Dầu Tiếng là xã thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1685/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Dầu Tiếng, hai xã Định An, Định Thành và một phần xã Định Hiệp (huyện Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dương cũ). Xã rộng 182,69 km², dân số 39.056 người, nằm bên hồ Dầu Tiếng và quần thể núi Cậu.
Tổng quan
Dầu Tiếng là xã ở góc tây bắc Thành phố Hồ Chí Minh, nơi sông Sài Gòn ra khỏi hồ Dầu Tiếng và làm ranh giới với tỉnh Tây Ninh. Đây là vùng hiếm hoi của thành phố có núi thật sự: quần thể núi Cậu với 21 ngọn, cao nhất là núi Cửa Ông 295 m, nằm sát bờ hồ.
Xã rộng 182,69 km² – thuộc nhóm lớn nhất khu vực Bình Dương cũ – với 39.056 người, mật độ khoảng 214 người/km². Trung tâm xã là thị trấn Dầu Tiếng cũ, từng là huyện lỵ huyện Dầu Tiếng, trụ sở trên đường Hùng Vương, khu phố 4B.
Ba hình ảnh gắn với tên Dầu Tiếng là hồ Dầu Tiếng – hồ thủy lợi lớn nhất Việt Nam, đồn điền cao su Michelin lập năm 1925 và núi Cậu với rừng phòng hộ Núi Cậu – Dầu Tiếng.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới kế thừa tên thị trấn Dầu Tiếng, cũng là tên huyện Dầu Tiếng (1946–1962, 1975–1977, 1999–2025). Theo Wikipedia tiếng Việt, địa danh này xuất hiện sớm nhất trong địa bạ triều Minh Mạng năm 1836, ở tổng Dương Hòa Hạ, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định, với tư cách tên một xứ: “Bảo Định thôn (xứ Dầu Tiếng)”. Tức là ban đầu Dầu Tiếng chỉ là tên dân gian của một xóm thuộc thôn Bảo Định, về sau được dùng cho cả quận, huyện, hồ.
Về chữ: “Dầu Tiếng” là tên Nôm, thuần Việt; hai âm không có chữ Hán tương ứng phù hợp với địa danh, nên không chiết tự Hán Việt. Tư liệu đã tra chưa cho lời giải thích đáng tin cậy về nghĩa của tên, nên bài để ngỏ. Tên chữ của thôn chứa xứ ấy thì rõ: Bảo Định – 保 (giữ gìn) và 定 (yên định) – một kiểu đặt tên làng mang ý cầu yên ổn của người Việt khai khẩn. Chữ “Định” sau này còn ở lại trong tên các xã Định Thành, Định Hiệp, Định An hợp thành xã Dầu Tiếng ngày nay.
Đổi tên: năm 1962 chính quyền Việt Nam Cộng hòa đổi quận Dầu Tiếng thành quận Trị Tâm; sau năm 1975 tên Dầu Tiếng được khôi phục. Năm 1981 công trình thủy lợi lớn được đặt tên hồ Dầu Tiếng; Wikipedia ghi lãnh đạo Tây Ninh khi đó phản đối vì 2/3 diện tích hồ nằm ở Tây Ninh, nên công trình còn được gọi là hồ Dầu Tiếng – Tây Ninh.
Trùng tên: không có đơn vị cấp xã nào khác tên Dầu Tiếng.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Minh Thạnh ở phía bắc, xã Long Hòa ở phía đông, xã Thanh An ở phía nam; phía tây và tây nam giáp các xã Lộc Ninh, Hưng Thuận, Dương Minh Châu của Tây Ninh qua sông Sài Gòn và hồ Dầu Tiếng.
Núi Cậu – tài liệu thời Nguyễn và Pháp thuộc gọi là núi Lấp Vò – nằm ở ấp Tha La cũ (nay thuộc ấp Núi Cậu), gồm 21 ngọn trên 3.611,7 ha xếp theo hình chữ U: núi Cửa Ông 295 m, núi Ông 285 m, núi Tha La 198 m, núi Chúa 63 m. Rừng phòng hộ Núi Cậu – Dầu Tiếng (lập năm 2010) có hơn 1.600 ha rừng tự nhiên với các loài gỗ như gõ đỏ, cẩm lai, giáng hương. Phần còn lại của xã là gò đồi lượn thoải về phía nam, đất xám nâu và đất xám hợp với cao su, điều.
Sông Sài Gòn chảy dọc phía tây; hồ Dầu Tiếng – hình thành do chặn dòng thượng nguồn sông Sài Gòn, mặt hồ khoảng 270 km², dung tích 1,58 tỷ m³ – trải qua Tây Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai.
Lịch sử
Thời Nguyễn và Pháp thuộc
Vùng Dầu Tiếng thuộc tổng Dương Hòa Hạ (đời Thiệu Trị đổi là Bình Thạnh Thượng), tỉnh Gia Định – khác với phần lớn Bình Dương xưa thuộc Biên Hòa. Năm 1871 tổng Bình Thạnh Thượng chuyển sang hạt Thủ Dầu Một; từ 1899 thuộc tỉnh Thủ Dầu Một. Năm 1925 công ty Michelin lập đồn điền cao su rộng 12.400 ha ở vùng Dầu Tiếng – theo Wikipedia là đồn điền cao su lớn nhất Việt Nam.
Quận Dầu Tiếng – Trị Tâm
Ngày 7/3/1946 quận Dầu Tiếng được lập. Năm 1956 quận thuộc tỉnh Bình Dương, quận lỵ đặt ở xã Định Thành. Năm 1962 quận đổi tên thành Trị Tâm. Đồn điền Michelin và căn cứ Dầu Tiếng (lập tháng 10/1966) là nơi diễn ra nhiều cuộc hành quân, trong đó có chiến dịch Junction City năm 1967.
Sau 1975
Quận Trị Tâm thành huyện Dầu Tiếng; năm 1977 huyện nhập vào huyện Bến Cát. Nghị định ngày 29/8/1994 chuyển xã Định Thành thành thị trấn Dầu Tiếng. Nghị định 58/1999/NĐ-CP (23/7/1999) tái lập huyện Dầu Tiếng, đồng thời lập xã Định An từ 11.570 ha của xã Định Hiệp. Nghị định 156/2003/NĐ-CP (10/12/2003) lập lại xã Định Thành từ đất của thị trấn, Định An và Định Hiệp.
Sắp xếp 2025
Nghị quyết 1685/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ thị trấn Dầu Tiếng, xã Định An, xã Định Thành và một phần xã Định Hiệp thành xã Dầu Tiếng; phần còn lại của Định Hiệp về xã Thanh An. Ban đầu xã có 26 ấp; Nghị quyết 11/NQ-HĐND ngày 26/6/2026 gộp còn 11 ấp: An Thọ, Cầu Đúc, Chợ Sáng, Định An, Định Hiệp, Định Thành, Đồng Sến, Núi Cậu, Sân Bay, Sơn Đài, Suối Dứa.
Dân cư – xã hội
Xã có 39.056 người. Năm 2003, sau khi tách đất lập xã Định Thành, thị trấn Dầu Tiếng có 16.427 nhân khẩu – nay vẫn là lõi dân cư đông nhất của xã. Ngoài thị trấn, dân cư rải theo các ấp vùng cao su và ven hồ.
Lịch sử gần một thế kỷ trồng cao su khiến lao động ngành cao su chiếm phần đáng kể trong cư dân vùng này. Là huyện lỵ cũ, Dầu Tiếng thừa hưởng các cơ sở giáo dục, y tế và dịch vụ cấp huyện trước đây; người dân làm thủ tục tại Trung tâm phục vụ hành chính công của xã.
Kinh tế
Wikipedia ghi cư dân huyện Dầu Tiếng cũ chủ yếu sống bằng nghề trồng cao su và một số cây công nghiệp khác, buôn bán ở thị trấn, trung tâm xã hoặc làm dịch vụ du lịch. Xã đang hình thành khu đô thị The Garden Houses trên đất xã Định An cũ. Du lịch dựa vào núi Cậu, chùa Thái Sơn và lòng hồ Dầu Tiếng; năm 2022 tỉnh Bình Dương đã nghe tư vấn đề án du lịch sinh thái rừng phòng hộ Núi Cậu – Dầu Tiếng giai đoạn 2021–2030.
Không có số liệu kinh tế chính thức tách riêng cho xã mới.
Văn hóa – di tích
Danh mục di tích, danh thắng của huyện Dầu Tiếng cũ trên Wikipedia gồm đình thần Dầu Tiếng, chùa Thái Sơn – Núi Cậu, di tích chiến thắng Suối Dứa, Sở chỉ huy tiền phương Chiến dịch Hồ Chí Minh, núi Cậu và lòng hồ Dầu Tiếng – núi Cậu, chùa Thái Sơn, lòng hồ và vùng Suối Dứa (nay là tên một ấp) thuộc địa bàn xã Dầu Tiếng ngày nay. Tên núi Cậu, theo người dân địa phương, bắt nguồn từ việc núi nối với núi Bà Đen ở Tây Ninh nhưng thấp nhỏ hơn nên gọi là “núi Cậu”.
Du lịch
Các điểm tham quan chính: quần thể núi Cậu và chùa Thái Sơn, lòng hồ Dầu Tiếng nhìn từ phía Thành phố Hồ Chí Minh, rừng cao su, di tích Suối Dứa và Sở chỉ huy tiền phương Chiến dịch Hồ Chí Minh. Rừng phòng hộ có quy chế bảo vệ riêng; khách nên theo lối mở cho tham quan.
Giao thông
Trung tâm xã (thị trấn Dầu Tiếng cũ) nằm trên tỉnh lộ 744. Theo Wikipedia, tỉnh lộ 240 đi về Bến Cát, tỉnh lộ 239 đi lên Chơn Thành; sông Sài Gòn là đường thủy tự nhiên ở phía tây.
Bản đồ Xã Dầu Tiếng
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Dầu Tiếng được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1685/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Thị trấn Dầu Tiếng | Huyện Dầu Tiếng | Tỉnh Bình Dương | toàn bộ |
| Xã Định An | Huyện Dầu Tiếng | Tỉnh Bình Dương | toàn bộ |
| Xã Định Thành | Huyện Dầu Tiếng | Tỉnh Bình Dương | toàn bộ |
| Xã Định Hiệp | Huyện Dầu Tiếng | Tỉnh Bình Dương | một phần |
Hỏi đáp nhanh
Xã Dầu Tiếng gồm những đơn vị cũ nào?
Thị trấn Dầu Tiếng, xã Định An, xã Định Thành và một phần xã Định Hiệp thuộc huyện Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dương cũ.
Tên Dầu Tiếng có nghĩa là gì?
Là tên Nôm thuần Việt, chưa có tư liệu giải thích nghĩa đáng tin. Tên có từ địa bạ năm 1836, chỉ một xứ của thôn Bảo Định (保定).
Diện tích, dân số xã Dầu Tiếng?
182,69 km² và 39.056 người.
Núi Cậu ở đâu, cao bao nhiêu?
Ở xã Dầu Tiếng, bên hồ Dầu Tiếng; gồm 21 ngọn, cao nhất là núi Cửa Ông 295 m.
Hồ Dầu Tiếng thuộc địa phương nào?
Hồ trải trên Tây Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai; phía Thành phố Hồ Chí Minh hồ tiếp giáp xã Dầu Tiếng.
Cùng Huyện Dầu Tiếng trước đây
- Phường Tây Nam 56.784
- Xã Long Hòa 25.215
- Xã Minh Thạnh 24.215
- Xã Thanh An 25.324
← Toàn bộ 168 xã, phường của Hồ Chí Minh Tra tên xã cũ → mới