Xã Krông Ana

Tổng quan

Krông Ana là xã ở phía nam tỉnh Đắk Lắk, kế thừa thị trấn Buôn Trấp – huyện lỵ của huyện Krông Ana (văn bản sắp xếp ghi Krông A Na) – cùng hai xã lúa ven sông là Bình Hòa và Quảng Điền. Đây là vùng đồng bằng phù sa hiếm hoi của cao nguyên Đắk Lắk, nằm trên bờ sông Krông Ana trước khi sông hợp với Krông Nô thành Srêpốk.

Xã rộng 107,23 km², dân số 48.491 người, mật độ khoảng 452 người/km² – đông đúc nhất trong ba xã kế thừa huyện Krông Ana. Trụ sở xã dùng khu trụ sở Huyện ủy, HĐND và UBND huyện cũ.

Buôn Trấp được Bộ Xây dựng công nhận là đô thị loại IV ngày 30/12/2014 (Quyết định 1580/QĐ-BXD); từ 1/7/2025 vùng đô thị này thuộc một xã. Sau sắp xếp thôn, buôn tháng 6/2026, xã có 22 đơn vị dân cư: 19 thôn và 3 buôn Ê Đê là Trấp, Êcăm, Rung.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc. Wikipedia tiếng Việt ghi rõ: tên xã kế thừa từ huyện Krông Ana trước đây, chứ không lấy tên đơn vị hợp thành nào (Buôn Trấp, Bình Hòa, Quảng Điền). Tên huyện lại được đặt theo tên sông Krông Ana, một trong hai phụ lưu hợp thành sông Srêpốk.

Nghĩa. Tên chính thức của sông là Ea Krông Ana, có nghĩa là "sông mẹ" hoặc "sông cái". Nó đi cặp với sông Krông Nô (Ea Krông Knô) – "sông cha", "sông đực". Yếu tố ea đứng đầu theo chú thích của Wikipedia là "nước, sông, suối" trong tiếng một số dân tộc Tây Nguyên. Các âm "krông" và "ana" không có chữ Hán Việt – đây là tên Ê Đê ghi theo âm.

Chữ viết. Có hai dạng: Krông Ana (dạng dùng trong tên xã và phần lớn văn bản) và Krông A Na (dạng tách âm trong một số danh mục, như phiếu sắp xếp ghi "Huyện Krông A Na"). Hai dạng chỉ một tên.

Tên Buôn Trấp. Tên thị trấn cũ lấy từ buôn Trấp – một trong ba buôn Ê Đê có từ trước năm 1975 ở vùng này, nằm sát bờ sông. Buôn Trấp vẫn còn là một buôn của xã. Buôn là đơn vị làng của người Ê Đê; nghĩa của "Trấp" chưa có nguồn giải thích.

Trùng tên. Không có đơn vị cấp xã nào khác tên Krông Ana.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Ea Na ở phía bắc; Nam Ka và Đắk Liêng ở phía nam; Dur Kmăl ở phía đông; phía tây giáp tỉnh Lâm Đồng.

Sông Krông Ana là trục địa lý của xã. Theo Wikipedia, sông dài 215 km (dòng chính), lưu vực 3.960 km², dòng chảy hiền hòa, không ghềnh thác; đoạn hạ lưu Lắk – Buôn Trấp có độ dốc chỉ khoảng 0,25%, sông gấp khúc, gây lũ hằng năm trên diện rộng nhưng cũng bồi phù sa tạo nên những cánh đồng màu mỡ ven sông. Qua khỏi vùng này, Krông Ana hợp với Krông Nô thành sông Srêpốk.

Xã cũ Bình Hòa có phần diện tích thuộc khu bảo tồn thiên nhiên Nam Kar. Trong khu dân cư Buôn Trấp có hồ Sen, nơi những người lập thôn Đạt Lý đến định cư.

Lịch sử

Ba buôn bên sông

Trước năm 1975 vùng này thuộc thị xã Buôn Ma Thuột và chỉ có ba buôn Ê Đê: buôn Trấp nằm sát bờ sông, buôn Ê Căm và buôn Rung ở gần nhau. Ngày 5/3/1977, Quyết định 14/TC của Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Đắk Lắk lập ba xã mới của thị xã: Ea Bông, Ea Na và Quảng Điền; vùng Buôn Trấp thuộc xã Ea Bông.

Thời huyện Krông Ana

Ngày 19/9/1981, Quyết định 75-HĐBT lập huyện Krông Ana, tách các xã của thị xã Buôn Ma Thuột và huyện Krông Pắc. Ngày 6/3/1984, Quyết định 35-HĐBT chia xã Ea Bông thành xã Ea Bông, xã Dur Kmăl và thị trấn Buôn Trấp; đồng thời chia xã Quảng Điền thành Quảng Điền và Bình Hòa. Năm 2007, phần phía bắc của huyện được tách lập huyện Cư Kuin (Nghị định 137/2007/NĐ-CP); Krông Ana còn thị trấn Buôn Trấp và 7 xã cho tới năm 2025.

Những thôn của người đến sau

Wikipedia ghi lại quá trình lập thôn ở Buôn Trấp: người Mường từ khu Hòa Bình (xã Hòa Thắng, thị xã Buôn Ma Thuột) đến ven sông làm lúa nước, lập thôn Phú Đức; người gốc Huế từ vùng Đạt Lý đến gần bờ hồ Sen, lập thôn Đạt Lý; người từ Thái Bình lập thôn Quỳnh Tân. Từ các hợp tác xã Quỳnh Tân, Đạt Lý, Thống Nhất và các tập đoàn sản xuất, dân cư các tỉnh Thừa Thiên Huế, Thái Bình, Quảng Nam tụ lại, rồi tách thành nhiều thôn mới.

Năm 2025

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ thị trấn Buôn Trấp, xã Bình Hòa và xã Quảng Điền thành xã Krông Ana, hiệu lực từ 1/7/2025.

Dân cư và xã hội

Xã có 48.491 người. Theo Wikipedia, ở vùng Buôn Trấp người Kinh chiếm khoảng 80%, còn lại là các dân tộc bản địa (Ê Đê, Gia Rai…) và các dân tộc từ miền núi phía Bắc (Mường, Tày, Nùng…), tổng cộng 11 dân tộc. Ba buôn Ê Đê đều có nhà sinh hoạt cộng đồng. Các tôn giáo có mặt gồm Phật giáo, Công giáo, Tin Lành.

Tên các thôn ghi dấu quê gốc và đơn vị cũ: Quỳnh Tân, Đạt Lý, Phú Đức gắn với các nhóm di dân kể trên; các thôn đánh số kèm tên xã cũ (1 Quảng Điền, 4 Bình Hòa…) cho biết thôn ấy thuộc xã nào trước 2025.

Là huyện lỵ cũ và đô thị loại IV, khu Buôn Trấp kế thừa các cơ sở giáo dục, y tế từng phục vụ cả huyện.

Kinh tế

Krông Ana là vùng lúa nước quan trọng của Đắk Lắk. Theo Wikipedia, sông Krông Ana có ảnh hưởng đáng kể đến sản xuất nông nghiệp của tỉnh, nhất là cây lúa; phù sa của những trận lũ hằng năm tạo nên các cánh đồng ven sông ở Bình Hòa, Quảng Điền. Trên đất cao hơn là cà phê và cây công nghiệp.

Khu Buôn Trấp là trung tâm thương mại – dịch vụ của vùng huyện Krông Ana cũ. Lũ ven sông là mối lo thường trực của các thôn ven bờ trong mùa mưa.

Văn hóa

Ba buôn Trấp, Êcăm, Rung giữ văn hóa Ê Đê với nhà sinh hoạt cộng đồng của buôn – theo Wikipedia, nhà của buôn Ê Căm rộng 60 m². Bên cạnh đó là văn hóa của cộng đồng di dân: người gốc Huế ở Đạt Lý, người Thái Bình ở Quỳnh Tân, người Mường ở Phú Đức – mỗi nhóm mang theo phong tục quê gốc. Phật giáo, Công giáo và Tin Lành cùng có tín đồ trong xã.

Bản đồ Xã Krông Ana

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Krông Ana được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Krông A Na trước đây

• Xã Dur Kmăl 12.594
• Xã Ea Na 42.164