Hùng Sơn là xã biên giới thuộc Thành phố Đà Nẵng, thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở toàn bộ bốn xã A Xan, Ch'ơm, Ga Ri và Tr'Hy của huyện Tây Giang (tỉnh Quảng Nam cũ). Xã rộng 287,95 km², dân số 7.958 người, phần lớn là người Cơ Tu.
Tổng quan
Xã Hùng Sơn nằm ở rìa tây xa nhất của Thành phố Đà Nẵng, trên sườn đông dãy Trường Sơn, nơi đường Hồ Chí Minh đi sát đường biên giới với Lào. Xã được lập ngày 1/7/2025 bằng cách gộp trọn bốn xã biên giới phía tây của huyện Tây Giang cũ: A Xan, Ch'ơm, Ga Ri và Tr'Hy.
Theo phiếu dữ liệu sắp xếp, xã rộng 287,95 km², dân số 7.958 người, mật độ chỉ khoảng 28 người/km² – thuộc nhóm thưa dân nhất thành phố. Trụ sở Ủy ban nhân dân xã đặt tại thôn Arâng. Hai dấu hiệu nhận diện rõ nhất của Hùng Sơn là quần thể rừng pơ mu cổ thụ được công nhận Cây di sản Việt Nam và cửa khẩu phụ Tây Giang – Kà Lừm thông sang Lào.
Tên gọi và ý nghĩa
Khác với hai xã cùng vùng là Avương (giữ tên một xã cũ) và Tây Giang (giữ tên huyện cũ), Hùng Sơn là một tên hoàn toàn mới: không xã cũ nào trong bốn xã hợp thành mang tên này, và tên cũng không ghép từ âm tiết nào của A Xan, Ch'ơm, Ga Ri hay Tr'Hy – vốn đều là tên gốc tiếng Cơ Tu. Theo phương án báo chí đưa tin tháng 4/2025, huyện Tây Giang lúc đầu dự kiến chia thành sáu xã mang tên Avương, Tây Giang, Lăng, Tr'hy, Axan, Ch'ơm; khi tỉnh Quảng Nam quyết định giảm thêm số đơn vị cấp xã, bốn xã phía tây được gộp làm một và mang tên Hùng Sơn. Chưa tìm thấy văn bản chính thức nào giải thích lý do chọn tên này.
Về mặt chữ, đây là tên Hán Việt hai âm tiết. Hùng thường ứng với chữ 雄 – nghĩa gốc là con trống, con đực, mở rộng ra là mạnh mẽ, oai hùng, kẻ anh hùng; âm này còn có chữ 熊 (con gấu) nhưng chữ đó hầu như không dùng trong địa danh. Sơn là 山, núi. Ghép lại, tên thường được hiểu là "núi hùng vĩ" hoặc "núi hùng mạnh" – một cách đọc khớp với địa hình toàn núi cao của xã, nhưng đó là nghĩa của mặt chữ, không phải lời giải thích chính thức của cơ quan đặt tên.
Các tên xã cũ vẫn còn trong đời sống: sau khi sắp xếp lại thôn năm 2026, xã có các thôn mang tên Ch'ơm, Gari, Axan, Tr'hy, nên địa danh Cơ Tu cũ không mất đi mà chuyển xuống cấp thôn. Trên toàn quốc hiện chỉ có một xã tên Hùng Sơn sau sắp xếp; trước năm 2025 nhiều tỉnh từng có xã Hùng Sơn (như ở huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang cũ), nên khi đọc tài liệu cũ cần xem kèm tên tỉnh để khỏi nhầm.
Địa lý
Hùng Sơn là vùng núi cao biên giới. Theo mô tả địa giới trên Wikipedia tiếng Việt, xã giáp nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào ở phía tây và phía bắc, giáp xã Tây Giang ở phía đông và xã La Êê (vùng Nam Giang cũ) ở phía nam. Trong huyện Tây Giang cũ, các xã A Xan, Ch'ơm, Ga Ri và Tr'Hy đều là xã có đường biên giới với Lào.
Địa hình chia cắt mạnh bởi các dãy núi và khe suối đầu nguồn thuộc hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn. Rừng tự nhiên còn che phủ phần lớn diện tích, trong đó có các khu rừng nguyên sinh và quần thể pơ mu (Fokienia hodginsii) mọc trên các đỉnh núi cao. Khí hậu mang đặc điểm vùng núi phía tây Đà Nẵng – Quảng Nam: mát hơn hẳn đồng bằng, mưa nhiều vào khoảng tháng 9 đến tháng 12, mùa đông có sương mù dày; mùa mưa thường gây sạt lở trên các tuyến đường núi.
Lịch sử
Thuộc huyện Hiên
Sau năm 1976, vùng này thuộc huyện Hiên, tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng, khi đó gồm hai xã Ch'ơm và Tr'Hy. Những thay đổi tiếp theo:
- ngày 29/8/1994: chia xã Tr'Hy thành hai xã A Xan và Tr'Hy;
- ngày 6/11/1996: tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng tách đôi, huyện Hiên thuộc tỉnh Quảng Nam;
- ngày 16/8/1999: thành lập xã Ga Ri trên cơ sở 4.703 ha diện tích tự nhiên và 1.004 người của xã Ch'ơm;
- ngày 20/6/2003: huyện Hiên chia thành Đông Giang và Tây Giang; bốn xã A Xan, Ch'ơm, Ga Ri, Tr'Hy thuộc huyện Tây Giang.
Trong kháng chiến, vùng núi Tây Giang nằm trên các tuyến hành lang của đường Trường Sơn. Năm 2018, các xã sắp xếp lại thôn: lập mới các thôn Abaanh I (Tr'hy), Ariing, Ki'nonh (Axan), Pứt (Gari), Cha'lăng (Ch'ơm) và đổi tên một loạt thôn để chuẩn hóa chính tả tên Cơ Tu.
Sắp xếp năm 2025
Theo Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của các xã Ch'ơm, Gari, Tr'hy và Axan được sắp xếp thành xã Hùng Sơn, có hiệu lực từ 1/7/2025, cùng lúc tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng hợp nhất thành Thành phố Đà Nẵng. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã lúc đầu có 24 thôn, đến tháng 6/2026 được tổ chức lại thành 12 thôn: Abanh, Arâng, Arooi, Atu, Axan, Cha'nốc, Ch'ơm, Dầm, Gari, Glao, Ki'nonh và Tr'hy.
Dân cư – xã hội
Với 7.958 người trên gần 288 km², dân cư Hùng Sơn sống thành các làng nhỏ dọc thung lũng, ven suối và dọc đường Hồ Chí Minh. Huyện Tây Giang cũ có khoảng 95% dân số là người Cơ Tu, và bốn xã biên giới phía tây là vùng cư trú tập trung của dân tộc này. Một số khu dân cư được bố trí lại theo kiểu làng mới dọc đường Hồ Chí Minh.
Làng Cơ Tu truyền thống tổ chức quanh nhà gươl – nhà sinh hoạt cộng đồng, nơi già làng điều hành việc chung và tổ chức lễ. Luật tục giữ vai trò lớn trong quản lý cộng đồng, đặc biệt là luật tục về rừng. Trường học, trạm y tế và các thiết chế văn hóa của xã kế thừa từ bốn xã cũ; đây cũng là địa bàn có lực lượng biên phòng đóng quân gắn với tuyến biên giới Việt – Lào.
Kinh tế
Kinh tế chủ yếu là nông – lâm nghiệp vùng cao: lúa nước ở các thung lũng, lúa rẫy, ngô, chăn nuôi gia súc, cùng trồng và giữ rừng. Báo chí năm 2025 nêu các sản vật của xã gồm đảng sâm, ba kích, chè dây, quế và các món ăn, thức uống chế biến từ dược liệu. Nhiều hộ tham gia nhận khoán bảo vệ rừng.
Du lịch cộng đồng là hướng đi mới. Làng Cha'nốc (120 hộ, 509 nhân khẩu người Cơ Tu, theo số liệu báo chí tháng 8/2025) phát triển du lịch cộng đồng cùng một hợp tác xã dược liệu – du lịch. Cửa khẩu phụ Tây Giang – Kà Lừm là điểm giao thương với các bản bên Lào.
Văn hóa – di tích
- Rừng pơ mu di sản: năm 2016, 725 cây pơ mu ở đây được công nhận là Cây di sản Việt Nam. Người Cơ Tu coi pơ mu là "cây thần"; một số cây cổ thụ được đặt tên riêng theo dáng như "cây voi", "cây hổ", "cây lưng rồng". Xâm hại, chặt phá rừng pơ mu là điều cấm kỵ tuyệt đối trong luật tục.
- Lễ khai năm tạ ơn rừng: trước đây do huyện Tây Giang tổ chức; tháng 4/2026 lần đầu do xã Hùng Sơn đứng ra tổ chức ngay trong rừng pơ mu. Dân làng phát quang lối vào rừng, cam kết không chặt cây cổ thụ; già làng dâng gà, lợn, cơm lam, rượu cần; phần hội có cồng chiêng và điệu múa tung tung da dá.
- Các lễ của cộng đồng như mừng lúa mới, dựng cây nêu được phục dựng trong những năm gần đây.
- Nhà gươl, nghề dệt thổ cẩm và đan lát là những nét văn hóa vật chất tiêu biểu của người Cơ Tu vùng Tây Giang.
Giao thông
Trục chính qua xã là đường Hồ Chí Minh, nối Hùng Sơn với trung tâm xã Tây Giang ở phía đông. Từ đây có đường ra cửa khẩu phụ Tây Giang – Kà Lừm. Mùa mưa bão các tuyến đường núi thường bị sạt lở, chia cắt.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: thôn …, xã Hùng Sơn, Thành phố Đà Nẵng. Giấy tờ cũ ghi xã A Xan, Ch'ơm, Ga Ri hoặc Tr'Hy, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đều thuộc xã này. Thủ tục hành chính làm tại Ủy ban nhân dân xã (trụ sở ở thôn Arâng) theo mô hình chính quyền hai cấp.
Bản đồ Xã Hùng Sơn
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Hùng Sơn được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
Hỏi đáp nhanh
Xã Hùng Sơn gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ bốn xã A Xan, Ch'ơm, Ga Ri và Tr'Hy của huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cũ, theo Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15, hiệu lực từ 1/7/2025.
Tên Hùng Sơn có nghĩa là gì?
Hùng 雄 là mạnh mẽ, oai hùng; Sơn 山 là núi – mặt chữ thường hiểu là núi hùng vĩ. Đây là tên mới đặt năm 2025, không trùng tên xã cũ nào; chưa thấy văn bản chính thức giải thích lý do chọn tên.
Rừng pơ mu ở Hùng Sơn được công nhận gì?
Năm 2016, 725 cây pơ mu được công nhận là Cây di sản Việt Nam. Từ năm 2026 xã tổ chức lễ khai năm tạ ơn rừng ngay tại khu rừng này.
Hùng Sơn có giáp nước Lào không?
Có. Xã giáp Lào ở phía tây và phía bắc; trên địa bàn có cửa khẩu phụ Tây Giang – Kà Lừm.
Diện tích và dân số xã Hùng Sơn là bao nhiêu?
287,95 km² và 7.958 người, mật độ khoảng 28 người/km².
Cùng Huyện Tây Giang trước đây
- Xã Avương 5.463
- Xã Tây Giang 8.629
← Toàn bộ 94 xã, phường của Đà Nẵng Tra tên xã cũ → mới