch là xã nông nghiệp ở góc đông nam vùng Thoại Sơn cũ của tỉnh An Giang, giữa xã Phú Hòa và vùng Thạnh Quới của Cần Thơ. Tên xã là một ví dụ rõ ràng về cách đặt tên ghép của thời Pháp thuộc: năm 1919, hai làng Vĩnh Thuận và Thâm Trạch nhập lại, lấy mỗi làng một chữ.

Xã rộng 57,94 km², dân số 32.397 người, mật độ khoảng 559 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở xã Vĩnh Trạch. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã có 11 ấp: Tây Bình, Trung Bình Nhất, Trung Bình Nhì, Trung Bình Tiến, Vĩnh An, Vĩnh Hiệp, Vĩnh Lợi, Vĩnh Tây, Vĩnh Thành, Vĩnh Thắng, Vĩnh Trung. Trên địa bàn có Trường THPT Vĩnh Trạch.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Vĩnh Trạch; xã Vĩnh Khánh thôi là tên hành chính. Vĩnh Khánh (khánh 慶 = mừng, phúc lành) lập năm 1979 từ một phần xã Vĩnh Chánh – mà Vĩnh Chánh lại là tên một trong chín thôn của tổng Định Phước ghi trong địa bạ An Giang năm 1836. Như vậy cả hai xã hợp thành đều có gốc từ những làng "Vĩnh" thế kỷ XIX.

Tên ghép năm 1919. Theo Wikipedia tiếng Việt, cuối thế kỷ XIX vùng này thuộc ba làng: Vĩnh Chánh (tổng Định Phước), Vĩnh Thuận (tổng Định Thành Hạ) và Thâm Trạch – làng tách ra từ thôn Vọng Thê, thuộc tổng Biên Thành mà năm 1871 người Pháp lập riêng cho các thôn người Khmer. Năm 1912 tổng Biên Thành giải thể, Thâm Trạch và Vĩnh Thuận về tổng Định Phú; đến năm 1919 hai làng này hợp nhất thành làng Vĩnh Trạch. Chữ đầu của Vĩnh Thuận và chữ sau của Thâm Trạch tạo thành tên mới.

Hán Việt: Vĩnh 永 là lâu dài. Trạch thường là 澤 – đầm, chằm nước, nghĩa bóng là ơn trạch, ân huệ thấm khắp. Nếu theo chữ này, Vĩnh Trạch là "ơn trạch lâu dài". Tuy nhiên tư liệu đã tra không có văn bản chữ Hán của tên làng Thâm Trạch, nên chữ 澤 là cách hiểu phổ biến, chưa phải đã xác minh. Từ điển Wiki Ngôn Ngữ có mục "Vĩnh Trạch" ghi là tên xã thuộc huyện Thoại Sơn.

Trùng tên: tỉnh Cà Mau có phường Vĩnh Trạch; khi viết địa chỉ nên ghi kèm tỉnh.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Vĩnh Trạch giáp xã An Châu ở phía bắc, xã Phú Hòa ở phía đông, xã Định Mỹ ở phía tây bắc, xã Thạnh Quới (thành phố Cần Thơ) ở phía nam và đông nam.

Địa hình đồng bằng phù sa thấp, bằng phẳng, thuộc tứ giác Long Xuyên, nhiều kênh rạch; ranh giới cũ giữa Vĩnh Trạch và Vĩnh Chánh năm 1979 được xác định theo lòng rạch Mạc Cần Vện. Khí hậu nhiệt đới gió mùa với mùa mưa – mùa nước nổi khoảng tháng 5 – 11.

Lịch sử

Sau khi Thoại Ngọc Hầu cho đào kênh Thoại Hà (1818), lưu dân dần đến lập thôn xóm; theo Wikipedia, ban đầu dân cư thưa, thôn xóm người Việt và người Khmer xen kẽ nhau quanh núi Sập. Địa bàn Vĩnh Trạch lúc đó thuộc ba thôn Vĩnh Chánh, Vĩnh Thuận, Vọng Thê của huyện Tây Xuyên.

Làng Vĩnh Trạch lập năm 1919 (xem Tên gọi), thuộc tổng Định Phú, quận Châu Thành. Từ năm 1953 tổng Định Phú thuộc quận Núi Sập, năm 1961 là quận Huệ Đức; khi đó vùng Vĩnh Trạch nằm giáp ranh giữa xã Vĩnh Trạch (Huệ Đức) và xã Vĩnh Chánh (Châu Thành). Sau 1975 cả hai xã thuộc huyện Châu Thành (từ 1977).

Quyết định 181-CP ngày 25/4/1979 nhập một phần xã Vĩnh Chánh (theo lòng rạch Mạc Cần Vện) vào Vĩnh Trạch và tách một phần Vĩnh Chánh lập xã Vĩnh Khánh; từ tháng 8/1979 hai xã thuộc huyện Thoại Sơn. Năm 2002 một phần xã Vĩnh Trạch được cắt để lập thị trấn Phú Hòa. Theo Nghị quyết 1654/NQ-UBTVQH15, từ 1/7/2025 xã Vĩnh Trạch gồm toàn bộ xã Vĩnh Trạch và xã Vĩnh Khánh.

Dân cư – xã hội

Dân số 32.397 người, sống chủ yếu dọc kênh rạch và đường liên ấp. Đời sống tín ngưỡng như vùng Thoại Sơn: đình làng, chùa, các điểm sinh hoạt Phật giáo Hòa Hảo. Trường THPT Vĩnh Trạch là một trong bốn trường trung học phổ thông của huyện Thoại Sơn cũ.

Kinh tế

Kinh tế chủ yếu là nông nghiệp lúa nước trên đồng tứ giác Long Xuyên. Ở xã Phú Hòa liền kề, Wikipedia ghi cơ cấu kinh tế gồm trồng lúa, hoa màu, chăn nuôi, giăng câu lưới mùa nước nổi và buôn bán nhỏ; cụm công nghiệp chế biến lúa gạo, cá tra gần nhất nằm ở Phú Hòa.

Văn hóa

Tư liệu đã tra chưa ghi di tích xếp hạng trên địa bàn xã (mục di tích – thắng cảnh của bài Wikipedia về xã còn để trống). Nét đáng nhớ của Vĩnh Trạch nằm ở lịch sử làng: tên xã ghép từ hai làng, trong đó Thâm Trạch từng được xếp vào nhóm thôn người Khmer năm 1871; Wikipedia cũng ghi thời đầu khai khẩn, thôn xóm người Việt và người Khmer xen kẽ nhau quanh núi Sập.

Giao thông

Xã nối với Long Xuyên qua Phú Hòa và với Núi Sập qua các tuyến dọc kênh của vùng Thoại Sơn cũ; Wikipedia ghi Quốc lộ 80 và cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng đi qua huyện cũ. Kênh rạch vẫn là đường chở lúa quan trọng.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, ấp …, xã Vĩnh Trạch, tỉnh An Giang". Cư dân xã Vĩnh Khánh cũ đổi tên xã trên giấy tờ. Thủ tục làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã hoặc qua cổng dịch vụ công.

Bản đồ Xã Vĩnh Trạch

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Vĩnh Trạch được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1654/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Thoại Sơn trước đây

• Xã Định Mỹ 42.328
• Xã Óc Eo 39.481
• Xã Phú Hòa 41.306
• Xã Tây Phú 23.229
• Xã Thoại Sơn 52.588