Hàm Thuận là xã phía bắc Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Ma Lâm và hai xã Thuận Minh, Hàm Đức của huyện Hàm Thuận Bắc cũ. Diện tích 198,36 km², dân số 50.680 người.
Tổng quan
Hàm Thuận là một xã của tỉnh Lâm Đồng, kế thừa vùng trung tâm của huyện Hàm Thuận Bắc cũ: thị trấn Ma Lâm — huyện lỵ từ năm 1982 — cùng hai xã Thuận Minh và Hàm Đức. Với 50.680 người (số liệu sắp xếp năm 2025) trên 198,36 km², đây là một trong những xã đông dân nhất vùng Bình Thuận cũ; mật độ khoảng 255 người/km².
Trụ sở xã đặt tại thị trấn Ma Lâm cũ. Xã nằm trên trục Quốc lộ 28 từ Phan Thiết lên Di Linh, có ga Ma Lâm của đường sắt Bắc – Nam, Quốc lộ 1 và cao tốc Vĩnh Hảo – Phan Thiết đi qua — một đầu mối giao thông hiếm thấy ở cấp xã.
Cái tên Hàm Thuận ở đây không lấy từ xã cũ nào mà khôi phục tên huyện, quận xưa của vùng đất phía bắc Phan Thiết.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới mang tên Hàm Thuận — tên lịch sử của vùng, không trùng tên đơn vị nào trong ba đơn vị hợp thành (Ma Lâm, Thuận Minh, Hàm Đức). Theo Wikipedia về tỉnh Bình Thuận, năm 1831 vua Minh Mạng đặt hai phủ Ninh Thuận và Hàm Thuận; năm 1945 phủ Hàm Thuận đổi thành huyện Hàm Thuận; trước 1975 có quận Hàm Thuận; năm 1976 các quận Hàm Thuận, Thiện Giáo, Hải Long hợp thành huyện Hàm Thuận của tỉnh Thuận Hải; năm 1982 huyện này chia thành Hàm Thuận Bắc và Hàm Thuận Nam. Xã Hàm Thuận mới đặt trên đúng huyện lỵ của Hàm Thuận Bắc.
Phân tích Hán Việt. Wikipedia tiếng Trung ghi tên huyện là 咸順北縣, tức Hàm Thuận viết 咸順. 咸 (hàm) nghĩa là “đều, khắp, tất cả”; 順 (thuận) là thuận theo, hòa hợp. Ghép lại: “thảy đều thuận hòa”. Cần lưu ý chữ hàm ở đây không phải 含 (ngậm, chứa).
Chữ “Hàm” trong tên xã quanh vùng. Sau 1975 các xã của huyện Hàm Thuận phần lớn mang chữ đầu “Hàm” (Hàm Đức, Hàm Phú, Hàm Trí, Hàm Liêm, Hàm Chính…); Hàm Đức là một trong ba đơn vị hợp thành xã này.
Trùng tên: không có đơn vị cấp xã nào khác mang tên Hàm Thuận. Cần phân biệt với các xã Hàm Thuận Bắc và Hàm Thuận Nam cùng tỉnh.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Hàm Thuận giáp các xã Hàm Thuận Bắc và Hồng Sơn ở phía bắc, phường Mũi Né và xã Hòa Thắng ở phía đông, phường Hàm Thắng và các xã Hàm Liêm, Hàm Thạnh ở phía nam, xã Đông Giang ở phía tây. Trung tâm xã cách Phan Thiết khoảng 20 km về phía bắc.
Wikipedia chia địa hình huyện Hàm Thuận Bắc cũ thành ba dải: đồi núi bán sơn địa phía tây đường sắt; đồng bằng phù sa dọc Quốc lộ 1 và Quốc lộ 28; và cồn cát phía đông Quốc lộ 1 gồm Hàm Đức, Hồng Sơn, Hồng Liêm — vùng cát trắng, vàng, đỏ khô hạn nhất huyện. Xã Hàm Thuận trải qua cả dải đồng bằng (Ma Lâm, Thuận Minh) lẫn dải cồn cát (Hàm Đức).
Khí hậu bán khô hạn của cực Nam Trung Bộ, mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4. Theo Wikipedia, thủy văn huyện cũ chịu ảnh hưởng của hai sông chính là sông Cái Phan Thiết và sông La Ngà, cùng nhiều sông suối nhỏ.
Lịch sử
Sau năm 1975, Ma Lâm, Hàm Phú và Hàm Đức là các xã của huyện Hàm Thuận, tỉnh Thuận Hải. Quyết định 204-HĐBT ngày 30/12/1982 chia huyện Hàm Thuận, lập huyện Hàm Thuận Bắc và đặt huyện lỵ tại xã Ma Lâm. Quyết định 140-HĐBT ngày 28/11/1983 tách xã Hàm Phú thành hai xã Hàm Phú và Thuận Minh.
Năm 1992, huyện về tỉnh Bình Thuận tái lập. Ngày 15/6/1999, Nghị định 37/1999/NĐ-CP lập thị trấn Ma Lâm trên toàn bộ 1.550 ha và 11.890 người của xã Ma Lâm, làm thị trấn huyện lỵ.
Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 sắp xếp thị trấn Ma Lâm, xã Thuận Minh và xã Hàm Đức thành xã Hàm Thuận, hiệu lực 1/7/2025 — cùng ngày huyện Hàm Thuận Bắc chấm dứt hoạt động. Xã có 17 thôn; tháng 6/2026 gom còn 8 thôn.
Dân cư và xã hội
Tám thôn hiện nay là Đức Hòa, Hàm Đức, Ku Kê, Lâm Hòa, Ma Lâm, Tầm Hưng, Thuận Minh và Tùy Hòa; riêng thôn Ku Kê được giữ nguyên khi sắp xếp. Phần lớn dân cư tập trung ở khu Ma Lâm cũ, vốn là thị trấn huyện lỵ với chợ, trường, cơ quan.
Wikipedia ghi dân cư huyện Hàm Thuận Bắc cũ trên 95% là người Kinh, tập trung ở đồng bằng, ven quốc lộ; các dân tộc K'Ho, Chăm, Raglai sống chủ yếu ở các xã vùng cao, tổ chức thành buôn làng với luật tục riêng. Các tôn giáo chính gồm Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, đạo Bà La Môn (của một bộ phận người Chăm) và tín ngưỡng dân gian.
Là huyện lỵ cũ, khu Ma Lâm tập trung các trường phổ thông và cơ sở y tế phục vụ cả vùng.
Kinh tế
Wikipedia mô tả Hàm Thuận Bắc là huyện thuần nông, đời sống nâng lên rõ rệt nhờ cây thanh long, nhiều trang trại thanh long hình thành cùng rừng cao su và cây ăn trái. Vùng Ma Lâm – Thuận Minh thuộc dải đồng bằng phù sa ven Quốc lộ 28 — dải đất canh tác thuận lợi nhất của huyện cũ.
Khu Ma Lâm cũ là trung tâm thương mại – dịch vụ của vùng phía bắc Phan Thiết, nơi hội tụ ga Ma Lâm, Quốc lộ 28, Quốc lộ 1 và cao tốc. Vùng cồn cát Hàm Đức khô hạn hơn, sản xuất phụ thuộc thủy lợi.
Văn hóa
Đời sống văn hóa phản ánh hai lớp dân cư: làng xóm người Việt ở đồng bằng với đình, chùa, nhà thờ;. Tên thôn Ku Kê không có dạng Hán Việt; tư liệu đã tra chưa giải thích nguồn gốc của tên này.
Tư liệu đã tra chưa ghi di tích được xếp hạng trên địa bàn xã. Ở cấp vùng, Wikipedia nhắc hồ Hàm Thuận và thủy điện Hàm Thuận – Đa Mi phía tây bắc huyện cũ, giáp Lâm Đồng như cảnh quan đáng chú ý của Hàm Thuận Bắc.
Giao thông
Theo Wikipedia, trên địa bàn xã có đường sắt Bắc – Nam với ga Ma Lâm; Quốc lộ 28 nối phường Bình Thuận lên Di Linh, Bắc Gia Nghĩa và kết thúc ở Cư Jút, đi qua trung tâm xã theo hướng bắc – nam; Quốc lộ 1; và cao tốc Vĩnh Hảo – Phan Thiết.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: “thôn …, xã Hàm Thuận, tỉnh Lâm Đồng”. Cư dân thị trấn Ma Lâm cũ nay ghi “thôn Ma Lâm” hoặc tên thôn mới; thủ tục làm tại trung tâm phục vụ hành chính công xã, trụ sở ở Ma Lâm cũ.
Bản đồ Xã Hàm Thuận
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Hàm Thuận được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Thuận Minh | Huyện Hàm Thuận Bắc | Tỉnh Bình Thuận | toàn bộ |
| Thị trấn Ma Lâm | Huyện Hàm Thuận Bắc | Tỉnh Bình Thuận | toàn bộ |
| Xã Hàm Đức | Huyện Hàm Thuận Bắc | Tỉnh Bình Thuận | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Hàm Thuận gồm những đơn vị cũ nào?
Gồm thị trấn Ma Lâm và hai xã Thuận Minh, Hàm Đức của huyện Hàm Thuận Bắc cũ, theo Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15, từ 1/7/2025.
Tên Hàm Thuận có nghĩa là gì?
Hàm Thuận viết 咸順: hàm là “đều, khắp”, thuận là thuận hòa — “thảy đều thuận hòa”. Đây là tên huyện, quận lịch sử của vùng phía bắc Phan Thiết.
Thị trấn Ma Lâm nay thuộc xã nào?
Thị trấn Ma Lâm (huyện lỵ Hàm Thuận Bắc cũ) nay thuộc xã Hàm Thuận, tỉnh Lâm Đồng.
Diện tích, dân số xã Hàm Thuận?
198,36 km² và 50.680 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Xã Hàm Thuận có ga tàu không?
Có, ga Ma Lâm trên đường sắt Bắc – Nam nằm trên địa bàn xã.
Cùng Huyện Hàm Thuận Bắc trước đây
- Phường Bình Thuận 47.858
- Phường Hàm Thắng 54.544
- Xã Đông Giang 5.131
- Xã Hàm Liêm 31.253
- Xã Hàm Thuận Bắc 29.855
- Xã Hồng Sơn 29.875
- Xã La Dạ 9.435
← Toàn bộ 124 xã, phường của Lâm Đồng Tra tên xã cũ → mới