Tây Giang là xã miền núi biên giới thuộc Thành phố Đà Nẵng, thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở toàn bộ các xã A Tiêng, Dang, A Nông và Lăng của huyện Tây Giang (tỉnh Quảng Nam cũ). Xã rộng 400,45 km², dân số 8.629 người.
Tổng quan
Trung tâm huyện Tây Giang cũ ở A Tiêng nay là lõi của xã Tây Giang – xã giữ lại tên của cả huyện sau khi cấp huyện chấm dứt hoạt động ngày 1/7/2025. Xã gộp trọn bốn xã A Tiêng, Dang, A Nông và Lăng, nằm ở phía tây Thành phố Đà Nẵng, trên vùng thượng nguồn sông A Vương.
Theo phiếu dữ liệu sắp xếp, xã rộng 400,45 km² – rộng nhất trong ba xã của vùng Tây Giang cũ – với 8.629 người, mật độ khoảng 22 người/km². Trụ sở xã đặt tại thôn Agrồng. Dân cư phần lớn là người Cơ Tu; vùng Lăng – A Tiêng được biết đến với làng du lịch cộng đồng Pơ'ning và cây dược liệu ba kích tím.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên xã kế thừa tên huyện Tây Giang, đơn vị cấp huyện tồn tại từ ngày 20/6/2003 đến 30/6/2025. Khi đó huyện Hiên cũ được chia làm hai: nửa phía đông thành huyện Đông Giang, nửa phía tây sát biên giới Lào thành huyện Tây Giang. Cặp tên Đông – Tây đặt theo vị trí của hai huyện mới, còn chữ Giang lặp lại ở cả hai; không thấy văn bản nào giải thích chữ "Giang" chỉ con sông cụ thể nào. Năm 2025, xã chứa trung tâm huyện lỵ cũ (A Tiêng) được chọn mang tên huyện, giữ cho địa danh Tây Giang tiếp tục tồn tại ở cấp xã.
Về chữ Hán, Tây là 西 – phương tây; Giang là 江 – sông lớn. Mặt chữ "Tây Giang" là "sông phía tây". Đây là một tên mang nghĩa vị trí, do Nhà nước đặt năm 2003, không phải tên làng hay tên tổng có từ thời phong kiến.
Bốn xã hợp thành đều mang tên gốc tiếng Cơ Tu: A Tiêng (Atiêng), Dang, A Nông (Anông), Lăng. Chưa tìm được nguồn đáng tin giải thích nghĩa các tên này nên không nêu ở đây. Sau khi sắp xếp lại thôn năm 2026, các tên Anông, Dang, Lăng được giữ làm tên thôn. Trên cả nước trước năm 2025 còn có xã Tây Giang ở huyện Tây Sơn (Bình Định) và huyện Tiền Hải (Thái Bình), nay đều đã nhập vào xã khác; hiện chỉ còn xã Tây Giang của Đà Nẵng.
Địa lý
Theo mô tả trên Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Avương ở phía bắc; phía đông giáp xã Đông Giang và Bến Hiên; phía tây giáp xã Hùng Sơn và nước Lào; phía nam giáp các xã La Êê, Nam Giang và Bến Giằng.
Đây là vùng núi trung bình và cao của sườn đông Trường Sơn. Sông A Vương – phụ lưu của sông Bung trong hệ thống sông Thu Bồn – bắt nguồn trên địa bàn xã, chảy về hướng đông bắc sang Avương rồi vòng xuống Đông Giang, Bến Hiên. Hồ chứa của thủy điện A Vương nằm trên vùng đất Tây Giang và Bến Hiên. Rừng che phủ phần lớn diện tích; khí hậu vùng núi mát, mưa tập trung vào cuối năm.
Lịch sử
Từ huyện Hiên đến huyện Tây Giang
Sau năm 1976, ba xã A Tiêng, Dang và Lăng thuộc huyện Hiên, tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng. Từ năm 1996, huyện Hiên thuộc tỉnh Quảng Nam. Ngày 16/8/1999, xã A Nông được lập trên cơ sở 5.164 ha diện tích tự nhiên và 853 người của xã A Tiêng.
Ngày 20/6/2003, huyện Hiên chia thành hai huyện Đông Giang và Tây Giang. Huyện Tây Giang lúc thành lập có 90.120 ha và 13.405 nhân khẩu, gồm 10 xã; A Tiêng là huyện lỵ. Theo Wikipedia tiếng Việt, ngày 11/12/2019 trung tâm xã A Tiêng được công nhận là đô thị loại V. Năm 2018, các xã sắp xếp lại thôn: lập mới thôn Z'rượt (Anông), Achiing, Tr'lêê (Atiêng), Axur (Dang), Aró và Nal (Lăng), đổi tên một số thôn như Tàvàng thành Ta Vang, R'bướp thành Ra'bhượp.
Sắp xếp năm 2025
Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ các xã Atiêng, Dang, Anông và Lăng thành xã Tây Giang, có hiệu lực từ 1/7/2025. Địa bàn huyện Tây Giang cũ nay ứng với ba xã: Tây Giang, Hùng Sơn và Avương. Theo Wikipedia, xã lúc đầu có 23 thôn, đến tháng 6/2026 tổ chức lại còn 14 thôn: Aching, Ađâu, Agrồng, Ahu, Anông, Aró, Chavi, Dang, Lăng, Nal, Rabhượp, Trlêê, Tưr và Zlao.
Dân cư – xã hội
Xã có 8.629 người. Trên toàn huyện Tây Giang cũ, người Cơ Tu chiếm khoảng 95% dân số, và đây là vùng cư trú truyền thống của nhóm Cơ Tu vùng cao. Dân cư sống theo làng, nhiều làng nằm ven suối, ven đường liên xã; khu trung tâm A Tiêng tập trung các cơ quan, trường học và dịch vụ của vùng.
Thiết chế làng Cơ Tu vẫn giữ vai trò rõ rệt: nhà gươl ở trung tâm làng, già làng điều hành lễ nghi và hòa giải theo luật tục. Hệ thống trường lớp và trạm y tế của bốn xã cũ được giữ lại phục vụ dân cư các thôn; trung tâm cũ của huyện ở A Tiêng có các cơ sở giáo dục, y tế phục vụ cả vùng.
Kinh tế
Nông – lâm nghiệp là nền tảng: lúa nước, lúa rẫy, ngô, chăn nuôi, trồng và bảo vệ rừng. Cây dược liệu nổi bật nhất là ba kích tím: báo chí cho biết vùng Lăng và A Tiêng cũ là nơi trồng tập trung, và sau sắp xếp xã Tây Giang được ví như "thủ phủ" ba kích của Đà Nẵng; một hợp tác xã ở xã Lăng cũ có sản phẩm cao ba kích đạt chuẩn OCOP 4 sao.
Thủy điện A Vương (210 MW, hoàn thành năm 2008) có hồ chứa trên vùng đất Tây Giang – Bến Hiên. Du lịch cộng đồng ở làng Pơ'ning và các thôn Cơ Tu khác là sinh kế mới, gắn với trình diễn văn hóa, ẩm thực và sản phẩm thủ công.
Văn hóa – di tích
- Làng Pơ'ning (xã Lăng cũ): làng văn hóa – du lịch cộng đồng của người Cơ Tu, quê của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Clâu Nâm.
- Ngày hội văn hóa Cơ Tu lần thứ 1 do Ủy ban nhân dân xã Tây Giang tổ chức từ 6 đến 8/8/2026 với chủ đề "Tây Giang ngày mới – Giai điệu ngày mùa", 14 đội và hơn 550 nghệ nhân, diễn viên; có tái hiện lễ mừng lúa mới, múa tung tung – da dá, nói lý – hát lý, thi ẩm thực, trình diễn nghề thủ công.
- Nhà gươl, cồng chiêng, dệt thổ cẩm, rượu tà vạt là những nét văn hóa thường gặp của người Cơ Tu vùng Tây Giang.
Nhân vật
Clâu Nâm (Cơlâu Nâm, 1930–2018), người Cơ Tu, sinh tại làng Pơr'ning, xã Lăng. Ông tham gia cách mạng từ năm 16 tuổi, chỉ huy nhiều trận đánh trên tuyến đường Trường Sơn, từng làm Huyện đội trưởng Đông Giang, Huyện đội phó Tây Giang; về hưu với quân hàm đại úy và làm già làng Pơ'rning. Ngày 28/5/2010 ông được phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: thôn …, xã Tây Giang, Thành phố Đà Nẵng. Lưu ý không nhầm với "huyện Tây Giang" cũ: giấy tờ ghi xã A Tiêng, Dang, A Nông, Lăng thuộc xã Tây Giang mới; còn các xã A Xan, Ch'ơm, Ga Ri, Tr'Hy nay thuộc Hùng Sơn, A Vương và Bha Lêê nay thuộc Avương.
Bản đồ Xã Tây Giang
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tây Giang được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Dang | Huyện Tây Giang | Tỉnh Quảng Nam | toàn bộ |
| Xã A Nông | Huyện Tây Giang | Tỉnh Quảng Nam | toàn bộ |
| Xã Lăng | Huyện Tây Giang | Tỉnh Quảng Nam | toàn bộ |
| Xã A Tiêng | Huyện Tây Giang | Tỉnh Quảng Nam | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tây Giang gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ bốn xã A Tiêng, Dang, A Nông và Lăng của huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cũ (Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15, hiệu lực 1/7/2025).
Tên Tây Giang có nghĩa là gì?
Tây 西 là phía tây, Giang 江 là sông – mặt chữ là "sông phía tây". Tên kế thừa huyện Tây Giang lập năm 2003 từ nửa phía tây huyện Hiên.
Xã Tây Giang có phải là huyện Tây Giang cũ không?
Không trọn. Xã chỉ gồm bốn trong mười xã của huyện cũ; phần còn lại thuộc hai xã Hùng Sơn và Avương.
Đặc sản của xã Tây Giang là gì?
Nổi bật là ba kích tím, trồng nhiều ở vùng Lăng, A Tiêng cũ; có sản phẩm cao ba kích đạt OCOP 4 sao.
Diện tích, dân số xã Tây Giang là bao nhiêu?
400,45 km² và 8.629 người.
Cùng Huyện Tây Giang trước đây
- Xã Avương 5.463
- Xã Hùng Sơn 7.958
← Toàn bộ 94 xã, phường của Đà Nẵng Tra tên xã cũ → mới