Phường Bình Thuận

Tổng quan

Bình Thuận là một phường của tỉnh Lâm Đồng, mang tên tỉnh Bình Thuận — đơn vị cấp tỉnh đã nhập vào Lâm Đồng từ 1/7/2025. Phường bao trùm vùng Phú Tài – Đại Nẫm ở tây bắc khu đô thị Phan Thiết và mở rộng sang xã Hàm Hiệp của huyện Hàm Thuận Bắc cũ.

Phường rộng 45,16 km², có 47.858 người (số liệu sắp xếp năm 2025), mật độ khoảng 1.059 người/km². Trụ sở đặt tại xã Phong Nẫm cũ.

Đất Phú Tài có vị trí đặc biệt trong lịch sử hành chính: năm 1898, tỉnh lỵ Bình Thuận được dời về làng Phú Tài ở ngoại vi Phan Thiết — mốc mở đầu cho vai trò tỉnh lỵ của Phan Thiết suốt hơn một thế kỷ. Vì vậy việc đặt tên tỉnh cũ cho phường này có cơ sở lịch sử cụ thể.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: phường không lấy tên đơn vị cũ nào (Phú Tài, Phong Nẫm, Hàm Hiệp) mà khôi phục tên tỉnh Bình Thuận. Wikipedia ghi rõ tên phường “được kế thừa tên gọi của tỉnh Bình Thuận trước đây”. Cùng đợt, tên thành phố tỉnh lỵ được giữ cho phường Phan Thiết ngay bên cạnh.

Phân tích Hán Việt. Bình Thuận viết là 平順. 平 (bình) nghĩa là bằng phẳng, yên ổn; 順 (thuận) là thuận theo, suôn sẻ, hòa hợp. Cả tên mang nghĩa “yên ổn và thuận hòa”.

Lịch sử tên: theo Wikipedia, năm 1697 Bình Thuận lần lượt được nâng từ trấn lên phủ rồi lên dinh; năm 1825 thời Minh Mạng chính thức thành tỉnh. Tên tỉnh dùng tới năm 1976 (khi nhập vào Thuận Hải), tái lập năm 1992 và chấm dứt ngày 1/7/2025. Từ đó tên Bình Thuận sống tiếp ở cấp phường.

Trùng tên: danh mục mới còn có phường Bình Thuận ở tỉnh Tuyên Quang và xã Bình Thuận ở tỉnh Sơn La — khi ghi địa chỉ cần kèm tên tỉnh. Theo Báo Lâm Đồng, hai tỉnh Bình Thuận – Tuyên Quang kết nghĩa từ năm 1960; Tuyên Quang đã đặt đường, trường và một phường mang tên Bình Thuận, còn Phan Thiết có đường và trường mang tên Tuyên Quang.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, phường Bình Thuận giáp xã Hàm Liêm ở phía đông bắc, phường Hàm Thắng ở phía đông, các phường Tiến Thành và Phan Thiết ở phía nam, các xã Hàm Kiệm và Tuyên Quang ở phía tây, xã Hàm Thạnh ở phía tây bắc.

Phường không giáp biển. Địa hình là đồng bằng ven sông Cà Ty ở phía nam (vùng Phú Tài, Phong Nẫm — Wikipedia xếp Phong Nẫm vào vùng đất mặn của thành phố cũ) và gò đồi thấp ở phía bắc thuộc Hàm Hiệp. Sông Cà Ty chảy qua địa bàn trước khi vào khu phố cổ.

Khí hậu khô nóng của vùng Phan Thiết, nắng nhiều, mưa tập trung vài tháng giữa năm. Diện tích các đơn vị cũ khi tách năm 2001: phường Phú Tài 285,43 ha, xã Phong Nẫm còn 461,8 ha; phần lớn diện tích phường hiện nay thuộc xã Hàm Hiệp cũ.

Lịch sử

Thời Nguyễn, Phú Tài, Phú Hội, Xuân Phong, Đại Nẫm là các thôn xã thuộc tổng Đức Thắng, được coi là ngoại vi Phan Thiết. Năm 1835, tuần vũ Dương Văn Phong xin dời tỉnh lỵ Bình Thuận từ gần Phan Rí về vùng Phú Tài – Đại Nẫm thuộc huyện Hàm Thuận, nhưng chưa được chấp thuận. Đến năm 1898, đời Thành Thái, tỉnh lỵ được dời về làng Phú Tài, rồi cùng năm thị xã Phan Thiết được lập.

Sau 1975, khu vực này thuộc phường Phú Trinh (thị xã Phan Thiết) và xã Hàm Hiệp (huyện Hàm Thuận). Ngày 13/3/1979, Quyết định 104-CP lập xã Phong Nẫm từ các tiểu khu và thôn Đại Tài, Đại Hòa của Phú Trinh. Năm 1982, Hàm Hiệp thuộc huyện Hàm Thuận Bắc mới lập. Ngày 22/11/2001, Nghị định 89/2001/NĐ-CP tách Phong Nẫm lập hai phường Phú Tài và Xuân An.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 sắp xếp phường Phú Tài, xã Phong Nẫm và xã Hàm Hiệp thành phường Bình Thuận, hiệu lực 1/7/2025. Phường có 16 khu phố, tháng 6/2026 gom thành 8 tổ dân phố.

Dân cư và xã hội

Tám tổ dân phố của phường mang tên các làng cũ: Đại Nẫm, Đại Thiện, Hàm Hiệp, Phú Hội, Phú Tài, Văn Thánh, Xuân Hải, Xuân Phong — cách đặt tên giữ được lớp địa danh làng xã thời Nguyễn. Dân cư chủ yếu là người Kinh, sống thành các khu dân cư đô thị ở Phú Tài và xóm làng ven đô ở Phong Nẫm, Hàm Hiệp.

Wikipedia về Phan Thiết có nhắc khu đô thị Phú Tài trong số các khu đô thị mới đang hình thành. Mạng lưới trường học và y tế cơ sở kế thừa từ ba đơn vị cũ. Wikipedia ghi nhận Bà mẹ Việt Nam anh hùng Phạm Thị Ngư (1912–2002) trong mục danh nhân của phường.

Kinh tế

Kinh tế phường là sự đan xen giữa đô thị và nông nghiệp ven đô. Khu Phú Tài phát triển nhà ở, thương mại, dịch vụ; vùng Phong Nẫm và Hàm Hiệp còn ruộng, vườn, trong đó thanh long là cây trồng quan trọng của huyện Hàm Thuận Bắc cũ — Wikipedia ghi cây thanh long đã giúp đời sống nông dân huyện cải thiện rõ rệt, nhiều trang trại hình thành.

Theo Wikipedia, ga Phan Thiết nằm trên địa bàn phường Bình Thuận, nối với ga Bình Thuận (trước là ga Mương Mán, ở xã Hàm Kiệm) bằng một nhánh đường sắt dài khoảng 10 km; tuyến tàu Sài Gòn – Phan Thiết chạy vào ga này.

Văn hóa

Các tên làng Đại Nẫm, Phú Tài, Phú Hội, Xuân Phong được ghi trong tư liệu lịch sử hành chính từ thời Minh Mạng và nay vẫn còn trong tên tổ dân phố — một lớp “di sản tên gọi” hiếm hoi được giữ qua nhiều lần sắp xếp. Đời sống văn hóa của phường gắn với lễ hội chung của đô thị Phan Thiết như đua thuyền trên sông Cà Ty mùng 2 Tết.

Tên phường tự nó là một dấu nhắc về quan hệ kết nghĩa Bình Thuận – Tuyên Quang từ năm 1960: cùng đợt sắp xếp 2025, vùng Phan Thiết cũ có thêm xã Tuyên Quang ngay phía tây phường.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “tổ dân phố …, phường Bình Thuận, tỉnh Lâm Đồng”. Vì tên phường trùng tên tỉnh cũ, giấy tờ cũ ghi “tỉnh Bình Thuận” và địa chỉ mới “phường Bình Thuận, tỉnh Lâm Đồng” là hai cấp khác nhau — cần đọc kỹ khi đối chiếu hồ sơ.

Bản đồ Phường Bình Thuận

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Bình Thuận được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Phan Thiết, Huyện Hàm Thuận Bắc trước đây

• Phường Hàm Thắng 54.544
• Phường Mũi Né 50.166
• Phường Phan Thiết 85.493
• Phường Phú Thủy 54.049
• Phường Tiến Thành 28.395
• Xã Đông Giang 5.131
• Xã Hàm Liêm 31.253
• Xã Hàm Thuận 50.680
• Xã Hàm Thuận Bắc 29.855
• Xã Hồng Sơn 29.875
• Xã La Dạ 9.435
• Xã Tuyên Quang 28.817