Xã Khao Mang

Tổng quan

Khao Mang là một xã của tỉnh Lào Cai, hợp thành từ hai xã Hồ Bốn và Khao Mang của huyện Mù Cang Chải (tỉnh Yên Bái cũ). Trụ sở xã đặt tại thôn Khao Mang.

Xã rộng 120,06 km², dân số 9.343 người, mật độ khoảng 78 người/km². Đây là cửa ngõ phía tây của vùng Mù Cang Chải trên quốc lộ 32 — đi tiếp về phía tây là sang tỉnh Lai Châu. Xã cũ Hồ Bốn từng được ghi là điểm cực tây của tỉnh Yên Bái.

Khao Mang được biết tới qua chuỗi thủy điện trên Nậm Kim và cũng là nơi chịu thiệt hại nặng nề nhất trong trận lũ quét đêm 5 rạng sáng 6/8/2023. Cùng vùng Mù Cang Chải cũ còn có các xã Mù Cang Chải, Lao Chải, Chế Tạo, Púng Luông, Nậm Có và Tú Lệ.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: tên xã mới giữ nguyên tên xã Khao Mang — một trong hai xã hợp thành, cũng là nơi đặt trụ sở. Tên xã cũ còn lại, Hồ Bốn, không còn là tên đơn vị hành chính nhưng vẫn sống trong tên thôn và tên công trình thủy điện Hồ Bốn.

Không phải tên Hán Việt. “Khao Mang” là địa danh gốc tiếng dân tộc vùng cao Tây Bắc, được ghi lại theo phát âm. Dù âm “khao” và âm “mang” đều có chữ Hán Việt riêng (tra “khao” trên Wiki Ngôn Ngữ), ghép lại không thành một từ Hán Việt có nghĩa, nên không nên chiết tự. Tương tự, “Hồ Bốn” là cách ghi bằng chữ Quốc ngữ một địa danh vùng cao, không nên hiểu theo nghĩa tiếng Việt thông thường (“hồ” và “bốn”). Chưa tìm được nguồn đáng tin cậy giải thích nghĩa của hai tên này; vì vậy ghi nhận là nghĩa chưa thống nhất.

Lịch sử tên: cả Khao Mang và Hồ Bốn đều đã là tên xã khi châu Mù Cang Chải được lập năm 1955 (cùng được cắt từ châu Than Uyên). Trong danh mục xã phường mới, tên Khao Mang không trùng với đơn vị nào ở tỉnh khác.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, Khao Mang giáp Nậm Xé và Minh Lương ở phía bắc, Lao Chải ở phía nam, Mù Cang Chải ở phía đông và tỉnh Lai Châu ở phía tây.

Địa bàn là thung lũng hạ đoạn của Nậm Kim trên đất Yên Bái cũ, kẹp giữa các dãy núi cao thuộc sườn tây nam Hoàng Liên Sơn. Nậm Kim chảy từ Mù Cang Chải sang, rồi đi tiếp sang xã Mường Kim (Lai Châu) để đổ vào Nậm Mu; quốc lộ 32 chạy dọc theo thung lũng. Địa hình dốc, nhiều khe suối nhỏ đổ vào Nậm Kim — chính kiểu địa hình này khiến mưa lớn dễ sinh lũ ống, lũ quét.

Trận mưa ngày 5/8/2023 (lượng mưa ở Khao Mang, Mồ Dề, Lao Chải từ khoảng 100 đến trên 300 mm theo báo cáo của tỉnh Yên Bái được báo chí dẫn) gây lũ ống, sạt lở làm hai xã Hồ Bốn và Khao Mang bị chia cắt, nhiều nhà cửa bị cuốn trôi.

Lịch sử

Vùng đất Khao Mang – Hồ Bốn trước năm 1955 thuộc châu Than Uyên. Khi châu Mù Cang Chải được lập ngày 18/10/1955 theo Nghị định 606-TTg trong Khu tự trị Thái – Mèo, hai xã Hồ Bốn và Khao Mang nằm trong số mười xã cắt từ châu Than Uyên sang.

• 1962 — huyện Mù Cang Chải thuộc tỉnh Nghĩa Lộ.
• 1976–1991 — thuộc tỉnh Hoàng Liên Sơn; từ 1991 thuộc tỉnh Yên Bái.
• 2007–2017 — lần lượt xây dựng ba thủy điện trên Nậm Kim ở địa bàn xã (xem mục Kinh tế).
• 5–6/8/2023 — lũ ống, lũ quét, sạt lở gây thiệt hại nặng ở Hồ Bốn, Khao Mang, Lao Chải; báo chí đưa tin có người thiệt mạng, hàng trăm nhà bị ảnh hưởng, Nhân Dân ước thiệt hại gần 400 tỷ đồng ở ba xã.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ xã Hồ Bốn và xã Khao Mang thành xã Khao Mang thuộc tỉnh Lào Cai; xã hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Xã có 9.343 người. Như toàn vùng Mù Cang Chải, phần lớn cư dân là người Mông, sống thành các thôn trên sườn núi và dọc Nậm Kim; người Thái và người Kinh ít hơn, tập trung gần quốc lộ. Báo Tuổi Trẻ nhắc thôn Háng Cháng Lừ của Khao Mang là nơi có rừng hoa tớ dày (đào rừng) nở vào dịp Tết Mông.

Sau trận lũ năm 2023, nhiều hộ ở các thôn ven suối phải di dời, tái định cư; việc bố trí dân cư tránh vùng nguy cơ sạt lở trở thành vấn đề thường trực của xã. Giáo dục, y tế theo mô hình xã vùng cao — trường bán trú, trạm y tế xã — với nhiều điểm trường thôn.

Kinh tế

Nông nghiệp vùng cao là sinh kế chính: lúa ruộng bậc thang một vụ, ngô nương, chăn nuôi trâu bò, lợn. Điểm khác của Khao Mang so với các xã lân cận là chuỗi thủy điện trên Nậm Kim, theo Wikipedia tiếng Việt:

• Thủy điện Hồ Bốn (còn gọi thủy điện Mường Kim), 13,5 MW, khởi công 2007, hoàn thành 2009;
• Thủy điện Khao Mang Thượng, 24,5 MW, khởi công 2012, hoàn thành 9/2015;
• Thủy điện Khao Mang Hạ (thủy điện Khao Mang), 30 MW, trên đất hai xã Khao Mang và Lao Chải, khởi công 2013, hoàn thành 1/2017.

Dịch vụ dọc quốc lộ 32 (quán ăn, tạp hóa, sửa xe) phục vụ người đi lại giữa Yên Bái và Lai Châu.

Văn hóa

Đời sống văn hóa mang sắc thái Mông của vùng Mù Cang Chải: Tết Mông diễn ra khoảng một tháng trước Tết Nguyên đán, lễ hội Gầu Tào gắn với mùa hoa tớ dày, tiếng khèn và quả pao, nghề thêu, dệt vải lanh. Ruộng bậc thang trên các sườn đồi quanh thôn là cảnh quan văn hóa chung của cả vùng, dù phần được xếp hạng danh thắng nằm ở các xã phía đông nam.

Giao thông

Quốc lộ 32 là trục duy nhất qua xã, nối trung tâm Mù Cang Chải với Than Uyên (Lai Châu). Trong trận lũ 2023, sạt lở đã vùi lấp đường vào khiến Hồ Bốn và Khao Mang bị cô lập nhiều ngày; điện lưới cũng bị gián đoạn.

Hành chính

Từ 1/7/2025, địa chỉ ghi: thôn …, xã Khao Mang, tỉnh Lào Cai. Người dân hai xã cũ Hồ Bốn và Khao Mang làm thủ tục tại UBND xã Khao Mang (thôn Khao Mang).

Bản đồ Xã Khao Mang

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Khao Mang được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Mù Căng Chải trước đây

• Xã Chế Tạo 2.650
• Xã Lao Chải 10.135
• Xã Mù Cang Chải 14.773
• Xã Nậm Có 10.019
• Xã Púng Luông 19.516
• Xã Tú Lệ 13.301