Phường Tân Khánh

Tổng quan

Tân Khánh là phường bên bờ sông Đồng Nai ở phía nam vùng Tân Uyên cũ, thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, cách phường Sài Gòn khoảng 30 km và cách phường Bình Dương khoảng 10 km. Tên phường gắn với võ Tân Khánh Bà Trà – môn võ cổ truyền được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2021 – và trên địa bàn có Cù lao Rùa, di chỉ khảo cổ cấp quốc gia giữa sông Đồng Nai.

Phường rộng 38,23 km², dân số 126.393 người, mật độ khoảng 3.306 người/km². Trụ sở đặt trên đường Lý Tự Trọng, khu phố Khánh Hòa, phường Tân Phước Khánh cũ.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: không đơn vị hợp thành nào mang đúng tên Tân Khánh, nhưng đây là tên một làng cổ. Theo Wikipedia tiếng Việt (bài Tân Khánh Bà Trà), sau khi nhà Tây Sơn sụp đổ, nhiều người từ Bình Định di cư vào Nam lập ra làng Tân Khánh, mang theo võ Tây Sơn; vùng làng Tân Khánh xưa nay thuộc các phường Tân Khánh, An Phú và Thuận Giao. Tên Tân Phước Khánh của phường cũ (thị trấn từ 1997, phường từ 2013) cũng chứa hai chữ “Tân” và “Khánh”.

Phân tích Hán Việt: Tân thường hiểu là 新 – mới; Khánh thường là 慶 – mừng vui, phúc lành. Tân Khánh thường được hiểu là “mới, mừng vui”; tư liệu đã tra không có bản chữ Hán gốc của tên làng.

Tên làng xưa trong tên khu phố: năm 1897, theo Wikipedia (bài tỉnh Biên Hòa), tổng Chánh Mỹ Trung có các làng Dư Khánh, Tân Lương, Vĩnh Phước, Phước Hải Đông; tổng Chánh Mỹ Thượng có làng Tân Hóa. Những tên ấy nay hiện diện trong các khu phố Dư Khánh, Tân Lương, Vĩnh Phước, Phước Hải, Tân Hóa của phường; khu phố Thạnh Hội giữ tên xã cù lao.

Trùng tên: còn xã Tân Khánh ở Thái Nguyên.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, phường giáp phường Tân Uyên ở phía đông bắc, các phường Tân Triều, Trấn Biên của Đồng Nai ở phía đông, đông nam – đều qua sông Đồng Nai; giáp các phường Tân Đông Hiệp, An Phú, Thuận Giao ở phía nam, Phú Lợi ở phía tây nam, Bình Dương ở phía tây.

Cù Lao Rùa (còn gọi cù lao Thạnh Hội) rộng 277 ha, được bao bọc bởi dòng chính sông Đồng Nai và một nhánh phụ; trên cù lao có một gò cao 15 m hình mu rùa – nguồn gốc của tên gọi. Theo Wikipedia, Thạnh Hội là một trong hai xã cù lao trên sông Đồng Nai của thành phố Tân Uyên cũ.

Lịch sử

Làng Tân Khánh và “đất Bà Trà”

Theo Wikipedia, giữa thế kỷ XIX, dưới triều Tự Đức, bà Võ Thị Trà – giỏi võ Tây Sơn – lãnh đạo dân làng Tân Khánh chống quan lại địa phương trong khoảng mười năm từ 1850; vì vậy vùng làng Tân Khánh và làng Bình Chuẩn được gọi là “đất Bà Trà”, và môn võ ở đây mang tên Tân Khánh Bà Trà.

Thế kỷ XX

Ngày 11/3/1977, khi huyện Châu Thành giải thể, hai xã Tân Phước Khánh, Tân Vĩnh Hiệp được chuyển về huyện Tân Uyên; Thạnh Phước, Thái Hòa đã là xã của huyện này. Nghị định 54-CP ngày 28/5/1997 lập thị trấn Tân Phước Khánh. Nghị định 190/2004/NĐ-CP lập xã Thạnh Hội từ 388 ha và 2.298 nhân khẩu của Thạnh Phước. Năm 2009 Thái Hòa thành thị trấn. Nghị quyết 136/NQ-CP (2013) lập thị xã Tân Uyên; Tân Phước Khánh, Thạnh Phước, Thái Hòa thành phường; năm 2020 Tân Vĩnh Hiệp lên phường.

Sắp xếp 2025

Nghị quyết 1685/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ Thạnh Phước, Tân Phước Khánh, Tân Vĩnh Hiệp, Thạnh Hội và phần còn lại của Thái Hòa – sau khi một phần về phường Tân Đông Hiệp theo khoản 81 – thành phường Tân Khánh. Phường có 12 khu phố: Dư Khánh, Hóa Nhựt, Khánh Hòa, Khánh Hội, Khánh Long, Khánh Lộc, Phước Hải, Tân Hóa, Tân Lương, Thạnh Hội, Vĩnh Phước, Vĩnh Trường.

Dân cư – xã hội

Phường có 126.393 người, gồm cư dân lâu đời của các làng ven sông Đồng Nai và lao động từ nhiều nơi đến làm việc. Trường học, cơ sở y tế ở cấp phường; thủ tục làm tại trung tâm phục vụ hành chính công.

Kinh tế

Theo Wikipedia, kinh tế thành phố Tân Uyên cũ dựa vào công nghiệp (hơn 70%), với các khu Nam Tân Uyên, VSIP II, Phú Chánh, Uyên Hưng; cảng ICD Thạnh Phước và cảng sà lan cách cảng Cát Lái 32 km, cách khu công nghiệp Nam Tân Uyên khoảng 8 km. Wikipedia cũng liệt kê làng gốm Tân Phước Khánh trong danh sách làng nghề Việt Nam. Không có số liệu kinh tế chính thức riêng cho phường.

Văn hóa – di tích

Võ Lâm Tân Khánh Bà Trà được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ngày 3/2/2021 – theo Wikipedia là môn võ thứ hai được công nhận, sau võ Bình Định. Môn phái nổi tiếng với roi và côn làm từ tre, tầm vông, gỗ căm xe, cùng các binh khí phụ từ vật dụng thường ngày như khăn rằn, đòn gánh.

Cù Lao Rùa được xếp hạng di tích quốc gia theo Quyết định 836/QĐ-BVHTTDL ngày 3/3/2009; đây là một trong những di tích khảo cổ phát hiện đầu tiên ở Đông Nam Bộ (từ năm 1888), thuộc hậu kỳ đồ đá mới. Trên đỉnh gò có chùa cổ Khánh Sơn niên đại khoảng 200 năm.

Nhân vật

Theo Wikipedia: Võ Thị Trà (thế kỷ XIX), người mở đầu danh xưng võ Bà Trà; võ sư Hồ Văn Lành (1914–2005) của võ phái Tân Khánh Bà Trà; Hồ Văn Cống (1912–1943), sinh ở xã Tân Phước Khánh, Bí thư Tỉnh ủy Thủ Dầu Một; Trần Công An (1920–2008), sinh tại làng Thạnh Hội, Đại tá đặc công, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Bản đồ Phường Tân Khánh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Tân Khánh được lập từ 5 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1685/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Tân Uyên trước đây

• Phường Bình Cơ 64.601
• Phường Bình Dương 107.576
• Phường Tân Đông Hiệp 100.243
• Phường Tân Hiệp 142.494
• Phường Tân Uyên 73.032
• Phường Vĩnh Tân 61.865