Xã Tả Lèng

Tổng quan

Nhìn từ trung tâm tỉnh Lai Châu về phía đông, những ngày trời trong có thể thấy khối núi Pu Ta Leng (Putaleng) trên dãy Hoàng Liên Sơn — theo báo Nhân Dân, chỉ đứng sau Fansipan và Pusilung về độ cao trong cả nước. Sườn núi ấy thuộc xã Tả Lèng: cả bốn điểm xuất phát quen thuộc của các tuyến leo Putaleng — bản Sì Thâu Chải, bản Hồ Thầu, bản Sin Chải và bản Tả Lèng — đều nằm trong địa bàn ba xã cũ Hồ Thầu, Giang Ma và Tả Lèng, nay là một xã.

Xã rộng 128,36 km², dân số 12.628 người, mật độ khoảng 98 người/km². Trụ sở xã đặt tại bản Giang Ma. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã có 26 bản.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Tả Lèng, một trong 14 xã của huyện Phong Thổ chuyển sang huyện Tam Đường khi huyện này được lập năm 2002. Hai tên còn lại — Giang Ma và Hồ Thầu — vẫn là tên bản (bản Giang Ma nay là nơi đặt trụ sở xã; bản Phô Hồ Thầu).

Về chữ nghĩa: từ điển wiki.ngonngu.com ghi Tả Lèng là tên xã (trước thuộc huyện Phong Thổ). Âm “lèng” không có chữ Hán Việt, vì vậy đây là tên địa phương vùng cao được phiên âm, không phải tên Hán Việt. Âm “tả” xuất hiện ở nhiều địa danh vùng cao Lai Châu (Tả Phìn, Tả Ngảo, Tả Chải); trong danh sách thời Pháp của khu Mao Xao Phing (vùng Sìn Hồ), “Ta Phing” (Tả Phìn) từng được ghi bằng chữ Hán 大坪 — nhưng với Tả Lèng chưa thấy văn bản chữ Hán nào, nên không suy ra nghĩa. Nghĩa gốc của tên chưa thống nhất.

Tên Tả Lèng và tên núi Pu Ta Leng có phần âm giống nhau; chưa có tài liệu nào xác nhận hai tên cùng gốc, nên chỉ ghi nhận sự trùng âm. Tạp chí Công Thương còn nêu đỉnh Tả Liên Sơn (2.996 m) thuộc xã Tả Lèng.

Không có xã nào khác trong cả nước trùng tên Tả Lèng.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Sin Suối Hồ ở phía bắc, xã Khun Há và xã Bình Lư ở phía nam, phường Tân Phong ở phía tây, tỉnh Lào Cai ở phía đông.

Xã trải trên sườn tây dãy Hoàng Liên Sơn, từ vùng ven trung tâm tỉnh lên tới đường đỉnh núi. Các đỉnh lớn:

• Pu Ta Leng (Putaleng) — Wikipedia tiếng Việt ghi cao 3.096 m, nhiều báo (Nhân Dân, Tạp chí Công Thương) ghi 3.049 m; theo báo Nhân Dân, đây là ngọn núi thứ ba về độ cao ở Việt Nam, sau Fansipan và Pusilung. Tạp chí Công Thương đặt đỉnh trên đất xã Hồ Thầu cũ, cách trung tâm tỉnh khoảng 20 km.
• Tả Liên Sơn — 2.996 m, theo Tạp chí Công Thương và báo Lai Châu.

Rừng đỗ quyên cổ thụ trên Putaleng nở từ khoảng trung tuần tháng 2 tới tháng 3, đầu tháng 4; ở độ cao khoảng 2.900 m có khu được gọi là “vườn cổ tích” Pu Ta Leng. Lai Châu cũng xếp vùng Hồ Thầu vào nhóm cao nguyên trên 1.500 m của tỉnh, mát lạnh quanh năm.

Lịch sử

Trước năm 2002, Tả Lèng và Hồ Thầu thuộc huyện Phong Thổ.

• 14/1/2002 — Nghị định 08/2002/NĐ-CP lập huyện Tam Đường từ thị trấn Phong Thổ và 14 xã của huyện Phong Thổ, trong đó có Hồ Thầu và Tả Lèng.
• 2003 — Tỉnh Lai Châu cũ chia thành Lai Châu và Điện Biên; Tam Đường thuộc tỉnh Lai Châu mới, tỉnh lỵ đặt tại thị trấn Phong Thổ của huyện.
• 8/4/2008 — Chia xã Hồ Thầu thành hai xã Hồ Thầu và Giang Ma.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1670/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ các xã Giang Ma, Hồ Thầu và Tả Lèng thành xã Tả Lèng, hoạt động từ 1/7/2025.

Như vậy xã mới gần như ghép lại hai xã Tả Lèng và Hồ Thầu của thời điểm lập huyện Tam Đường năm 2002.

Dân cư – xã hội

Dân số 12.628 người. Báo chí ghi nhận hai cộng đồng nổi bật: người Mông ở vùng Tả Lèng (bản Hồ Pên) và người Dao ở bản Sì Thâu Chải. Theo báo Lào Cai (2024), Sì Thâu Chải là bản người Dao hơn 60 hộ ở độ cao gần 1.500 m, cách trung tâm huyện Tam Đường cũ khoảng 6 km; một nguồn khác gọi đây là bản người Dao đầu bằng.

Trên địa bàn có Trường Mầm non Tả Lèng, Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Tả Lèng và Trường Trung học cơ sở Tả Lèng (Wikipedia tiếng Việt), cùng trường lớp, trạm y tế ở hai xã Giang Ma, Hồ Thầu cũ.

Kinh tế

Chè cổ thụ. Trên sườn núi cao từ 2.000 đến 2.900 m là những cây chè cổ thụ cao 8–20 m. Năm 2024, Hợp tác xã Chè cổ thụ dược liệu và dịch vụ thương mại Tả Lèng được lập tại bản Hồ Pên, làm ra trà cổ thụ Tả Liên Sơn, trà xanh, hồng trà; người Mông giữ kinh nghiệm chế biến (báo Lai Châu, 3/2025). Tạp chí Công Thương gọi chè cổ thụ trên Putaleng là chè “Tuyết Shan Pu Ta Leng”. Danh mục đặc sản Lai Châu (Wikipedia tiếng Việt) có chè san tuyết Tả Lèng và đường phên Tả Lèng.

Du lịch cộng đồng là nguồn thu mới: theo báo Lào Cai, bản Sì Thâu Chải có 15 hộ làm homestay; năm 2023, 10 hộ được hỗ trợ mỗi hộ 150 triệu đồng làm nhà truyền thống đón khách; bản đón khoảng 12.000 lượt khách mỗi năm, trong đó khoảng 1.000 khách lưu trú. Người dân còn làm dẫn đường leo núi, nấu ăn cho đoàn khách, thêu thùa.

Văn hóa

Người Dao ở Sì Thâu Chải giữ lễ Cấp sắc và lễ Nhảy lửa, nhà truyền thống, nghề thêu (báo Lào Cai). Người Mông giữ kinh nghiệm hái, sao chè cổ thụ trên núi cao.

Tháng 11/2024, huyện Tam Đường cũ tổ chức lần đầu Lễ hội PuTaLeng chủ đề “Về miền Đỗ quyên” tại hồ Mường Lự (thị trấn Tam Đường cũ, nay thuộc xã Bình Lư), lấy tên đỉnh núi trên đất Tả Lèng làm biểu tượng.

Du lịch

Tuyến leo Putaleng có bốn điểm xuất phát: bản Sì Thâu Chải và bản Hồ Thầu (xã Hồ Thầu cũ), bản Sin Chải (xã Giang Ma cũ), bản Tả Lèng (xã Tả Lèng cũ). Cung Sì Thâu Chải – Putaleng được mô tả là khó nhất, dài hơn 16 km mỗi chiều; tuyến phổ biến đi lên từ Hồ Thầu và xuống phía Tả Lèng. Trên đường có đỉnh Đỗ Quyên (2.619 m). Từ đỉnh có thể nhìn sang Bạch Mộc Lương Tử, Ngũ Chỉ Sơn và Phan Xi Păng. Mùa đẹp nhất là mùa hoa đỗ quyên, khoảng tháng 2 đến tháng 4.

Hành chính

Địa chỉ ghi: bản …, xã Tả Lèng, tỉnh Lai Châu. Người dân các xã Giang Ma, Hồ Thầu cũ không ghi “huyện Tam Đường” nữa. Trụ sở xã đặt tại bản Giang Ma.

Bản đồ Xã Tả Lèng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tả Lèng được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1670/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Tam Đường trước đây

• Phường Tân Phong 36.456
• Xã Bản Bo 9.496
• Xã Bình Lư 18.606
• Xã Khun Há 9.148
• Xã Sin Suối Hồ 16.338