Xã Mường Toong

Tổng quan

Trong lịch sử hành chính vùng Mường Nhé, Mường Toong giữ vai trò một “xã gốc”: từ đất của nó lần lượt tách ra các xã Quảng Lâm, Nậm Kè (2006) và Huổi Lếch (2012); rồi từ Nậm Kè, Quảng Lâm lại tách tiếp Pá Mỳ, Na Cô Sa (2009). Nói cách khác, gần như toàn bộ phần phía đông nam của huyện Mường Nhé cũ từng là đất xã Mường Toong.

Sau sắp xếp năm 2025, xã Mường Toong mới của tỉnh Điện Biên gồm xã Mường Toong và xã Huổi Lếch, diện tích 230,69 km², dân số 10.832 người, mật độ khoảng 47 người/km². Trụ sở Đảng ủy, HĐND và UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Mường Toong.

Xã được biết đến với vùng trồng quế lớn của Mường Nhé, gắn với hợp tác xã quế ở bản Huổi Ping.

Tên gọi và ý nghĩa

Kế thừa tên xã cũ. Xã mới lấy tên xã Mường Toong — xã lớn hơn và lâu đời hơn trong hai xã hợp thành, có từ thời thuộc huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu cũ. Tên Huổi Lếch (lập năm 2012) không còn là tên xã.

Gốc Thái, không phải Hán Việt. Không âm nào trong “Mường Toong” có chữ Hán Việt tương ứng. “Mường” là từ chung các ngôn ngữ Tày – Thái, chỉ một vùng cư trú gồm trung tâm và các bản lệ thuộc — đơn vị bản mường của người Thái Tây Bắc, cùng gốc với mueang trong tiếng Thái Lan. Phần “Toong” (viết hai chữ o theo lối ghi âm tiếng dân tộc bằng chữ Quốc ngữ) là tên riêng của mường; chưa tìm được nguồn đáng tin cậy giải thích nghĩa, nên nghĩa cả tên chưa thống nhất — không nên suy diễn từ các âm tiếng Việt gần giống.

Tên xã cũ Huổi Lếch: “Huổi” là yếu tố rất phổ biến trong địa danh Thái – Tày, thường được hiểu là suối, khe nước (Nguyễn Khắc Ngữ ghi nhận dạng “khuổi” chỉ suối nhỏ trong tiếng Thổ); “Lếch” là phần tên riêng. Về chính tả, Nghị quyết 45/NQ-CP năm 2012 và Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 năm 2025 đều viết Huổi Lếch, trong khi một số danh mục và trang tra cứu ghi “Huổi Lếnh” hoặc “Huồi Lệch” — cách viết theo văn bản pháp lý là Huổi Lếch.

Tên Mường Toong không trùng với xã phường nào khác trong cả nước.

Địa lý

Mường Toong nằm ở phía đông vùng Mường Nhé cũ. Theo mô tả địa giới phổ biến, xã giáp tỉnh Lai Châu ở phía bắc và đông, giáp xã Nậm Kè ở phía nam và xã Mường Nhé ở phía tây.

Địa hình đồi núi dốc, nhiều suối nhỏ — điều mà chính những tên bản bắt đầu bằng “Huổi” (Huổi Ping, Huổi Lếch) phản ánh. Vùng Huổi Lếch cũ ở xa trung tâm xã, đường đi lại khó khăn hơn, nên sau sáp nhập xã bố trí điểm tiếp nhận hồ sơ riêng tại đây. Đất đồi thích hợp cây lâm nghiệp như quế và cây dược liệu dưới tán rừng; khí hậu vùng núi Tây Bắc, mùa đông lạnh, mùa hè mưa nhiều.

Lịch sử

Xã Mường Toong vốn thuộc huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu. Các mốc chính:

• 2002 — Nghị định 08/2002/NĐ-CP đưa Mường Toong vào huyện Mường Nhé mới thành lập (cùng Chung Chải, Mường Nhé, Sín Thầu).
• 2003 — Nghị quyết 22/2003/QH11 chia tỉnh Lai Châu; Mường Toong về tỉnh Điện Biên.
• 2006 — Nghị định 27/2006/NĐ-CP lập hai xã Quảng Lâm (khoảng 23.512 ha, 3.093 người) và Nậm Kè từ đất xã Mường Toong.
• 25/8/2012 — Nghị quyết 45/NQ-CP lập xã Huổi Lếch trên cơ sở 11.698,63 ha diện tích tự nhiên và 1.995 nhân khẩu của xã Mường Toong; Mường Toong còn 11.495,63 ha và 3.998 nhân khẩu.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 nhập Huổi Lếch và Mường Toong thành xã Mường Toong mới, hoạt động từ 1/7/2025.

Như vậy, xã Mường Toong mới về cơ bản khôi phục lại phạm vi xã Mường Toong của giai đoạn 2006–2012.

Dân cư – xã hội

Dân số 10.832 người phân bố trên nhiều bản, với các tên bản được báo chí nhắc như Mường Toong 1, Mường Toong 3, Huổi Ping, Nậm Ban. Vùng Mường Nhé cũ là nơi cộng cư của các dân tộc Thái, Mông, Hà Nhì, Khơ Mú, Cống, Kháng, Dao, Kinh…; tên xã và nhiều tên bản thuộc lớp địa danh gốc Thái, bên cạnh những bản mới được lập trong vài thập niên gần đây. Chưa có số liệu công bố về cơ cấu dân tộc riêng của xã mới.

Sau sáp nhập, bộ máy xã có 62 cán bộ, công chức, trong đó 23 người điều động từ huyện Mường Nhé cũ; Trung tâm phục vụ hành chính công đặt tại trụ sở cũ của xã Mường Toong.

Giáo dục, y tế theo mô hình xã vùng cao: trường bán trú cho học sinh bản xa, trạm y tế xã, với tuyến trên ở xã Mường Nhé.

Kinh tế

Quế là cây hàng hóa nổi bật. Hợp tác xã dịch vụ trồng và chế biến quế Huổi Ping (bản Huổi Ping) mỗi năm thu mua khoảng 450–700 tấn vỏ quế và 300–500 tấn cành, lá quế, đồng thời ươm, cung ứng 300.000–500.000 cây giống — là đầu mối cho nhiều hộ trồng quế trong vùng.

Sa nhân tím trồng dưới tán rừng cũng được nhân rộng: một hộ ở bản Mường Toong 1 trồng gần 1,5 ha từ gần mười năm trước, sau hai năm bắt đầu thu hoạch. Bên cạnh đó là lúa nương, lúa nước, ngô, chăn nuôi gia súc và khoán bảo vệ rừng. Vùng Mường Nhé cũ còn phát triển mắc ca và cà phê theo các dự án chuyển đổi cây trồng.

Văn hóa

Văn hóa xã mang dấu ấn đa tộc người của vùng Mường Nhé. Tên “Mường Toong” cùng các tên bản “Huổi”, “Nậm” thuộc lớp địa danh gốc Thái phổ biến khắp Tây Bắc; tên bản thường được giữ nguyên qua nhiều lớp cư dân. Các nghi lễ tiêu biểu của vùng — lễ Gạ Ma Thú của người Hà Nhì, lễ mừng cơm mới của người Si La, lễ cúng tổ tiên của người Cống — được tổ chức ở các xã lân cận và là một phần của đời sống văn hóa chung vùng Mường Nhé cũ.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: bản …, xã Mường Toong, tỉnh Điện Biên. Người dân vùng Huổi Lếch cũ có thể nộp hồ sơ tại điểm tiếp nhận ở Huổi Lếch theo lịch định kỳ trong tuần thay vì về trung tâm xã.

Bản đồ Xã Mường Toong

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Mường Toong được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Mường Nhé trước đây

• Xã Mường Nhé 24.294
• Xã Nậm Kè 8.977
• Xã Quảng Lâm 10.021
• Xã Sín Thầu 6.058