Nậm Xé là xã vùng cao ở cực tây vùng Văn Bàn cũ, tỉnh Lào Cai, giáp tỉnh Lai Châu, nơi tập trung người Mông Xanh — một trong bốn nhóm Mông của Lào Cai; xã được giữ nguyên khi sắp xếp năm 2025 theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15. Diện tích 170,96 km², dân số 1.478 người — xã thưa dân nhất tỉnh Lào Cai.
Tổng quan
Nậm Xé là một xã vùng cao của tỉnh Lào Cai, nằm ở phía tây vùng Văn Bàn cũ, giáp tỉnh Lai Châu. Đây là một trong số ít đơn vị cấp xã của tỉnh không thuộc diện sắp xếp năm 2025 — giữ nguyên diện tích, dân số và tên gọi.
Xã có diện tích 170,96 km² nhưng dân số chỉ 1.478 người, mật độ khoảng 8,6 người/km² — thấp nhất trong 99 đơn vị cấp xã của tỉnh Lào Cai theo số liệu sắp xếp năm 2025 (xã Chế Tạo đứng thứ hai với khoảng 11,3 người/km²). Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại thôn Tu Hạ.
Nậm Xé được biết đến là nơi sinh sống tập trung của người Mông Xanh. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Bản Hồ và Mường Bo ở phía bắc, Khao Mang ở phía nam, Nậm Chày và Minh Lương ở phía đông, tỉnh Lai Châu ở phía tây.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã giữ nguyên tên Nậm Xé — tên đã có trong danh sách 18 xã của huyện Văn Bàn sau năm 1975. Vì không sáp nhập, tên xã không thay đổi qua đợt sắp xếp năm 2025.
Không phải tên Hán Việt. Cả hai âm “nậm” và “xé” đều không có chữ Hán Việt. “Nậm” là yếu tố chỉ sông suối trong địa danh gốc Tày – Thái ở miền núi phía Bắc, gặp ở nhiều xã quanh vùng (Nậm Chày, Nậm Tha, Nậm Xây, Nậm Mả). Nghĩa của phần “Xé” chưa có nguồn giải thích.
Tên thôn: các thôn được nhắc tên gồm Tu Hạ, Tu Thượng, Ta Náng (còn viết Tá Náng). Đây cũng là địa danh gốc tiếng dân tộc; “Thượng”, “Hạ” là yếu tố Hán Việt chỉ trên – dưới, thường dùng để phân biệt hai thôn cùng gốc.
Trùng tên: không có đơn vị cấp xã nào khác mang tên Nậm Xé. Lưu ý: Báo Lào Cai có nhắc suối Lũng Pô (vùng Bát Xát) chảy qua “xã Nậm Xe (cũ), tỉnh Lai Châu” — đó là một địa danh khác ở Lai Châu, không phải Nậm Xé của Lào Cai.
Địa lý
Xã nằm trên vùng núi cao phía tây vùng Văn Bàn cũ, sát ranh giới với Lai Châu; vùng Văn Bàn cũ nằm giữa dãy Hoàng Liên Sơn và dãy Con Voi, tới 90% diện tích là đồi núi cao. Địa bàn rộng, dân cư thưa, các thôn cách nhau bằng những tuyến đường núi.
Hệ thống suối dốc là tiềm năng thủy điện: Thủy điện Nậm Khóa 1-2 (15 MW, 2 tổ máy, vốn hơn 520 tỷ đồng, khởi công tháng 4/2022) đóng điện, chạy thử tháng 8/2026; Thủy điện Suối Chăn (vốn hơn 260 tỷ đồng, Công ty Cổ phần Xây dựng số 2 Lào Cai) được thuê hơn 121.000 m² đất ở các thôn Tu Hạ, Tá Náng đến năm 2069. Mưa lớn mùa hè thường gây thiệt hại; báo chí cũng cảnh báo nguy hiểm khi người dân vớt gỗ, củi trôi trên sông suối mùa lũ.
Lịch sử
- Cuối thời Lê – đầu thời Nguyễn, vùng Văn Bàn thuộc châu Văn Bàn, phủ Quy Hóa, trấn Hưng Hóa.
- Sau 1975 — Nậm Xé là một trong 18 xã của huyện Văn Bàn (tỉnh Hoàng Liên Sơn).
- Các đợt chia tách năm 1987 và sắp xếp năm 2020 không làm thay đổi xã.
- 12/8/1991 — thuộc tỉnh Lào Cai tái lập.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 giữ nguyên hiện trạng xã Nậm Xé; từ 1/7/2025 xã trực thuộc tỉnh Lào Cai.
Dân cư – xã hội
Với 1.478 người trên gần 171 km², Nậm Xé là xã rất thưa dân. Theo Báo Lào Cai, người Mông Xanh là một trong 4 nhóm ngành H'Mông ở Lào Cai và sinh sống tập trung ở xã Nậm Xé, giữ gìn phong tục, lễ hội, tiếng hát, tiếng khèn, trang phục và các nghề truyền thống trong gia đình. Ở thôn Ta Náng có người Dao đỏ với nghề thêu, dệt trang phục — mỗi phụ nữ thường chỉ hoàn thành 1–2 bộ trang phục truyền thống mỗi năm vì làm xen lúc nông nhàn.
Xã triển khai mô hình “Nhà không ma túy” để giữ bình yên từ mỗi gia đình; công tác xây dựng tổ chức cơ sở ở các thôn được chú trọng. Có những cán bộ trẻ được báo chí giới thiệu với sáng kiến thu hẹp khoảng cách số cho người dân vùng cao.
Kinh tế
Sinh kế chủ yếu là nông – lâm nghiệp vùng cao. Năm 2026, xã ra quân trồng 5 ha cây vụ đông; đồng bào Mông Xanh ở thôn Tu Thượng lần đầu trồng cây vụ đông — bước chuyển mới trong tập quán canh tác. Thủy điện (Nậm Khóa 1-2, Suối Chăn) là các dự án đầu tư lớn nhất trên địa bàn.
Xã kỳ vọng phát triển du lịch cộng đồng dựa trên văn hóa Mông Xanh — ban tổ chức ngày hội Rằm tháng Bảy mong muốn biến sự kiện thành hoạt động thường niên.
Văn hóa
- Ngày hội Rằm tháng Bảy của người Mông Xanh — năm 2026 tổ chức ngày 22/8 tại thôn Tu Thượng với chủ đề “Giữ gìn bản sắc – Gắn kết cộng đồng”: dâng lễ vật (xôi, gà, bánh, rượu, hoa quả) tưởng nhớ tổ tiên; văn nghệ, trình diễn trang phục; múa khèn, đi cà kheo, giã bánh giầy, đẩy gậy, ném pao, đu quay, ném còn, kéo co, nhảy sạp; tái hiện nghề truyền thống, trưng bày sản vật, giao lưu ẩm thực.
- Nghề thêu, dệt của phụ nữ Dao đỏ ở thôn Ta Náng.
- Nghề truyền thống của người Mông Xanh được gìn giữ trong gia đình.
Bản đồ Xã Nậm Xé
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Nậm Xé được lập từ 1 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Nậm Xé | Huyện Văn Bàn | Tỉnh Lào Cai | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Nậm Xé có bị sáp nhập năm 2025 không?
Không. Theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15, xã Nậm Xé được giữ nguyên hiện trạng diện tích, dân số và tên gọi.
Tên Nậm Xé có nghĩa là gì?
“Nậm” là yếu tố chỉ sông suối trong địa danh gốc Tày – Thái; phần “Xé” chưa có nguồn giải nghĩa. Không phải tên Hán Việt.
Người Mông Xanh sống ở đâu tại Lào Cai?
Theo Báo Lào Cai, người Mông Xanh — một trong 4 nhóm H'Mông ở Lào Cai — sinh sống tập trung ở xã Nậm Xé.
Nậm Xé có những công trình thủy điện nào?
Thủy điện Nậm Khóa 1-2 (15 MW, chạy thử 8/2026) và Thủy điện Suối Chăn (vốn hơn 260 tỷ đồng) ở các thôn Tu Hạ, Tá Náng.
Diện tích và dân số xã Nậm Xé?
Diện tích 170,96 km², dân số 1.478 người (số liệu sắp xếp năm 2025), mật độ khoảng 8,6 người/km², thấp nhất tỉnh.
Cùng Huyện Văn Bàn trước đây
- Xã Bảo Hà 34.115
- Xã Chiềng Ken 9.306
- Xã Dương Quỳ 8.925
- Xã Khánh Yên 14.272
- Xã Minh Lương 9.155
- Xã Nậm Chày 5.605
- Xã Văn Bàn 23.943
- Xã Võ Lao 17.912
← Toàn bộ 99 xã, phường của Lào Cai Tra tên xã cũ → mới