Xã Nam Ka

Tổng quan

Nam Ka là xã ở góc tây nam vùng huyện Lắk cũ, tỉnh Đắk Lắk, giáp tỉnh Lâm Đồng qua dòng Krông Nô. Hầu hết đất đai là rừng của khu bảo tồn thiên nhiên Nam Kar – khu rừng đặc dụng mang chính tên xã – cùng hệ hồ tự nhiên Ea R'Bin, Ea Tyr, Ea Boune.

Xã rộng 172,86 km² nhưng chỉ có 6.424 người, mật độ khoảng 37 người/km². Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND xã Ea R'bin cũ. Theo Wikipedia tiếng Việt, sau đề án sắp xếp tháng 6/2026 xã chỉ còn 5 buôn: Ea R'bin, Krái, Lách Ló, Plao Siêng và Tu Sria – không có thôn.

Nam Ka có một lịch sử hành chính ít gặp: từng rời huyện Lắk sang huyện Krông Nô năm 1987, rồi quay về Lắk năm 2004 khi tỉnh Đắk Nông được tách ra. Trên đoạn sông Krông Nô qua xã có thủy điện Buôn Tua Srah.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc. Xã mới giữ tên xã Nam Ka – xã gốc mà xã Ea R'bin được tách ra từ năm 1992. Tên Ea R'bin không mất hẳn: sau sắp xếp năm 2026 nó là tên một buôn của xã, và còn là tên hồ Ea R'Bin trong khu bảo tồn.

Không phải chữ "Nam" Hán Việt. Âm nam trùng với chữ Hán 南 (phương nam), và xã quả nằm ở phía nam huyện Lắk cũ, nên rất dễ đọc nhầm "Nam Ka" thành "phía nam" + "Ka". Nhưng âm "ka" không có chữ Hán Việt, và trên các tài liệu về rừng đặc dụng tên được viết Nam Kar – khu bảo tồn thiên nhiên Nam Kar, đỉnh Chư Nam Kar (1.294 m), điểm cao nhất của khu bảo tồn. Chữ Chư (Čư) trong tiếng Ê Đê là "núi", theo Wikipedia. Như vậy "Nam Kar" là một tên bản địa được ghi âm, chữ "Nam" ở đây không phải 南.

Tư liệu đã tra chưa giải thích nghĩa của "Nam Kar" và cũng không cho biết tên đỉnh núi hay tên xã có trước; vì vậy nghĩa được ghi là chưa thống nhất.

Chữ viết. Thường gặp hai dạng: Nam Ka (tên đơn vị hành chính) và Nam Kar (tên khu bảo tồn, tên núi). Tên xã cũ Ea R'bin còn được viết Ea Rbin. Trùng tên: không có đơn vị cấp xã nào khác tên Nam Ka.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Krông Ana ở phía bắc, Krông Nô ở phía nam, Đắk Liêng và Đắk Phơi ở phía đông; phía tây giáp tỉnh Lâm Đồng.

Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Kar được lập theo Quyết định 182/1991/QĐ-KL ngày 13/5/1991 của Bộ Lâm nghiệp, trên đất các xã Nam Kar, Ea R'Bin, Đắk Nuê, Buôn Triết, Buôn Tría (huyện Lắk) và Bình Hòa (huyện Krông Ana). Địa hình thấp dần từ đông bắc xuống tây nam: cao nhất là đỉnh Chư Nam Kar 1.294 m, thấp nhất là hồ Ea Boune ở độ cao 418 m. Ở giữa là đồi gò, trảng bằng, đồng cỏ đầm hồ và sông suối. Khu bảo tồn có ba hồ tự nhiên lớn: Ea R'Bin rộng 235,1 ha, Ea Tyr 131,6 ha, Ea Boune 79,1 ha; sông Krông Nô bao phía tây và nam.

Rừng che phủ khoảng 95,5% diện tích khu bảo tồn, gồm rừng kín thường xanh, rừng nửa rụng lá, rừng tre nứa, lồ ô và trảng cỏ cây bụi. Khí hậu nhiệt đới gió mùa Tây Nguyên, hai mùa mưa – khô rõ rệt.

Lịch sử

Sau năm 1975, Nam Ka là một trong 8 xã của huyện Lắk. Ngày 9/11/1987, huyện Krông Nô được thành lập và xã Nam Ka chuyển sang huyện mới. Tháng 5/1992, xã được chia thành hai xã Nam Ka và Ea R'bin.

Ngày 26/11/2003, Nghị quyết 22/2003/QH11 chia tỉnh Đắk Lắk thành Đắk Lắk và Đắk Nông; phần lớn huyện Krông Nô sang Đắk Nông, riêng hai xã Ea R'bin và Nam Ka thuộc địa giới tỉnh Đắk Lắk. Ngày 2/1/2004, Nghị định 04/2004/NĐ-CP đưa hai xã về huyện Lắk.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ hai xã thành xã Nam Ka, hiệu lực từ 1/7/2025 – sau 33 năm, hai nửa của xã Nam Ka cũ lại về một. Lúc mới lập xã có 8 buôn (Buôc, Ea Ring, Krái, Lách Ló, Phôk, Plao Siêng, Sa Bôk, Tu Sria); tháng 6/2026 gộp còn 5, trong đó Ea Ring, Sa Bôk và một phần Phôk thành buôn Ea R'bin.

Dân cư và xã hội

Với 6.424 người, Nam Ka là xã ít dân nhất trong năm xã kế thừa huyện Lắk. Toàn bộ dân cư sống trong 5 buôn, tên gốc bản địa – Lách Ló, Tu Sria, Plao Siêng, Krái, Ea R'bin – ở dải đất ven hồ và ven sông còn lại ngoài rừng đặc dụng. Vùng Lắk là địa bàn truyền thống của người M'Nông; tư liệu đã tra không có tỷ lệ dân tộc riêng của xã.

Xã ở xa các trung tâm; trường học và trạm y tế xã phục vụ tại chỗ, các cơ sở lớn hơn ở vùng Liên Sơn Lắk và Buôn Trấp (xã Krông Ana).

Kinh tế

Đất sản xuất ít vì phần lớn diện tích là rừng đặc dụng. Người dân làm ruộng nước ở vùng trũng ven hồ, sông – kiểu canh tác mà người M'Nông truyền thống làm ở ven hồ, đầm – cùng rẫy, cây công nghiệp và nghề đánh cá trên các hồ tự nhiên.

Thủy điện Buôn Tua Srah xây trên sông Krông Nô tại địa phận xã Nam Ka (Đắk Lắk) và xã Quảng Phú (Lâm Đồng); công suất lắp máy 86 MW với 2 tổ máy, khởi công tháng 11/2004, hoàn thành tháng 7/2011.

Văn hóa

Đời sống văn hóa của các buôn mang nét M'Nông vùng hồ: cồng chiêng, thuyền độc mộc, nghề dệt và đan lát, các món cá hồ, cơm lam, canh tro.

Giá trị nổi bật nhất của xã là thiên nhiên. Khu bảo tồn Nam Kar ghi nhận 586 loài thực vật bậc cao có mạch, 140 loài chim, 56 loài thú và 50 loài lưỡng cư – bò sát; trong đó có các loài thú quý hiếm như bò tót, hổ, beo, voọc vá, cu li nhỏ, cùng gà lôi, gà tiền. Khu bảo tồn có nhiệm vụ bảo vệ hệ sinh thái rừng và trảng cỏ Tây Nguyên, nghiên cứu khoa học và giáo dục môi trường.

Bản đồ Xã Nam Ka

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Nam Ka được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Lắk trước đây

• Xã Đắk Liêng 22.881
• Xã Đắk Phơi 14.726
• Xã Krông Nô 10.301
• Xã Liên Sơn Lắk 26.772