Xã Trường Tân

Tổng quan

Xã Trường Tân thuộc Thành phố Hải Phòng nằm ở phía tây nam vùng Gia Lộc cũ, giáp vùng Thanh Miện. Tên xã là tên cổ nhất của huyện Gia Lộc – Trường Tân – được ghi trên tấm bia cổ nhất của huyện, dựng năm 1331 tại chùa Sùng Thiên, thôn Thị Đức, nay nằm trong chính xã này.

Xã rộng 24,56 km², dân số 31.736 người, mật độ khoảng 1.290 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở cũ của xã Nhật Quang. Xã Phạm Trấn cũ mang tên trạng nguyên Phạm Trấn thời Mạc; vùng Quang Đức có nghề bún bánh Đông Hào, Bóng.

Tên gọi và ý nghĩa

Theo đề án sắp xếp năm 2025, xã lấy tên Trường Tân, tên cũ của huyện Gia Lộc. Quốc sử ghi thời Lý – Trần, Gia Lộc là huyện Trường Tân thuộc lộ Hồng; tấm bia cổ nhất của huyện ở chùa Sùng Thiên, thôn Thị Đức, xã Nhật Tân, niên hiệu Khai Hựu thứ 3 (Tân Mùi, 1331) cũng ghi như vậy. Năm 1469 huyện đổi tên Gia Phúc, thời Quang Trung đổi Gia Lộc. Đến nay, cả ba tên đều là tên xã: Trường Tân, Gia Phúc, Gia Lộc.

Chữ Hán là 長津. Trường 長 là dài, lâu; tân 津 là bến sông, bến đò (khác chữ tân 新 nghĩa là mới). "Trường Tân" là bến dài – một tên gắn với sông nước, phù hợp với vùng châu thổ nhiều sông của Hồng Châu xưa. Nhiều người dễ nhầm "Tân" ở đây là "mới"; nhưng chữ ghi trong tư liệu huyện là 津.

Các tư liệu về danh nhân còn dùng tên Trường Tân khi chép quê quán, như thám hoa Lương Như Hộc "người xã Hồng Liễu, huyện Trường Tân". Cả nước chỉ có một xã Trường Tân.

Địa lý

Theo mô tả địa giới phổ biến, phía bắc xã giáp các xã Bình Giang và Yết Kiêu; phía nam giáp xã Thanh Miện; phía đông giáp các xã Gia Phúc và Tân An; phía tây giáp các xã Nguyễn Lương Bằng và Bắc Thanh Miện.

Địa hình đồng bằng phù sa thấp, ruộng lúa xen làng xóm và kênh mương. Khí hậu nhiệt đới gió mùa đồng bằng Bắc Bộ.

Lịch sử

Vùng đất có lịch sử lâu đời, chứng tích là tấm bia năm 1331 ở chùa Sùng Thiên. Thời Lý, Đoàn Thượng (1181–1228), hào trưởng vùng Hồng Châu, người làng Thung Độ, huyện Gia Lộc, là chủ soái sứ quân họ Đoàn ở lộ Hồng, trung thành với nhà Lý; Wikipedia ghi làng Thung Độ nay thuộc xã Trường Tân. Thời Mạc, Phạm Trấn (范鎮, sinh 1523), người xã Lam Kiều, huyện Gia Phúc, phủ Hạ Hồng – nay là thôn Lam Cầu, xã Trường Tân – đỗ trạng nguyên khoa Bính Thìn (1556) đời Mạc Tuyên Tông. Ông làm quan cho nhà Mạc; khi nhà Mạc mất, ông cự tuyệt không ra làm quan cho nhà Lê nên bị ám hại. Tên ông được đặt cho xã Phạm Trấn của huyện Gia Lộc.

Ranh giới phía tây nam của vùng từng thay đổi: cuối thế kỷ XIX, huyện Gia Lộc cắt các xã Đoàn Lâm, Đoàn Tùng, Tùng Xá sang huyện Thanh Miện (nay thuộc vùng Thanh Tùng, Đoàn Tùng cũ). Theo tư liệu huyện, năm 1800 Gia Lộc có 9 tổng, 85 xã; năm 1900 có 9 tổng, 78 xã với 55.850 khẩu. Giai đoạn 1979–1996, Gia Lộc và Tứ Kỳ hợp thành huyện Tứ Lộc.

Năm 2024, Nghị quyết 1250/NQ-UBTVQH15 lập xã Nhật Quang (từ Nhật Tân, Đồng Quang) và xã Quang Đức (từ Quang Minh, Đức Xương). Theo Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15 (mô tả sắp xếp ghi đủ sáu đơn vị), xã Trường Tân gồm toàn bộ xã Phạm Trấn (5,61 km², 6.576 người), Nhật Quang (8,84 km², 12.177 người), phần lớn xã Quang Đức (9,49 km², 12.983 người) và các phần đất nhỏ không có dân cư của Thống Kênh (0,45 km²), Đoàn Thượng (0,14 km²), thị trấn Thanh Miện (0,02 km²). Xã hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Dân số 31.736 người, phân bố ở ba vùng gần như ngang nhau về quy mô dân cư: Nhật Quang, Quang Đức và Phạm Trấn cũ (Phạm Trấn ít hơn). Cư dân chủ yếu là người Kinh, sinh hoạt quanh đình, chùa làng; chùa Sùng Thiên ở Thị Đức giữ tấm bia năm 1331. Trường học, trạm y tế kế thừa từ các xã cũ.

Kinh tế

Nông nghiệp lúa – màu là chủ đạo, theo thế mạnh chung của Gia Lộc: rau, khoai tây, tỏi, ớt, dưa hấu. Nghề truyền thống: bún, bánh Đông Hào và Bóng (vùng Quang Đức cũ). Lao động trẻ làm việc ở khu công nghiệp Gia Lộc và các khu công nghiệp quanh khu Hải Dương cũ; thương mại, dịch vụ dọc Quốc lộ 38B.

Văn hóa – di tích

• Chùa Sùng Thiên (thôn Thị Đức) – nơi còn tấm bia cổ nhất của huyện Gia Lộc, niên hiệu Khai Hựu thứ 3 (1331), ghi tên huyện Trường Tân.
• Các đình làng vùng Phạm Trấn, Nhật Quang, Quang Đức giữ tục thờ thành hoàng và lễ hội đầu năm.

Truyền thống khoa bảng thể hiện qua tên xã Phạm Trấn cũ, đặt theo vị trạng nguyên quê thôn Lam Cầu. Trường Tân cũng là tên huyện trong quê quán của nhiều danh nhân đời Trần – Lê sơ được chép trong sử sách.

Giao thông

Quốc lộ 38B (Hải Dương – Ninh Bình) đi qua vùng Quang Đức, Nhật Quang cũ, nối xã với trung tâm Gia Lộc cũ ở phía bắc và vùng Thanh Miện, Ninh Giang ở phía nam.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Trường Tân, thành phố Hải Phòng". Cư dân Phạm Trấn, Nhật Quang cũ chuyển trọn về xã; cư dân Quang Đức cũ gần như toàn bộ thuộc Trường Tân (chỉ 0,04 km² sang xã Gia Phúc). Thủ tục hành chính làm tại bộ phận một cửa của xã hoặc trực tuyến.

Bản đồ Xã Trường Tân

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Trường Tân được lập từ 6 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1669/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Gia Lộc, Huyện Thanh Miện trước đây

• Phường Thạch Khôi 34.432
• Xã Bắc Thanh Miện 27.227
• Xã Gia Lộc 46.735
• Xã Gia Phúc 40.682
• Xã Hải Hưng 27.314
• Xã Nam Thanh Miện 33.230
• Xã Nguyễn Lương Bằng 33.838
• Xã Thanh Miện 45.388
• Xã Thượng Hồng 24.584
• Xã Yết Kiêu 33.499