Xã Đồng Việt

Tổng quan

Đồng Việt là xã duy nhất trong tám đơn vị kế thừa thành phố Bắc Giang cũ còn mang loại hình xã. Xã nằm ở cực đông nam vùng Bắc Giang cũ, nơi các dòng sông lớn hội tụ: theo Wikipedia, sông Lục Nam hợp lưu với sông Thương ở chỗ giáp ranh giữa Đồng Việt, Cẩm Lý và phường Trần Hưng Đạo (Hải Phòng); phía đông xã giáp Hải Phòng với ranh giới là sông Thái Bình. Xã thuộc thành phố Bắc Ninh.

Xã rộng 33,21 km², dân số 26.714 người, mật độ khoảng 804 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở xã Đức Giang cũ. Thôn Nam Sơn của xã Đồng Phúc cũ được Wikipedia ghi là điểm cực nam của tỉnh Bắc Giang trước 2025.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc. Xã mới kế thừa tên xã Đồng Việt; hai tên Đức Giang, Đồng Phúc thôi là tên hành chính.

Một tên ghép năm 1949. Theo Wikipedia, ngày 17/6/1949, Ủy ban kháng chiến hành chính Liên khu 1 ra Quyết định 361PC/2 lập xã Đồng Việt thuộc huyện Yên Dũng trên cơ sở hai xã Đồng Hóa và Việt Hùng — tên mới ghép chữ đầu của mỗi xã: Đồng (Đồng Hóa) + Việt (Việt Hùng).

Phân tích Hán Việt. Theo chữ thông dụng, đồng có thể là 同 (cùng), việt là 越 (Việt, như trong "Việt Nam"). Tuy nhiên, vì Đồng Việt là tên ghép từ hai tên xã, ý nghĩa ghép chữ không nhất thiết là "cùng là người Việt"; nghĩa thật của tên nằm ở việc ghi nhớ hai xã gốc. Đức Giang có đức 德, giang 江 (sông); Đồng Phúc có phúc 福.

Tên khôi phục. Tháng 6/1956, Đồng Việt chia thành Đồng Việt và Việt Tiến; Đức Giang chia thành Tiến Dũng và Đức Sơn. Sau đó, theo Thông tư 5904/CQNT của Bộ Nội vụ, Việt Tiến được trả lại tên lịch sử Đồng Phúc, Đức Sơn thành Đức Giang. Cả nước chỉ có một xã tên Đồng Việt.

Địa lý

Theo Wikipedia, xã giáp thành phố Hải Phòng ở phía đông (ranh giới là sông Thái Bình), phường Cảnh Thụy ở phía tây, phường Phù Lãng ở phía nam, phường Tân An ở phía bắc.

Đây là vùng đồng bằng ven sông. Theo Wikipedia về huyện Yên Dũng, cả ba sông lớn của Bắc Giang cũ — Lục Nam, Thương và Cầu — đều chảy qua huyện và hội tụ ở khu vực Kiếp Bạc. Bài về thành phố Bắc Ninh ghi Thương, Lục Nam là hai trong sáu sông của Lục Đầu Giang.

Lịch sử

Tổng Tư Mại, tổng Cổ Dũng

Cuối thế kỷ XIX, huyện Yên Dũng có các tổng Tư Mại (gồm Tư Mại, Đăng Mại, Cảnh Thụy, Phú Mại, Cổ Pháp, Hành Quán) và Cổ Lũng/Cổ Dũng ở phía nam dãy Nham Biền. Thời Trần, huyện Cổ Dũng có lỵ sở ở làng Cổ Dũng phía nam (Wikipedia); xã Tiến Dũng — tách từ Đức Giang năm 1956, nay thuộc phường Cảnh Thụy — có xóm Huyện, nơi đặt lỵ sở Cổ Dũng thời thuộc Minh.

Tên huyện Yên Dũng, theo Wikipedia dẫn Đại Nam nhất thống chí, hình thành thời Lê khi phần đất Yên Ninh ở phía bắc dãy Nham Biền nhập trở lại với Cổ Dũng ở phía nam. Lỵ sở huyện chuyển qua Như Thiết, Sen Hồ, rồi từ năm 1924 về phố Chợ Neo.

Sau 1945

Năm 1949 lập xã Đồng Việt; tháng 6/1956 chia Đồng Việt, Đức Giang mỗi xã thành hai. Năm 1962, huyện Yên Dũng có 23 xã, trong đó có Đồng Phúc, Đồng Việt, Đức Giang. Từ 1/1/2025, cả huyện Yên Dũng nhập vào thành phố Bắc Giang; ba xã giữ loại hình xã.

Sắp xếp ngày 1/7/2025

Theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15, toàn bộ xã Đức Giang, xã Đồng Phúc và xã Đồng Việt hợp thành xã Đồng Việt; từ 20/9/2026 thuộc thành phố Bắc Ninh (Nghị quyết 39/2026/QH16).

Dân cư – xã hội

Dân số 26.714 người, sống trong các làng của ba xã cũ; thôn Nam Sơn (Đồng Phúc cũ) là điểm cực nam của tỉnh Bắc Giang trước 2025. Theo Wikipedia, huyện Yên Dũng cũ năm 2023 có 176.980 người trên 191,74 km² (923 người/km²). Trường học, trạm y tế của ba xã cũ được giữ lại.

Kinh tế

Kinh tế chủ yếu là nông nghiệp đồng bằng. Về giao thông thủy, bài Wikipedia về thành phố Bắc Giang cũ nhắc tuyến đường sông nối thành phố với Phả Lại, Côn Sơn – Kiếp Bạc, Yên Tử, Hải Phòng.

Văn hóa – di tích

Theo Wikipedia, các di tích lịch sử – văn hóa trên địa bàn gồm:

• Đình Hoàng Phúc: di tích nổi tiếng của vùng Bắc Giang cũ, thờ ba vị thần từ thời vua Đinh Tiên Hoàng, trong đó có Lâm Giang phụ quốc chi thần, Bảo Vũ hộ chi thần.
• Chùa Cổ Pháp — Cổ Pháp là tên một xã cũ của tổng Tư Mại.
• Đình Hạ Long, chùa Linh Quang (chùa Hạ Long).
• Đình Nam Sơn, chùa Quang Sơn.

Phía đông, bên kia sông Thái Bình là địa phận Hải Phòng — vùng Chí Linh cũ có khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc, một bộ phận của Di sản thế giới Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc.

Giao thông

Giao thông thủy là đặc điểm riêng của xã. Theo Wikipedia, khoảng 45 km cuối của sông Lục Nam — từ Chũ tới ngã ba Nhãn — lòng sông rộng, thuận lợi cho tàu thuyền; đoạn sông Thương qua thành phố Bắc Giang cũ dài khoảng 4 km. Ranh giới phía đông của xã là sông Thái Bình.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Đồng Việt, thành phố Bắc Ninh". Cư dân Đức Giang, Đồng Phúc, Đồng Việt cũ đều về trọn xã mới; trụ sở ở Đức Giang cũ.

Bản đồ Xã Đồng Việt

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Đồng Việt được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Bắc Giang trước đây

• Phường Bắc Giang 122.838
• Phường Cảnh Thụy 26.928
• Phường Đa Mai 51.733
• Phường Tân An 37.816
• Phường Tân Tiến 34.321
• Phường Tiền Phong 36.335
• Phường Yên Dũng 44.149