Xuân Cẩm là xã phía nam vùng Hiệp Hòa cũ, bên bờ sông Cầu giáp Hà Nội, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở toàn bộ thị trấn Bắc Lý và bốn xã Hương Lâm, Mai Đình, Châu Minh, Xuân Cẩm của huyện Hiệp Hòa cũ. Xã rộng 54,32 km², dân số 73.763 người.
Tổng quan
Năm 1384, khoa thi tổ chức ở chùa Vạn Phúc núi Tiên Du, Đoàn Xuân Lôi người xã Ba Lỗ, tổng Mai Đình đỗ trạng nguyên – người đầu tiên của Hiệp Hòa đỗ tiến sĩ (Wikipedia tiếng Việt). Đất tổng Mai Đình ấy nay thuộc xã Xuân Cẩm, xã phía nam vùng Hiệp Hòa cũ, trải dọc sông Cầu đối diện vùng Sóc Sơn – Đa Phúc của Hà Nội. Trong xã có di chỉ khảo cổ Đông Lâm (Hương Lâm) khoảng 3.000 năm tuổi và trống đồng Bắc Lý.
Xã rộng 54,32 km², dân số 73.763 người, mật độ khoảng 1.360 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở cũ của thị trấn Bắc Lý. Từ 20/9/2026 xã thuộc thành phố Bắc Ninh trực thuộc trung ương.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên xã mới giữ tên xã Xuân Cẩm cũ, dù trụ sở đặt ở Bắc Lý; bốn tên Bắc Lý, Hương Lâm, Mai Đình, Châu Minh thôi là tên hành chính. Theo Wikipedia tiếng Việt, thời Lê xã Xuân Cẩm có 5 làng: Cẩm Trung, Cẩm Bào, Xuân Biều, Cẩm Xuyên, Cẩm Hoàng – bốn làng mang chữ "Cẩm" và một làng mang chữ "Xuân". Giai đoạn 1930–1945 vùng thuộc tổng Cẩm Bào; ngày 20/12/1945 tổng Cẩm Bào lập thành xã Trung Nghĩa; tháng 10/1954 Trung Nghĩa chia thành hai xã Xuân Cẩm và Mai Trung.
Về chữ. "Xuân Cẩm" thường được hiểu là 春 (mùa xuân) và 錦 (gấm, đẹp như gấm) – "gấm mùa xuân". Vùng này từng nổi tiếng lụa: Wikipedia tiếng Việt ghi "lụa làng Cẩm Xuyên" là đặc sản đã đi vào ca dao. Tuy vậy tư liệu đã tra không ghi chữ Hán gốc của tên xã, nên cách hiểu này chưa được đối chiếu. Từ điển Wiki Ngôn Ngữ có mục Xuân Cẩm, ghi là tên xã thuộc Hiệp Hòa (Bắc Giang) và Thường Xuân (Thanh Hóa).
Trùng tên: trong danh sách hiện hành, Xuân Cẩm chỉ là tên xã này.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, Xuân Cẩm giáp Hiệp Hòa và xã Yên Trung ở phía đông, xã Hợp Thịnh ở phía bắc, xã Tam Giang và Yên Phong ở phía nam, xã Đa Phúc của Hà Nội ở phía tây. Sông Cầu chảy men phía tây và nam; vùng ven sông có bãi bồi phù sa. Đất sét ở Châu Minh có trữ lượng lớn, dùng làm gốm sành (Wikipedia tiếng Việt). Khí hậu nhiệt đới gió mùa Bắc Bộ: mùa khô lạnh từ tháng 11 đến tháng 4, mùa mưa nóng từ tháng 5 đến tháng 10.
Lịch sử
Đất cổ
Theo Wikipedia tiếng Việt, khu di chỉ Đông Lâm (xã Hương Lâm cũ) được khai quật trên 80 m², sâu 1,8 m, phát hiện đồ đá, đồ gốm, đồ đồng và khuôn đúc rìu đồng bằng đá, niên đại khoảng 3.070 năm. Năm 1975, trống đồng Bắc Lý được đào ở khu Gò Mụ, thôn Lý Viên – một trong những di vật cổ nhất của Hiệp Hòa. Thời Nguyễn, tổng Mai Đình gồm các xã Mai Đình, Đông Lâm, Mai Thượng, Mai Hạ, Châu Lỗ, Tiên Sơn, Hương Câu, Hạc Lâm…; tổng Cẩm Bào gồm Cẩm Bào, Trung Trật, Cẩm Xuyên, Cẩm Hoàng, Xuân Biểu, Trung Định, Mai Phong.
Hiện đại
Thời tiền khởi nghĩa, Xuân Cẩm nằm trong vùng An toàn khu II; xã được phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (12/2003). Ngày 1/7/2022 thị trấn Bắc Lý được lập trên toàn bộ xã Bắc Lý. Theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15, toàn bộ thị trấn Bắc Lý và các xã Hương Lâm, Mai Đình, Châu Minh, Xuân Cẩm hợp thành xã Xuân Cẩm từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Dân số 73.763 người, đông thứ hai trong bốn xã kế thừa huyện Hiệp Hòa. Đến năm 2024 xã Xuân Cẩm cũ có 5 thôn: Cẩm Bào, Cẩm Hoàng, Cẩm Trung, Cẩm Xuyên, Xuân Biều. Truyền thống khoa bảng có trạng nguyên Đoàn Xuân Lôi (1384) và đình nguyên Nguyễn Đình Tuân (1901, người làng Sổ). Trường học, trạm y tế kế thừa từ năm đơn vị cũ.
Kinh tế
Theo Wikipedia tiếng Việt, các nghề của vùng gồm: trồng hoa và mộc Cẩm Hoàng; mây tre đan và mộc Cẩm Bào; nghề mộc thôn Cẩm Xuyên; dâu tằm, mộc thôn Mai Thượng và làng nghề mộc Thắng Lợi (Mai Đình cũ). Nghề mây tre, dâu tằm xưa nay đã thu hẹp. Nông nghiệp hai vụ lúa, một vụ màu; vùng Hiệp Hòa cũ có khu công nghiệp Hòa Phú và nhiều cụm công nghiệp.
Văn hóa – di tích
- Lăng họ Ngô (lăng đá) – thế kỷ XVIII, do tướng công Ngô Đình Hoành cho xây, chủ yếu bằng đá ong; di tích được xếp hạng.
- Đình cổ Xuân Biều, chùa Xuân Biều; lăng Bầu.
- Lễ hội bơi chải làng Tiếu Mai (11–12 tháng Ba, năm năm một lần); hội làng Mai Thượng (mồng 1–2 tháng Hai); hội Châu Lỗ, Mai Đình (mồng 2–3 tháng Hai).
- Di tích An toàn khu thời chống Pháp.
Giao thông
Tỉnh lộ 295 (Đông Xuyên – Thắng) đi qua; cầu Mai Đình – Đông Xuyên vượt sông Cầu đã hoàn thành, nối Xuân Cẩm với vùng Yên Phong (Wikipedia tiếng Việt). Đường thuỷ sông Cầu nối lên Thái Nguyên, xuôi về Đáp Cầu, Phả Lại.
Nhân vật
Theo Wikipedia tiếng Việt: trạng nguyên Đoàn Xuân Lôi (1384); đình nguyên Nguyễn Đình Tuân (1867–1941); quận công La Quý Hầu (La Đoan Trực, sinh 1688 ở làng Cẩm Xuyên, an táng ở lăng Dinh Hương); nhà giáo, đại biểu Quốc hội Nghiêm Chưởng Châu (1929–2005).
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: "…, xã Xuân Cẩm, thành phố Bắc Ninh". Cư dân thị trấn Bắc Lý và các xã Hương Lâm, Mai Đình, Châu Minh, Xuân Cẩm cũ chuyển trọn sang xã mới.
Bản đồ Xã Xuân Cẩm
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Xuân Cẩm được lập từ 5 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Hương Lâm | Huyện Hiệp Hòa | Tỉnh Bắc Giang | toàn bộ |
| Xã Mai Đình | Huyện Hiệp Hòa | Tỉnh Bắc Giang | toàn bộ |
| Xã Châu Minh | Huyện Hiệp Hòa | Tỉnh Bắc Giang | toàn bộ |
| Xã Xuân Cẩm | Huyện Hiệp Hòa | Tỉnh Bắc Giang | toàn bộ |
| Thị trấn Bắc Lý | Huyện Hiệp Hòa | Tỉnh Bắc Giang | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Xuân Cẩm gồm những đơn vị cũ nào?
Toàn bộ thị trấn Bắc Lý và bốn xã Hương Lâm, Mai Đình, Châu Minh, Xuân Cẩm của huyện Hiệp Hòa cũ (Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15).
Tên Xuân Cẩm có nghĩa là gì?
Thường hiểu là 春錦 – gấm mùa xuân; xã có các làng mang chữ Cẩm (Cẩm Bào, Cẩm Xuyên, Cẩm Hoàng, Cẩm Trung). Chưa có văn bản Hán gốc để đối chiếu.
Trạng nguyên Đoàn Xuân Lôi quê ở đâu?
Xã Ba Lỗ, tổng Mai Đình, huyện Hiệp Hòa (nay là làng Trâu Lỗ/làng Sổ), thuộc vùng xã Xuân Cẩm ngày nay; ông đỗ trạng nguyên năm 1384.
Diện tích, dân số xã Xuân Cẩm?
54,32 km², 73.763 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Hiệp Hòa trước đây
- Xã Hiệp Hòa 90.443
- Xã Hoàng Vân 52.899
- Xã Hợp Thịnh 71.714
← Toàn bộ 99 xã, phường của Bắc Ninh Tra tên xã cũ → mới