Ứng Thiên là xã thuộc Thành phố Hà Nội, thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở các xã Hoa Viên, Liên Bạt, Quảng Phú Cầu và Trường Thịnh của huyện Ứng Hòa cũ. Xã rộng 38,4 km², dân số 53.962 người.
Tổng quan
Ứng Thiên là xã ở phía bắc vùng Ứng Hòa cũ, kẹp giữa sông Đáy và vùng Phú Xuyên – Thanh Oai cũ. Xã nổi tiếng với những làng nghề mang tính "thương hiệu" của ngoại thành phía nam Hà Nội: làng tăm hương Quảng Phú Cầu, làng bún Bặt (Liên Bạt), mây giang đan ở các làng Lò, Lau, Trần Đăng; đồng thời là quê của nhà chí sĩ Nguyễn Thượng Hiền, luật gia Bùi Bằng Đoàn và nhà cách mạng Trần Đăng Ninh.
Xã rộng 38,4 km², dân số 53.962 người, mật độ khoảng 1.405 người/km². Trụ sở Ủy ban nhân dân đặt tại khu Cầu Lão, số 59 thôn Trung Thịnh, cạnh quốc lộ 21B.
Tên gọi và ý nghĩa
Ứng Thiên là tên lịch sử được khôi phục, không trùng với xã cũ nào trong bốn đơn vị hợp thành. Đây là tên của phủ Ứng Thiên thuộc trấn Sơn Nam – đơn vị hành chính bao trùm vùng đất này thời Lê (có tài liệu cho rằng tên phủ đã có từ thời Lý). Năm 1814, đời Gia Long, phủ Ứng Thiên đổi tên thành phủ Ứng Hòa; từ đó "Ứng Hòa" trở thành tên phủ, rồi tên huyện cho đến năm 2025. Như vậy, sau sắp xếp, hai tên gọi kế tiếp nhau của cùng một phủ xưa nay là tên của hai xã láng giềng: Ứng Thiên và Ứng Hòa.
Chữ Hán là 應天. Ứng 應 là đáp lại, thuận theo, hợp với (như "ứng đối", "thích ứng"); thiên 天 là trời. "Ứng thiên" nghĩa là thuận theo ý trời, ứng với mệnh trời – một cụm từ trang trọng thường thấy trong tên gọi thời phong kiến. Khi đổi sang "Ứng Hòa", chữ thiên được thay bằng hòa 和 (hòa thuận).
Tên Ứng Thiên còn là tên một làng của xã Lam Điền, huyện Chương Mỹ cũ (nay thuộc xã Quảng Bị). Tên các xã cũ hợp thành cũng có gốc làng: xã cũ Liên Bạt có các làng Bặt nổi tiếng nghề bún; Hoa Viên là tên ghép năm 2024 từ Hoa Sơn, Viên An, Viên Nội. Cả nước chỉ có một xã Ứng Thiên.
Địa lý
Xã Ứng Thiên giáp xã Phượng Dực ở phía đông; xã Phúc Sơn ở phía tây, ranh giới tự nhiên là sông Đáy; xã Vân Đình ở phía nam; xã Hòa Phú (qua sông Đáy) và xã Dân Hòa ở phía bắc.
Địa hình đồng bằng thấp, thuộc vùng chiêm trũng của Ứng Hòa cũ, tưới tiêu nhờ hệ thống thủy lợi lấy nước sông Đáy và sông Nhuệ. Ruộng lúa xen ao hồ, nhiều diện tích trũng được chuyển sang nuôi cá.
Lịch sử
Thời Đinh
Như nhiều làng vùng Ứng Hòa, các làng trong xã lưu truyền tích về các tướng theo Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân. Đình Quảng Nguyên (xã Quảng Phú Cầu cũ) thờ Đống Củ Đại vương, tướng tài danh của Đinh Tiên Hoàng.
Phủ Ứng Thiên – huyện Sơn Lãng – huyện Ứng Hòa
Thời Lê vùng đất thuộc phủ Ứng Thiên, trấn Sơn Nam; năm 1814 phủ đổi tên Ứng Hòa, năm 1831 là một trong bốn phủ của tỉnh Hà Nội, gồm các huyện Sơn Minh (sau là Sơn Lãng), Chương Đức, Thanh Oai và Hoài An. Sau Cách mạng tháng Tám, huyện Sơn Lãng đổi tên thành huyện Ứng Hòa, trong đó có các xã Liên Bạt, Quảng Phú Cầu, Trường Thịnh, Viên An, Hoa Sơn. Năm 1956 tách bốn thôn Thượng, Trung, Giang, Tiền của Viên An lập xã Viên Nội. Năm 2003, thôn Hoàng Xá và một phần thôn Lương Xá, Đình Tràng của Liên Bạt được chuyển về thị trấn Vân Đình.
Sắp xếp 2024–2025
Ngày 14/11/2024, Viên Nội, Viên An và Hoa Sơn nhập thành xã Hoa Viên. Theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15, toàn bộ các xã Hoa Viên, Liên Bạt, Quảng Phú Cầu và Trường Thịnh hợp thành xã Ứng Thiên, ban đầu có 29 thôn; năm 2026 nhập lại, lập các thôn Trung Thượng, Viên Nội, Trường Thịnh, Thanh Hoa, Đống Thịnh, Liên Bạt, Song Vũ, Lương Đình và Phú Lương.
Dân cư – xã hội
Dân số 53.962 người, sống trong các làng: Cầu Bầu, Đạo Tú, Lưu Khê, Miêng Hạ, Miêng Thượng, Phù Yên, Quảng Nguyên, Song Vũ, Trần Đăng, Viên Ngoại, Viên Nội, Xà Cầu…
Trường Trung học phổ thông Trần Đăng Ninh (trước gọi là trường cấp ba Ba Thá) nằm ở thôn Trần Đăng, mang tên nhà cách mạng quê ở đây. Trụ sở Đảng ủy và khối Mặt trận của xã đặt tại thôn Miêng Thượng, cạnh tỉnh lộ 429B (Cầu Lão – Ba Thá).
Kinh tế
Kinh tế xã kết hợp nông nghiệp với làng nghề và buôn bán:
- Tăm hương – các thôn của xã Quảng Phú Cầu cũ làm tăm hương, nguyên liệu cho nghề làm hương.
- Bún Bặt – bún của các làng Bặt (Liên Bạt).
- Mây giang đan – ở các làng Lò, Lau, Trần Đăng.
- Cháo gõ – món đặc sản của làng Phú Lương.
- Buôn bán thịt lợn – nghề truyền thống của làng Miêng Thượng.
Nông nghiệp gồm lúa, rau màu, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản trên ruộng trũng – hướng đi được huyện Ứng Hòa cũ khuyến khích vì cho thu nhập cao hơn cấy lúa.
Văn hóa – di tích
Đình Quảng Nguyên thờ Đống Củ Đại vương, được đánh giá là di tích nổi tiếng về giá trị lịch sử và kiến trúc nghệ thuật của vùng Ứng Hòa. Các làng khác đều có đình, chùa, miếu thờ thành hoàng; hội làng tổ chức vào dịp đầu xuân.
Văn hóa nghề là nét riêng của Ứng Thiên: tên các món ăn và sản phẩm gắn với tên làng (bún Bặt, cháo gõ Phú Lương, tăm hương Quảng Phú Cầu) là một phần ký ức chung của người vùng Ứng Hòa.
Nhân vật
- Nguyễn Thượng Hiền – nhà nho, chí sĩ yêu nước; tên ông được đặt cho trường trung học cơ sở ở Vân Đình.
- Bùi Bằng Đoàn – Trưởng ban Thường trực Quốc hội khóa I.
- Trần Đăng Ninh – nhà cách mạng; tên ông đặt cho trường THPT ở thôn Trần Đăng.
Giao thông
Quốc lộ 21B chạy qua xã, nối lên vùng Thanh Oai, Hà Đông. Tỉnh lộ 429B (Cầu Lão – Ba Thá) chạy qua khu trung tâm hành chính của xã. Sông Đáy ở phía tây và phía bắc là ranh giới với vùng Mỹ Đức, Chương Mỹ cũ.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: "Thôn …, xã Ứng Thiên, Thành phố Hà Nội". Lưu ý phân biệt với xã Ứng Hòa liền kề – hai tên dễ nhầm. Thủ tục hành chính làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã hoặc qua Cổng dịch vụ công.
Bản đồ Xã Ứng Thiên
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Ứng Thiên được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Trường Thịnh | Huyện Ứng Hòa | Thành phố Hà Nội | toàn bộ |
| Xã Hoa Viên | Huyện Ứng Hòa | Thành phố Hà Nội | toàn bộ |
| Xã Liên Bạt | Huyện Ứng Hòa | Thành phố Hà Nội | toàn bộ |
| Xã Quảng Phú Cầu | Huyện Ứng Hòa | Thành phố Hà Nội | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Ứng Thiên gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ các xã Hoa Viên, Liên Bạt, Quảng Phú Cầu và Trường Thịnh của huyện Ứng Hòa cũ, theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15.
Tên Ứng Thiên có nghĩa là gì?
Ứng Thiên (應天) nghĩa là thuận theo trời. Đây là tên phủ Ứng Thiên xưa – năm 1814 đổi thành phủ Ứng Hòa, tiền thân của huyện Ứng Hòa.
Làng tăm hương Quảng Phú Cầu thuộc xã nào?
Các thôn làm tăm hương của xã Quảng Phú Cầu cũ nay thuộc xã Ứng Thiên, Thành phố Hà Nội.
Diện tích, dân số xã Ứng Thiên là bao nhiêu?
Diện tích 38,4 km², dân số 53.962 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Trụ sở xã Ứng Thiên ở đâu?
Tại số 59 thôn Trung Thịnh (khu Cầu Lão), cạnh quốc lộ 21B, xã Ứng Thiên.
Cùng Huyện Ứng Hòa trước đây
- Xã Hòa Xá 69.428
- Xã Ứng Hòa 63.750
- Xã Vân Đình 60.828
← Toàn bộ 126 xã, phường của Hà Nội Tra tên xã cũ → mới