Xã Hòa Thắng

Tổng quan

Hòa Thắng là một xã ven biển của tỉnh Lâm Đồng, nằm giữa Mũi Né và Phan Rí, cách Phan Thiết khoảng 45 km về phía đông bắc. Xã nổi tiếng vì Bàu Trắng — hồ nước ngọt giữa đồi cát trắng, một trong những cảnh quan được nhắc nhiều nhất của Bình Thuận cũ.

Xã rộng 328,09 km², có 11.558 người (số liệu sắp xếp năm 2025), mật độ khoảng 35 người/km² — thưa so với một xã ven biển, vì phần lớn diện tích là đồi cát và đất khô hạn. Trụ sở đặt tại xã Hòa Thắng cũ.

Xã mới gồm toàn bộ xã Hồng Phong và một phần xã Hòa Thắng cũ; phần còn lại của Hòa Thắng cũ được sắp xếp vào xã Hồng Thái. Vùng này cũng là nơi có chiến khu Lê Hồng Phong thời kháng chiến.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Hòa Thắng của huyện Bắc Bình, dù chỉ nhận một phần đất của xã này; tên Hồng Phong — xã còn lại — được giữ trong tên thôn Hồng Phong. Bốn thôn sau sắp xếp năm 2026 (Hồng Chính, Hồng Lâm, Hồng Phong, Hồng Thắng) đều bắt đầu bằng chữ “Hồng”.

Phân tích Hán Việt. Hòa trong địa danh thường là 和 — hòa hợp, êm thuận (cũng có chữ 禾 là cây lúa, ít gặp trong tên xã). Thắng thường là 勝 — thắng lợi, vượt hơn. Ghép lại, Hòa Thắng thường hiểu là “hòa hợp và thắng lợi”. Tư liệu đã tra không cho văn bản gốc ghi chữ Hán tên xã, nên 和勝 là cách hiểu phổ biến.

Chữ “Hồng” và chiến khu Lê Hồng Phong. Wikipedia ghi chiến khu Lê Hồng Phong — căn cứ kháng chiến của Bình Thuận — nay thuộc xã Hồng Phong và Hòa Thắng. Huyện căn cứ mang tên Lê Hồng Phong được lập năm 1962 và năm 1974. Tư liệu đã tra không nói tên xã Hồng Phong có đặt theo tên chiến khu hay không, nên ở đây chỉ ghi nhận hai tên cùng tồn tại trên một vùng đất.

Tên Bàu Trắng: “bàu” theo tiếng địa phương là hồ; hồ còn gọi Bàu Cát, Bàu Sen, và “Bạch Hồ” (hồ trắng) — tên dùng trong thơ Nguyễn Thông thế kỷ XIX.

Trùng tên: danh mục mới còn có phường Hòa Thắng ở tỉnh Khánh Hòa — khi ghi địa chỉ cần kèm tên tỉnh.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Hòa Thắng giáp Biển Đông (vịnh Phan Rí) ở phía đông và phía nam; giáp phường Mũi Né ở phía tây nam; giáp các xã Hồng Sơn và Hàm Thuận ở phía tây bắc; phía bắc giáp, theo thứ tự từ đông sang tây, các xã Phan Rí Cửa, Bắc Bình, Hồng Thái, Lương Sơn và Sông Lũy.

Địa hình là đồi cát ven biển xen đồi thấp. Theo Wikipedia, Bàu Trắng nằm ở thôn Hồng Lâm, cách Phan Thiết khoảng 62 km; hồ bị một đồi cát vắt ngang chia thành Bàu Bà và Bàu Ông. Bàu Bà rộng hơn, sâu tới 19 m vào mùa mưa, quanh hồ trồng nhiều sen lấy hạt và ngó; Bàu Ông nhỏ và cạn hơn, nước không ngọt bằng.

Khí hậu bán khô hạn điển hình của cực Nam Trung Bộ, nắng gió nhiều, mưa ít. Năm 2007, xã Hòa Thắng cũ nhận thêm 4.232,95 ha từ Lương Sơn, đạt hơn 236 km² trước đợt sắp xếp 2025.

Lịch sử

Vùng Bắc Bình xưa thuộc hai huyện Hòa Đa và Phan Lý Chàm của tỉnh Bình Thuận. Trong kháng chiến, khu vực này có chiến khu Lê Hồng Phong; Tỉnh ủy Bình Thuận từng lập huyện căn cứ Lê Hồng Phong đầu năm 1962 (giải thể giữa năm 1966) và tái lập đầu năm 1974 (giải thể tháng 12/1974), theo Wikipedia về huyện Bắc Bình.

Sau năm 1975, Hòa Thắng là xã của huyện Bắc Bình, còn Hồng Phong thuộc huyện Hàm Thuận (tỉnh Thuận Hải). Quyết định 204-HĐBT ngày 30/12/1982 chuyển Hồng Phong về Bắc Bình. Từ 1992, hai xã thuộc tỉnh Bình Thuận tái lập. Ngày 3/12/2007, Nghị định 176/2007/NĐ-CP nhập 4.232,95 ha của xã Lương Sơn vào Hòa Thắng; xã khi đó có 23.653,45 ha và 6.924 người.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ xã Hồng Phong và một phần xã Hòa Thắng thành xã Hòa Thắng, hiệu lực 1/7/2025. Xã có 6 thôn; ngày 22/6/2026 Nghị quyết 17/NQ-HĐND gom còn 4 thôn.

Dân cư và xã hội

Dân cư hơn 11,5 nghìn người, sống ở các thôn Hồng Chính, Hồng Lâm, Hồng Phong, Hồng Thắng. Vùng Bắc Bình cũ có nhiều dân tộc: Wikipedia về tỉnh Bình Thuận ghi người Chăm, Raglai, Hoa là các dân tộc đông sau người Kinh; văn hóa Chăm còn hiện diện quanh Bàu Trắng qua đền thờ nữ thần Yana. Tư liệu đã tra không có cơ cấu dân tộc riêng của xã.

Trường học, trạm y tế kế thừa từ hai xã cũ.

Kinh tế

Du lịch là mảng nổi bật nhờ Bàu Trắng và đồi cát; khách thường đi từ Mũi Né, Hòn Rơm theo đường tỉnh 716. Wikipedia ghi hồ Bàu Bà được trồng sen để thu hạt và ngó — một sinh kế đặc thù của vùng hồ giữa cát.

Nông nghiệp chịu ràng buộc của đất cát khô hạn. Ven biển có nghề cá nhỏ; Wikipedia nhắc Hòn Hồng gần Bàu Trắng là nơi câu cá tráp (cá hanh), cá vồ. Tư liệu về tỉnh Bình Thuận cũng ghi các mỏ cát thủy tinh lớn ở Hàm Thuận Bắc, Bắc Bình và Hàm Tân; tư liệu đã tra không nói rõ mỏ nào thuộc xã.

Văn hóa

Đền thờ nữ thần Yana ở phía nam Bàu Trắng là nơi người Chăm thờ vị thần mà họ tin đã mang nguồn nước đến cho người và muông thú trong mùa khô hạn — theo Wikipedia. Tên “Bạch Hồ” của Bàu Trắng đi vào thơ Nguyễn Thông, nhà nho – nhà giáo thế kỷ XIX gắn bó với Bình Thuận.

Chiến khu Lê Hồng Phong là một địa danh lịch sử của địa phương. Bắc Bình nói chung được Wikipedia mô tả là nơi bảo lưu văn hóa Chăm Pa, đặc biệt là nghệ thuật múa (múa quạt, múa đội nước, múa Siva).

Du lịch

Bàu Trắng và các đồi cát trắng xung quanh là điểm dừng phổ biến trên tuyến Mũi Né – Bàu Trắng. Wikipedia mô tả cung đường từ thị trấn Lương Sơn về Mũi Né, vắt qua những dải đồi cát hoang sơ nơi lưu dấu chiến khu Lê Hồng Phong, là một cung đường du lịch ấn tượng của Bình Thuận.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “thôn …, xã Hòa Thắng, tỉnh Lâm Đồng”. Cư dân phần Hòa Thắng cũ đã chuyển sang xã Hồng Thái cần đối chiếu thôn mới khi làm giấy tờ.

Bản đồ Xã Hòa Thắng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Hòa Thắng được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bắc Bình trước đây

• Xã Bắc Bình 51.344
• Xã Hải Ninh 19.422
• Xã Hồng Thái 25.049
• Xã Lương Sơn 23.912
• Xã Phan Sơn 7.428
• Xã Sông Lũy 21.243