Xã Hải Ninh

Tổng quan

Hải Ninh là một xã của tỉnh Lâm Đồng, cách Phan Thiết khoảng 70 km về phía đông bắc. Vùng Hải Ninh – Sông Mao từng là một trung tâm hành chính: quận Hải Ninh thời Việt Nam Cộng hòa, huyện Hải Ninh của chính quyền cách mạng năm 1974, và huyện lỵ của huyện Bắc Bình trong giai đoạn 1982–1992.

Xã rộng 289,99 km², có 19.422 người (số liệu sắp xếp năm 2025), mật độ khoảng 67 người/km². Trụ sở đặt tại xã Hải Ninh cũ.

Wikipedia về tỉnh Bình Thuận ghi người Hoa tập trung nhiều ở xã Hải Ninh và Sông Lũy (huyện Bắc Bình) cùng phường Đức Nghĩa (Phan Thiết) — một nét dân cư riêng của vùng này.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Hải Ninh. Hai tên Bình An và Phan Điền thôi là tên hành chính; Phan Điền còn trong tên thôn Phan Điền, còn các thôn An Bình, An Lạc, An Thạnh giữ chữ “An” của Bình An.

Phân tích Hán Việt. Hải là 海 — biển; ninh là 寧 — yên ổn (dạng giản thể 宁). Hải Ninh thường được hiểu là “biển yên”. Tư liệu đã tra không cho văn bản gốc ghi chữ Hán tên xã, nên 海寧 là cách hiểu thông thường.

Lịch sử tên: theo Wikipedia, từ 1955 chính quyền Việt Nam Cộng hòa lập quận Hải Ninh thuộc tỉnh Bình Thuận, gồm vùng Sông Mao, Sông Lũy. Tháng 12/1974, phía cách mạng lập huyện Hải Ninh (tách từ huyện Phan Lý). Sau 1975 huyện này nhập vào huyện Bắc Bình; tên Hải Ninh còn lại ở cấp xã. Tên các thôn hiện nay chia hai nhóm chữ đầu: “An” (An Bình, An Lạc, An Thạnh) và “Hải” (Hải Lạc, Hải Thủy, Hải Xuân). Tên Phan Điền mang yếu tố “Phan” chung của vùng Phan Rí và chữ “điền” (ruộng).

Trùng tên: danh mục mới còn có phường Hải Ninh ở tỉnh Hà Tĩnh và xã Hải Ninh ở tỉnh Quảng Ninh — khi ghi địa chỉ cần kèm tên tỉnh.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Hải Ninh giáp xã Tuy Phong ở phía đông, xã Phan Sơn ở phía bắc, xã Lương Sơn ở phía tây, các xã Bắc Bình và Hồng Thái ở phía nam. Xã không giáp biển.

Địa hình chuyển từ đồng bằng phía nam lên vùng đồi núi phía bắc giáp Phan Sơn. Wikipedia về tỉnh Bình Thuận nhắc sông Mao (29 km) trong danh sách các sông của tỉnh; địa danh Sông Mao gắn với vùng quận Hải Ninh xưa.

Khí hậu bán khô hạn của cực Nam Trung Bộ, nhiều nắng gió, mùa mưa đến muộn. Năm 1986, khi tách xã Bình An, phần Bình An rộng 10.770 ha còn Hải Ninh 3.762 ha — cho thấy phần lớn diện tích xã hiện nay thuộc Bình An cũ.

Lịch sử

Vùng Bắc Bình xưa thuộc hai huyện Hòa Đa và Phan Lý Chàm của tỉnh Bình Thuận. Theo Wikipedia, phía kháng chiến nhiều lần tổ chức lại vùng này: tháng 4/1951 gộp Hòa Đa, Phan Lý Chàm, Tuy Phong thành huyện Bắc Bình, tháng 11/1951 tách lại huyện Phan Lý; đầu 1962 lập huyện Lê Hồng Phong và Ban Cán sự Bắc Sơn; giữa 1966 trở về các huyện cũ; tháng 12/1974 lập huyện Hải Ninh tách từ huyện Phan Lý. Phía Việt Nam Cộng hòa, từ 1955 có quận Hải Ninh gồm vùng Sông Mao, Sông Lũy.

Sau năm 1975, bốn huyện Hòa Đa, Phan Lý, Hải Ninh và Tuy Phong hợp thành huyện Bắc Bình, tỉnh Thuận Hải; Hải Ninh và Phan Điền là xã của huyện. Ngày 30/12/1982, Quyết định 204-HĐBT tách Tuy Phong ra; huyện Bắc Bình còn 15 xã, huyện lỵ đặt tại xã Hải Ninh.

Ngày 20/6/1986, Quyết định 73-HĐBT lập xã Bình An từ một phần xã Hải Ninh: Hải Ninh còn 3.762 ha và 8.294 người, Bình An có 10.770 ha và 4.479 người. Năm 1992, khi lập thị trấn Chợ Lầu, huyện lỵ Bắc Bình chuyển về Chợ Lầu.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 sắp xếp ba xã Bình An, Hải Ninh và Phan Điền thành xã Hải Ninh, hiệu lực 1/7/2025. Xã có 10 thôn; ngày 24/6/2026, Nghị quyết 22/NQ-HĐND gom còn 8 thôn.

Dân cư và xã hội

Tám thôn hiện nay: An Bình, An Lạc, An Thạnh, Bình An, Hải Lạc, Hải Thủy, Hải Xuân và Phan Điền. Dân cư gần 19,5 nghìn người.

Theo Wikipedia về tỉnh Bình Thuận, Hải Ninh là một trong ba nơi người Hoa tập trung đông của tỉnh cũ (cùng Sông Lũy và phường Đức Nghĩa ở Phan Thiết). Tỉnh có 34 dân tộc, đông nhất là người Kinh, tiếp đến Chăm, Raglai, Hoa. Tư liệu đã tra không có cơ cấu dân tộc riêng của xã.

Là huyện lỵ cũ (1982–1992), khu Hải Ninh có trường học, trạm y tế kế thừa từ các xã cũ; nay các cơ sở tuyến trên của vùng tập trung ở Chợ Lầu (xã Bắc Bình).

Kinh tế

Nông nghiệp là chính trên đất đồng bằng và gò đồi; Wikipedia mô tả vùng Bắc Bình với đồng bằng xanh, vườn thanh long dọc đường xuống biển.

Cao tốc Vĩnh Hảo – Phan Thiết đi qua huyện Bắc Bình cũ. Tư liệu đã tra không ghi khu công nghiệp trên địa bàn xã.

Văn hóa

Cộng đồng người Hoa ở Hải Ninh – được Wikipedia nêu riêng — là một lớp dân cư khác bên cạnh người Việt và người Chăm của vùng Bắc Bình. Bắc Bình cũ được Wikipedia mô tả là nơi bảo lưu văn hóa Chăm Pa, đặc biệt nghệ thuật múa.

Tư liệu đã tra chưa ghi di tích được xếp hạng hay cơ sở tín ngưỡng cụ thể trên địa bàn xã Hải Ninh mới.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “thôn …, xã Hải Ninh, tỉnh Lâm Đồng”. Cư dân Bình An, Phan Điền cũ dùng tên thôn mới; không còn cấp “huyện Bắc Bình”.

Bản đồ Xã Hải Ninh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Hải Ninh được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1671/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bắc Bình trước đây

• Xã Bắc Bình 51.344
• Xã Hòa Thắng 11.558
• Xã Hồng Thái 25.049
• Xã Lương Sơn 23.912
• Xã Phan Sơn 7.428
• Xã Sông Lũy 21.243